Żołnierze Zmiany Górskiej Baonu Stołecznego, 1937

/ 5 komentarzy / 30 zdjęć


Żołnierze kompanii podhalańskiej i huculskiej Zmiany Górskiej Baonu Stołecznego

w ubiorach slużbowych. Zmiana warty głównej, posterunek alarmowy przed Komendą Miasta.

Warszawa, wiosna 1937 roku.

                       

 Batalion Stołeczny utworzony w marcu 1936 roku to reprezentacyjna  jednostka przedwojennego  garnizonu warszawskiego, której zadaniem było pełnienie służby reprezentacyjnej i wartowniczej  w mającej znaczne potrzeby w tym zakresie stolicy kraju. Skład osobowy pełniący służbę w Baonie Stołecznym dobierano z przodujących w wyszkoleniu żołnierzy piechoty niemal wszystkich garnizonów wojskowych II Rzeczpospolitej, służba każdej kolejnej zmiany żołnierzy przybywających do Warszawy trwała 6 miesięcy.

Najbardziej spektakularną formacją Baonu Stołecznego była jego druga z kolei zmiana pod nazwą " Górskiej " mająca pełnić służbę w okresie październik 1936 - kwiecień 1937. Zmianę Górską Batalionu Stołecznego  wystawiły 21 Dywizja Piechoty Górskiej ( 1 pułk strzelców podhalańskich z Nowego Sącza, 3 pułk strzelców podhalańskich z Bielska, 4 pułk strzelców podhalańskich z Cieszyna ), 22 Dywizja Piechoty Górskiej ( 2 pułk strzelców podhalańskich z Sanoka, 5 pułk strzelców podhalańskich z Przemyśla i 6 pułk strzelców podhalańskich ze Stryja),  oraz 11 Dywizja Piechoty (nazwana wkrótce „Karpacką” po sformalizowaniu stosownymi rozkazami tradycji górskich ) w składzie: 48 pułk Strzelców Kresowych ze Stanisławowa, 49 pułk Strzelców Kresowych z Kołomyi ( na przełomie lat 1936/1937 jeszcze oficjalnie pułk nie nosił nazwy „huculski”, choć potocznie już mówiono i pisano o „strzelcach huculskich”), 53 pułk Strzelców Kresowych ze Stryja.       .

Baon Stołeczny Górski stanowiły dwie kompanie podhalańskie i jedna kompania huculska.Żołnierze pełniąc służbę w garnizonie warszawskim wyróżniali się strojnością właściwą ubiorowi piechoty górskiej, której charakterystycznymi elementami były podhalańskie peleryny oraz kapelusze z piórami. W szeregach orkiestry grały wówczas podhalańskie dudy. Ludność Warszawy nie szczędziła wyrazów uznania i sympatii dla podhalańczyków, a ci odwzajemniali się góralską przyśpiewką:

„Warsawa, Warsawa! To nasa stolica!

 Kazda warsawianka ma jedwabne lica

 Warsawem pokochał, Warsawem polubił!

 I tutaj na zawse me serce zalubił!”      

Istniał także zwyczaj iż po żołnierzy nowej zmiany udawali się osobiście z Warszawy do ich macierzystych dywizji  -  ojcowskim wręcz zwyczajem -  dowódcy kompanii stanowiący kadrę stałą Baonu Stołecznego.Służba ta, dzięki takim właśnie znakom i gestom odbierana była przez żołnierzy jako prawdziwy zaszczyt i wyróżnienie.    

Podczas służby Zmiany Górskiej BS w Warszawie w listopadzie 1936 Baon Stołeczny otrzymał sztandar i 10 listopada 1936 asystował na Placu Zamkowym podczas uroczystości przekazania władzy marszałkowskiej gen. dyw. Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu. W dniu 11 listopada 1936 roku podhalańczycy służący w Baonie Stołecznym maszerowali ósemkami równym krokiem z typowym dla nich zamaszystym stylem w czasie wielkiej defilady wojskowej z okazji rocznicy odzyskania niepodległości. 

Wiosną 1937 roku jedna z kornik filmowych PAT została w całości poświęcona udokumentowaniu zmiany warty głównej przed Komendą Miasta w Warszawie przy pl. Piłsudskiego 4 ( dziś gmach DGW). Posterunek ten był najbardziej reprezentacyjnym punktem stołecznego garnizonu. Wartownik alarmowy pełnił posterunek na specjalnym drewnianym podeście umieszczonym w prawej części tarasu budynku Komendy Miasta a zmiana wartowników alarmowych na tym posterunku odbywała się jako pierwsza po ceremonii przywitania się wart starej i nowej. Do składu warty głównej należał także posterunek honorowy przed Grobem Nieznanego Żołnierza, był to posterunek tzw. „obchodzony” przez jednego wartownika, zaś posterunek „podwójny” w składzie dwóch wartowników wystawiano z okazji uroczystości lub wizyt oficjalnych ( Grób Nieznanego Żołnierza tak wtedy przed wojną jak i dziś znajduje się w protokole dyplomatycznym i stanowi tym samym miejsce obowiązkowej wizyty dyplomatów zagranicznych przybywających do Warszawy z wizytą oficjalną). Zmiana warty głównej wykonywana przez żołnierzy BS kompanii podhalańskiej i huculskiej z oprawą koncertującej orkiestry, w składzie której grały dudy odbywała się raz na dobę i należała do wydarzeń szczególnie pięknych i przyciągających uwagę. 

Służbę swą Zmiana Górska Baonu Stołecznego  zakończyć miała zgodnie z rozkazem w kwietniu 1937 roku by ustąpić miejsca kolejnej III zmianie Podlasko-Poleskiej BS, jednak żołnierze Zmiany Górskiej BS wzięli  udział także w kilku ważnych uroczystościach w miesiącu maju 1937 roku – defilowali w obchodach Święta 3 Maja w Warszawie a także asystowali w Belwederze w obchodach drugiej rocznicy śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego oraz witali przybywającego z oficjalną wizytą do Polski króla Rumunii. Dlaczego zmianę przedłużono, czy zdecydowało o tym szczególne upodobanie ludności Warszawy i wojskowych decydentów do Podhalan i Hucułów w obliczu ważnych majowych obchodów, czy inne względy – możemy dziś jedynie snuć domysły.

 

Do niezmiernie interesujących należą także zagadnienia związane z umundurowaniem żołnierzy Zmiany Górskiej Baonu Stołecznego. Widoczni na fotografiach strzelec podhalański i huculski w trakcie przekazywania służby na posterunku alarmowym na tarasie Komendy Miasta występują w przepisowych ubiorach służbowych podhalańskim i huculskim noszonych w Baonie Stołecznym do pełnienia służby wartowniczej.  Aż po rok 1939 Baon Stołeczny na tle innych formacji w kraju wyróżniał się noszeniem przez szeregowych służby czynnej umundurowania nowego wzoru, dzięki czemu nawet dziś po latach jest on łatwo rozpoznawalny na fotografiach czy filmach archiwalnych. Ta sama prawidłowość dotyczy naturalnie formacji górskich, co ułatwia odróżnienie dziś podhalańczyka lub strzelca huculskiego pełniącego służbę w swym macierzystym garnizonie od żołnierzy tych samych formacji delegowanych do Baonu Stołecznego.

 Kapelusze podhalański i huculski oraz peleryny podhalańskie stanowiły tzw. specjalne elementy umundurowania, które znajdowały zastosowanie miedzy innymi w służbie wartowniczej w formacjach górskich. Peleryny noszono w okresie od 15 marca do 15 listopada, przy czym nie wolno było nosić kapeluszy bez peleryn, np. do płaszcza. O ile kapelusze podhalańskie wprowadzone z inicjatywy gen. A. Galicy znano od lat o tyle kapelusz huculski wiosną 1937 roku stanowił w wojsku nowość. Tradycje pokuckie, karpackie i huculskie tak w odwołaniu do kultury regionu jak i etosu walk huculskiej kompanii Legionów Polskich w Gorganach 1914/15 r poczęto łączyć ze sobą i krzewić około 1935 roku, kiedy to niejako „wybuchło” w Polsce zainteresowanie Huculszczyzną. Na niwie wojskowej tradycje te znalazły miejsce w formacjach należących do 11 Dywizji Piechoty stacjonującej w garnizonach zlokalizowanych u podnóży Karpat Wschodnich. Materialnymi atrybutami wschodnio karpackich a szczególnie huculskich tradycji górskich stały się wprowadzone rozkazem Ministra Spraw Wojskowych w roku 1937 huculskie kapelusze, pióra cietrzewie i emblematy- tzw. krzyże huculskie. Warto nadmienić, że krzyże huculskie na mundurach żołnierzy kompanii huculskiej w Baonie Stołecznym były wprowadzane stopniowo, był wiec krótki czas gdy kompania nie nosiła ich na mundurach jako jeszcze nie dostarczonych. Pierwsze kapelusze huculskie zaistniały w 49 pułku Strzelców Kresowych z Kołomyi już w 1936 roku a paradnie nosiła je pokucka kompania szlachty zagrodowej I baonu 49 pSKres. podczas wizyty w Warszawie jeszcze przed ich formalnym wprowadzeniem i opublikowaniem rozkazu zatwierdzającego w Dzienniku Rozkazów MS Wojsk ( 1937). Również kampania huculska Baonu Stołecznego w czasie służby w Warszawie  nosiła kapelusze wczesne – ich cechą charakterystyczną w stosunku do kapeluszy produkowanych a następnie noszonych zgodnie z opisem wg Dziennika Rozkazów z 1937 roku jest np. różnica  w wykonaniu szczegółu desenia szkarłatnej podpinki pod brodę gdzie w kapeluszu wczesnym mamy 6 rzędów metalowych gwoździków otaczających rozetkę, zamiast 7 rzędów  jak podaje Dziennik Rozkazów i co widzimy konsekwentnie na egzemplarzach kapeluszy później wytwarzanych. Obok kształtu charakterystycznym elementem kapelusza zaczerpniętym wprost z folkloru huculskiego był ozdobny wełniany sznur pomiędzy ogłowiem a rondem. Podobne zwoje stanowią element kraseni – kapelusza noszonego przez mężczyzn na Huculszczyźnie. Granatowo- żółta barwa sznura odpowiada w tym przypadku tradycyjnym barwom piechoty polskiej. Pióra cietrzewie były kosztowne i dla szeregowych zastępowano je odpowiednio formowanymi piórami kogucimi. Piórom barwy czarnej i białej towarzyszyła kistka puchu osadzona w zamszowej, oliwkowej tulejce z emblematem w postaci krzyża huculskiego.

  Nakryciem głowy strzelca podhalańskiego jest kapelusz podhalański w wersji sprzed 1937 roku. Ten właśnie kapelusz nosili Podhalanie w Baonie Stołecznym. Kapelusz jest wykonany z utwardzanego filcu ciemnej barwy khaki, co zasadniczo odróżnia ten typ kapelusza od wersji zatwierdzonej przez MSWojsk w roku 1937 i produkowanego w latach kolejnych do 1939 roku. Z lewej strony kapelusza pióro orle z kiścią puchu i emblematem podhalańskim- swastyką na jedlinie.

Strzelcy podhalański i huculski noszą nowo wprowadzone peleryny podhalańskie wz 36 dla szeregowych. Peleryny te miały uregulowane opisem w Dzienniku Rozkazów MS Wojsk. z 1936 roku  wymiary oraz szczegóły wykonania. Od wcześniejszych peleryn podhalańskich typu II nie opisanych żadnym dokumentem wojskowym wyróżnia je jednolitość wykonania z sukna w nowym już kolorze ochronnym obowiązującym od 1935 roku, peleryny mają guziki typu płaszczowego zatwierdzone i wprowadzone w roku 1936, wcześniej nie znane i nie istniejące. Na kołnierzach peleryn sukienne barwy piechoty w postaci żółto granatowych pasków. Strzelec podhalański nosi na kołnierzu wykonane z białego metalu emblematy podhalańskie  - swastykę na jedlinie natomiast strzelec huculski stosowny emblemat huculski - krzyż huculski z gałązką limby i dębu.

Pozostałe elementy ubioru służbowego stanowi sukienny mundur nowego wzoru dla szeregowych, oraz właściwe oporządzenie i uzbrojenie. Na kołnierzu kurtki sukiennej wz .36 wartownicy noszą łapki w barwach piechoty z wężykami dla szeregowych wykonanymi ze srebrnego galonu. Jest to nowy wzór wężyka, który niezależnie od kurtki mundurowej został opublikowany i zatwierdzony w kolejnym z Dzienniku Rozkazów w roku 1936. W pierwszych miesiącach służby – w roku 1936 Zmiana Górska BS nosiła na łapkach kurtek wz. 36 jeszcze wężyki starego wzoru, nowe wężyki poczęto nosić w BS od wiosny 1937 roku, w pozostałych formacjach WP zasadniczo od 1938 na kołnierzach wszystkich wzorów kurtek sukiennych. Interesującym szczegółem zaobserwowanym na zdjęciach z Kroniki PAT z 1937 jest brak emblematów podhalańskich na kołnierzu kurtki wartownika podhalańskiego. Na nasuwkach znajdujących się na naramiennikach umieszczone metalowe emblematy „BS”. Nasuwki te nosili żołnierze składu zmiennego Baonu Stołecznego w czasie pełnienia służby i wystąpień w szyku zwartym. Poza służbą można było nosić numery formacji macierzystych. Na służbowych kurtkach w szyku zwartym nie noszono w BS odznak wyszkoleniowych i sprawnościowych. Do ubioru służbowego nosiło się halsztuk w kolorze ochronnym- warto nadmienić iż halsztuk w kolorze ochronnym nie był „polowy”jak to dziś obiegowo się uważa, lecz zasadniczo służył jako element ubioru służbowego zwykłego, do służby codziennej w garnizonie. Biały halsztuk służył w wojsku tylko do wyjścia lub do wystąpień uroczystych, odświętnych.

Warto także zwrócić uwagę na nowego typu spodnie piechoty znane dziś jako wz. 37. Faktem jest iż ten typ spodni jako pierwsza jednostka w WP do użytku bieżącego otrzymała właśnie Zmiana Górska Baonu Stołecznego w kwietniu 1937 roku – niemal natychmiast z chwilą ich formalnego wprowadzenia. Spodnie zwyczajem przyjętym w WP są zaprasowane w kant, u dołu nogawki owinięte obustronnie wokół nóg i spięte sukiennymi owijkami. Obuwie stanowią juchtowe trzewiki wz 31 całkowicie zaczernione i lśniące nienagannym połyskiem. Oporządzenie do służby wartowniczej stanowił pas główny z parą ładownic i żabka z bagnetem. W 1937 pochwy bagnetów były jeszcze czarne. Ekwipunku wartowniczego dopełniała maska przeciwgazowa ( w czasie pokoju do 1939 w całym WP tylko maski RSC) noszona przez żołnierzy Zmiany Górskiej BS pod pelerynami podhalańskimi. Przed rozprowadzeniem wartowników  na posterunki honorowe maski p gaz pozostawiano na wartowni, dlatego wartownicy pełniący służbę na posterunku ich nie posiadają. Uzbrojenie stanowi 7,92 mm kb wz 1898 Mauser. Bagnet wz 27 wartownicy nakładali na broń od zmroku do świtu.

 

Pozowali:

strz. Konrad Szustek

strz. Piotr Hermanowicz

Tekst i zdjęcia:

Artur Szczepaniak

 

 


 

5
Oceń (1 głosów)

 

 

Żołnierze Zmiany Górskiej Baonu Stołecznego, 1937 - opinie i komentarze

ArturSzArturSz
0
Na pamiątkę 80 rocznicy służby Zmiany Górskiej Baonu Stołecznego X 1936- V 1937. (2016-10-24 09:15)
wlodek51wlodek51
0
Mam patrycę do wykonania odznaki Batalionu Stołecznego. Niestety nie potrafię wykonywać i umieszczać zdjęć. (2017-05-22 20:40)
ArturSzArturSz
0
W przyszłym roku znów wartownik Baonu Stołecznego będzie pełnił wartę przy Sztandarze BS. Może ponownie spróbujemy ją pokazać ludziom - zapraszamy. Maj 2018 -Noc Muzeów z DGW w Warszawie. (2017-05-25 21:49)
wlodek51wlodek51
0
Panie Arturze proszę o kontakt. Niestety nie podam do siebie namiarów ale w idipress maja. WKKP WKPP. Mają na mnie namiary odznaki i dokumenty to ja. Może będzie warto przez ten rok obrobić patrycę i wykonać odznaki. pozdrawiam (2017-05-26 18:33)
wlodek51wlodek51
0
Według mojej wiedzy odznaka miała być nadawana bez względu na pochodzenie żołnierzy. To znaczy nie miało by znaczenie z którego DOK. (2017-05-28 05:43)

skomentuj ten artykuł