U Dzielnego w oddziale - Wielkopolska 1945

/ 15 zdjęć


Oddział „Dzielnego” został utworzony przez dezerterów z „ludowego” Wojska Polskiego w połowie 1945 roku. Gedymin Rogiński ps. „Dzielny” zdezerterował wraz z kilkoma żołnierzami z kompanii karnej przy 9 Dywizji Piechoty w Warszawie, po czym udali się na tereny Wielkopolski. To właśnie tutaj mjr. „Wilk”, jeden ze współtowarzyszy ucieczki, polecił Rogińskiemu utworzenie oddziału partyzanckiego, którego celem miała by być walka z wprowadzanym siłą ustrojem komunistycznym. Nie jest do końca wiadome, czy oddział podlegał Wielkopolskiej Samodzielnej Grupie Ochotniczej „Warta”. Stanisław Frydrych ps. „Wicher” wspominał: „Grupa nasza podlegała armii Andersa, z którym utrzymywał kontakt sztab nasz, który znajduje się w Poznaniu. Na czele sztabu stoi płk >Hańcza<”.

Rogiński z oddziałem działał aktywnie od września 1945 roku na terenach powiatów: śremskiego, leszczyńskiego, gostyńskiego, wrzesińskiego, kościańskiego, konińskiego, jarocińskiego. Oddział korzystał z szerokiej sieci współpracowników, którzy udzielali mu schronienia, transportu, informacji, żywienia etc. Wysokie poparcie wśród ludności cywilnej zaobserwowali również miejscowi funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa, o czym meldowali w swoich listach.

Grupa w czasie swojej działalności przeprowadziła wiele akcji, m.in. rozbroiła 12 posterunków Milicji Obywatelskiej oraz stoczyła kilkanaście potyczek z wojskami bezpieczeństwa. Do największych starć doszło w 1945 roku na drodze z majątku Błażejewo do miejscowości Ługi (13 października), k. miejscowości Łukowy (28 listopada), niedaleko wsi Zaguśnica (2 grudnia), w lesie w okolicach wsi Ciświca (5 grudnia). Niewątpliwie największym echem odbiła się akcja przeprowadzona 29 listopada 1945 roku, w efekcie której oddział na kilka godzin zajął miasteczko Pyzdry (obecnie pow. wrzesiński).

W szczytowym okresie oddział liczył okołu 40 ludzi, był też bardzo dobrze wyposażony – według raportu UB (który nie mógł ściśle odzwierciedlać stanu faktycznego jeśli weźmiemy pod uwagę choćby broń zamelinowaną przez oddział) posiadał 5 rkm-ów, 96 karabinów, 24 pm-y, 28 pistoletów, 18 granatów, 4 sztuki broni myśliwskiej (broń tego typu widać u samego „Dzielnego” na jednym z zachowanych zdjęć grupowych oddziału).

Rogiński dowodził oddziałem do stycznia 1946 roku, kiedy to wskutek działań agenta o pseudonimie „Wera”, został schwytany przez pluton operacyjny MO i aresztowany. 17 lipca 1946 roku WSO w Poznaniu skazał go na kilkukrotną karę śmierci. Dowództwo nad oddziałem przejął po nim „Wicher”, a następnie Marian Rączka ps. „Kościuszko”, który ujawnił się wraz z 28 członkami grupy 27 września 1946 roku.

Przedstawiony na zdjęciach projekt rekonstrukcyjny był próbą odtworzenia wyglądu, klimatu i charakteru działań oddziału :Dzielnego- Kościuszki” oraz innych oddziałów podziemia powojennego operujących jesienią 1945 roku na terenach Wielkopolski.
Za dokumentację posłużyły nam wspomnienia, zdjęcia, materiały prasowe oraz dokumenty organów bezpieczeństwa publicznego, które w owym czasie zajmowały się rozpracowywaniem „reakcyjnych band”. Stąd też sylwetki funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej z 1945 roku.

W skład Milicji Obywatelskiej w pierwszym okresie jej istnienia wchodziły zarówno środowiska konspiracyjne jak i osoby nadane przez nową władzę wprost z partii czy też wojska. Podziemie poprzez działanie w szeregach MO widziało szansę przejęcia faktycznej władzy w terenie, jednocześnie działając w pełni jawnie. Zadaniami Milicji Obywatelskiej szybko stało się, oprócz pilnowania porządku również zwalczanie zbrojnego podziemia. Często niewyszkoleni funkcjonariusze MO byli łatwym celem ataków doświadczonych grup zbrojnych stając się źródłem broni i umundurowania dla lokalnych grup. Z tego powodu, jak również rozpoczęcia akcji "czyszczenia" szeregów Milicji Obywatelskiej częste były dezercje i rezygnacje z pełnionej służby.

Projekt: Grupa Rekonstrukcji Historycznej „Niezłomni 1945”
http://niezlomni1945.pl/

Zdjęcia: Maciej Grześkowiak

Historia oddziału na podstawie: "Konspiracja antykomunistyczna i podziemie zbrojne w Wielkopolsce w latach 1945- 1956", Poznań 2016

 


 

4.8
Oceń (5 głosów)

 

 

U Dzielnego w oddziale - Wielkopolska 1945 - opinie i komentarze

skomentuj ten artykuł