Zachodnia Białoruś. Film białoruskiej telewizji ONT

/ 8 zdjęć


Specjalnie dla białoruskiej telewizji ONT studia filmowa białoruskiego rezysera Wł. Bokuna nakręciła dwuodcinkowy film dokumentalny opowiadający o historii Białorusi Zachodniej w skladzie II Rzeczypospolitej. Autory filmu podkreslają, że destabilizujący wpływ na życie na tych terenach wywierała działalność bojówek komunistycznych, które bolszewice specjalnie tworzyli na terenie BSRR.

Oprócz tego autory filmu omawiają historiję ruchu białoruskiego narodowego na terenie białoruskich wojwódstw II Rzeczypospolitej. Trzeba powiedzieć że ziemie na zachód od Mińska i Zasławia uważane były przez władze sowieckie i część środowisk białoruskich za ziemie historycznie i etnicznie białoruskie. W wyniku traktatu ryskiego z 1921 roku tereny te znalazły się w składzie II Rzeczypospolitej.

Nazwa Zachodnia Białoruś używana była dla przeciwwagi wobec Wschodniej Białorusi – Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w jej granicach sprzed 2 listopada 1939 roku. Obecnie w historiografii polskiej , oprócz tej nazwy, stosują się nazwy: ziemie północno-wschodnie II Rzeczypospolitej, lub szerzej Kresy Wschodnie. Termin Zachodnia Białoruś został po raz pierwszy użyty w latach 20. XX wieku. Zdaniem polskiej badaczki Aleksandry Bergman powstał on w 1923 roku, w środowiskach komunistycznych, wraz z utworzeniem Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi. Pomysłodawcą nazwy miał być Karol Radek, polityk bolszewicki. Przeciwnego zdania był prof. Iwan Koukiel, białoruski historyk z Grodna, zdaniem którego nazwa powstała wcześniej, już jesienią 1920 roku i nie miała żadnego związku z ruchem komunistycznym.

W Polsce Ludowej w latach 1945–1989 zarówno władze, jak i ówcześni historycy w swoich pracach powszechnie używali terminu Zachodnia Białoruś, z przyczyn politycznych unikając innych określeń, przede wszystkim takich, jak Kresy Wschodnie. Związane było to z niemożnością podejmowania krytyki polityki prowadzonej przez ZSRR. Zmiany ustrojowe na początku lat 90. XX wieku w Polsce i na Białorusi pozwoliły zmienić ten stan rzeczy. W lutym 1993 roku polski historyk z Białegostoku, Jan Jerzy Milewski, w czasie Wszechbiałoruskiej Konferencji Historyków, zaproponował termin ziemie północno-wschodnie II Rzeczypospolitej.

Zwolennikiem tej nazwy jest także historyk prof. Tomasz Strzembosz. Argumentuje on, że nie należy używać określenia Kresy Wschodnie, ponieważ, jego zdaniem, nie były one żadnymi 'kresami', lecz samym centrum, sercem państwa polskiego. Trzeba powiedzieć, że termin zaproponowany przez Jana Milewskiego spotkał się z dezaprobatą części historyków białoruskich. Zmarły już białoruski profesor Uładzimir Michniuk z skomentował w 2004 roku dorobek polskiej historiografii dotyczącej Zachodniej Białorusi następująco: Historycy polscy w przedstawieniu tych kwestii odstępują od zasad obiektywizmu i historyzmu i, z politycznych i ideologicznych względów, pojęcie 'Zachodnia Białoruś' zastępują pojęciem 'ziemie północno-wschodnie II Rzeczypospolitej', istotnie zmniejszając dane o białoruskim terytorium przyłączonym do Polski zgodnie z traktatem ryskim.

Polski historyk Krzysztof Jasiewicz uważa, że nazwy Zachodnia Białoruś i Zachodnia Ukraina wprowadzono jako określenie obszarów działalności Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi i Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy – autonomicznych organizacji w ramach Komunistycznej Partii Polski. Zdaniem białoruskiego profesora Iwana Koukiela, nazwa Zachodnia Białoruś oznaczała w 1920 roku ziemie białoruskie należące wcześniej do guberni grodzieńskiej i wileńskiej Imperium Rosyjskiego. Pierwsze wydanie Wielkiej Sowieckiej Encyklopedii z 1929 roku do Zachodniej Białorusi zaliczało terytoria byłych guberni grodzieńskiej i mińskiej oraz część guberni wileńskiej wraz z miastem Wilno. Jan Milewski zaproponował, aby mianem ziem północno-wschodnich II Rzeczypospolitej (odpowiednikiem terminu Zachodnia Białoruś) określać terytorium trzech województw tego kraju – nowogródzkiego, poleskiego i wileńskiego, a także powiatów grodzieńskiego i wołkowyskiego województwa białostockiego.

W okresie od 17 września 1939 roku do 2 listopada 1939 roku Zachodnia Białoruś istniała jako sztuczny, formalnie odrębny byt państwowy pod faktyczną kontrolą Związku Radzieckiego. Początkowo jej terytorium obejmowało całą północną część obszaru II Rzeczypospolitej zajętego przez Sowietów na mocy paktu Ribbentrop–Mołotow, łącznie z Białostocczyną i Łomżą na wschodnim Mazowszu. 10 października 1939 władze sowieckie zmniejszyły jej obszar w wyniku przekazania Republice Litwy rejonu Wilna i Oran oraz wąskiego pasa ziemi ciągnącego się w stronę Święcian. 2 listopada 1939 Zachodnia Białoruś oficjalnie weszła w skład Białoruskiej SRR. 6 listopada 1940 roku została zmniejszona po raz kolejny w wyniku przekazania Litewskiej SRR rejonu Druskienik oraz ziem na wschód od Święcian.

W 1945 roku, w wyniku konferencji jałtańskiej, Białostocczyzna została zwrócona Polsce. Od tego czasu mianem Zachodniej Białorusi określa się zwykle dawne terytoria II Rzeczypospolitej, które po II wojnie światowej znalazły się w granicach Białoruskiej SRR, a następnie niepodległej Białorusi.



 


 

5
Oceń (11 głosów)

 

 

Zachodnia Białoruś. Film białoruskiej telewizji ONT - opinie i komentarze

skomentuj ten artykuł