Twierdza Boyen w Giżycku

/ 12 komentarzy / 27 zdjęć


Twierdza Boyen

Na mocy Najwyższego Rozporządzenia Gabinetowego z dnia 9 grudnia 1841 r. króla Fryderyka Wilhelma IV zlecono powołanie specjalnej komisji z zadaniem dokonania powtórnej analizy kwestii obrony obszarów państwa Pruskiego na wschód od Wisły i wypracowania konkretnych wniosków. W skład komisji weszli: szef Sztabu Generalnego gen. von Krauseneck, Generalny Inspektor Twierdz i szef Korpusu Inżynieryjnego i Saperów gen. Ernst von Aster oraz dowódca V Korpusu Armii w Poznaniu gen. von Grolman. Określając precyzyjnie ramy działania komisji, w punkcie 4 swego rozporządzenie król pisał m.in.: „Na granicy wschodniej na szczególne polecenie zasługuje wielokrotnie omawiany przesmyk pod Giżyckiem, ponieważ odpowiada on wspomnianym wcześniej potrzebom nie tylko z racji swego naturalnego położenia, lecz zarazem uniemożliwi wrogowi usadowienie się w ważnym odcinku jezior mazurskich i wyjście stamtąd na skrzydło każdego zgrupowania na granicach”.

W dniu 23 lutego 1842 r. Komisja przedstawiła królowi raport, w którym zaleciła natomiast rozbudowę twierdzy Królewiec i stworzenie z niej silnej punktu oporu oraz umocnienie przesmyku między jeziorami pod Giżyckiem. Tym co dodatkowo przemawiało na korzyść tej lokalizacji był fakt, iż brany pod uwagę fragment przesmyku miał faktycznie charakter wyspy. Raport zawierał także pierwszy projekt umocnienia przesmyku, autorstwa gen. von Astera. W Najwyższym Rozporządzeniu Gabinetowym z dnia 3 marca 1842 r. król zaakceptował generalną koncepcję, jednak zalecił dokonanie zmian w samym projekcie. W dniu 11 marca komisja przedstawiła nowy projekt, który 17 marca król ostatecznie zatwierdził.

Zadanie opracowania projektów twierdzy w Giżycku i rozbudowy Królewca otrzymał szef 1 Inspekcji Twierdz, gen. Johann von Brese - Winiary. Do dnia 14 listopada 1843 r. przygotowano i przedstawiono szczegółowy projekt Twierdzy, który został ostatecznie zatwierdzony Najwyższym Rozporządzeniem Gabinetowym z dnia 7 grudnia 1843 r. W dniu 4 września 1844 r., o godz. 18, miała miejsce ceremonia położenia kamienia węgielnego pod budowę twierdzy i tym samym rozpoczęto oficjalnie jej budowę. Na mocy Najwyższego Rozporządzenia Gabinetowego z dnia 24 grudnia 1846 r., chcąc uhonorować postać gen. von Boyena i jego wysiłki na rzecz wybudowania twierdzy w Giżycku, król nadał jej miano „Feste Boyen”, a bastiony otrzymały nazwy pochodzące od imion generała: Hermann, Ludwig, Leopold oraz od elementów herbu von Boyenów, Schwert, Recht i Licht (odp. Miecz, Prawo i Światło).

Twierdza Boyen

Interesujący jest fakt, iż budowę twierdzy rozpoczęto nie mając do końca uregulowanej kwestii praw własnościowych gruntów, na których ona powstawała. Cały omawiany obszar, położony między dzisiejszym Kanałem Łuczańskim, a Niegocińskim, znajdował się na terenie dawnego folwarku dominialnego. Ostatecznie proces wykupu gruntów zakończono w 1852 r., a więc dopiero 8 lat po rozpoczęciu inwestycji. W dniu 6 maja 1852 r. mjr Westphal – Dyrektor Budowy Twierdzy podpisał ostateczną umowę, w której wykupił pozostałą część gruntów wraz z zamkiem, który stał się jego siedzibą. Większość wykupionych budynków wykorzystywano na potrzeby pracujących robotników i do celów magazynowych, po czym stopniowo były rozbierane. Czynnikiem, który w istotny sposób wpływał na przebieg prac budowlanych, były finanse. Nie chcąc znacząco obciążać i tak napiętego budżetu państwa, król zalecił rozciągnięcie budowy w czasie. Łącznie do 1860 roku koszty budowy wyniosły 1 301 857 talarów. W początkowym okresie prowadzono szeroko zakrojone prace ziemne i melioracyjne. Zakończyły się one najprawdopodobniej w 1845 r., kiedy przystąpiono do kopania fos i wznoszenia wału głównego. Prace te ukończono ok. 1850 r., przy czym w obszarze bram i naroży bastionów, a więc w miejscach, w których niezbędne były prace murarskie, kontynuowano je aż do 1854 roku.

W 1847 r. przystąpiono do prac murarskich, podczas których wybudowano obie kaponiery frontu IV wraz z ich poternami dobiegowymi oraz poternę wjazdową na dziedziniec śródszańca. Obie kaponiery miały dwie kondygnacje i kształt litery V. Posiadały również dziedziniec wewnętrzny. Na górnej kondygnacji znajdowało się 6 stanowisk artyleryjskich, natomiast w narożnikach górnej i w dolnej kondygnacji znajdowały się stanowiska strzeleckie. W dolnej kondygnacji umieszczono furtę wycieczkową do fosy. W tym samym czasie wymurowano zewnętrzną część Bramy Giżyckiej. W kolejnym roku powstała wewnętrzna część Bramy Giżyckiej oraz bramy: Kętrzyńska i Prochowa, które tworzyły główny ciąg komunikacyjny. W ich sieni znajdują się wnęki dla strzelców, natomiast po obu stronach Bramy Kętrzyńskiej zlokalizowano pomieszczenia wartownicze ze strzelnicami. Brama Giżycka wyposażona była w most zwodzony. Brama Prochowa, w kurtynie frontu VI, zapewniała dodatkową komunikację dla oddziałów znajdujących się poza twierdzą. Czwartą bramą była Brama Wodna, która miała umożliwić dostarczanie zaopatrzenia do twierdzy drogą wodną. W tym celu wykopano kanał do jeziora Niegocin, a w fosie kurtyny frontu I zbudowano małą przystań. W 1848 r. wymurowano kazamatowe narożniki bastionów Ludwig i Leopold oraz położonych między nimi kleszczy. Tym samym powstał zasadniczy zrąb śródszańca twierdzy. W 1849 r. wybudowano kaponierę przy Bramie Giżyckiej oraz dwa spichlerze na dziedzińcu twierdzy.

Celem zabezpieczenia potrzeb mieszkalnych załogi twierdzy, przewidywanej na maksymalnie 2500 ludzi, w 1850 r. rozpoczęto budowę trzech budynków koszarowych zlokalizowanych na dziedzińcu śródszańca oraz bastionów Miecz i Hermann. W piwnicy każdego z nich znajdowało się 18 pomieszczeń, pełniących głównie funkcje gospodarcze, natomiast na pozostałe kondygnacje posiadały po 16 pomieszczeń. Piwnice przystosowano do prowadzenia obrony, a ich otwory okienne wyposażone były w żaluzje pancerne. Każdy z nich przewidziany był dla dwóch kompanii wojska.

W latach 1854 - 1855 zbudowano u podnóża wału wolno stojący mur ze strzelnicami, tzw. mur Carnot'a. Do 1856 r. zakończono budowę budynków gospodarczych (piekarnia, stacja gołębi pocztowych). Podstawowe prace przy twierdzy zakończyło wzniesienie trójkątnych rawelinów z jednokondygnacyjnymi półkaponierami przed Bramą Kętrzyńską i Prochową. Prace te prowadzono w latach 1854-1855.

Lata osiemdziesiąte XIX wieku przyniosły gruntowną modernizację twierdzy. Wymusiły ją kolejne zmiany w technice, a zwłaszcza systematyczny wzrost donośności dział gwintowanych i pojawienie się pocisków burzących. Zmodernizowano w związku z tym strzelnice. Zmniejszono ich średnice i przystosowano je do działek rewolwerowych kal. 37 mm. Na sklepieniach koszarowców, kaponier, kojców i piekarni wylano dodatkową warstwę betonu. Wzmocniono wałem ściany laboratorium prochowego i głównego magazynu amunicyjnego. W 1888 roku zakończono prace przy dużym magazynie amunicyjnym, który ulokowano w prawym barku bastionu Miecz. Jednocześnie rozpoczęto budowę trzech mniejszych magazynów: dwóch w bastionie Światło i jeden w bastionie Leopold. Mając na względzie potrzebę zabezpieczenia załogi twierdzy przed ogniem artylerii przeciwnika w 1887 roku rozpoczęto prace budowlane przy pięciu kompanijnych schronach bojowych piechoty. Schrony składały się z 6 pomieszczeń połączonych korytarzem wybiegowym. W skrajnych pomieszczeniach znajdowały się latryna i studnia wodociągowa. Betonowy strop przysypany był dodatkowo warstwą ziemi. Na wałach wybudowano 7 schronów pogotowia, po jednym na każdym wale bastionu oraz na kleszczach donżonu. Schrony bastionów Leopold, Ludwig i Hermann wyposażono w 1893 roku w obrotowe pancerne wieżyczki obserwacyjne WT 90. W 1897 roku na schronie bastionu Miecz zainstalowano eksperymentalny model pancernej kopuły obserwacyjnej piechoty. Ostatnim, piątym stanowiskiem obserwacyjnym było stanowisko peryskopu wybudowane w 1913 roku na betonowym schronie prawego barku bastionu Ludwig. Dla wzmocnienia obrony, na wałach frontu VI i II przygotowano stanowiska dla ok. 80 dział.

Tym samym zakończył się proces ewolucji Feste „Boyen” - od samodzielnej twierdzy do silnej baterii artyleryjskiej. W literaturze niemieckiej spotyka się określenie Artillerisches Sperrfort, Sperrfeste. Tak ukształtowana twierdza zajęła powierzchnię 1 km2. Tworzy ją sześć bastionów. Dwa fronty, Leopold-Ludwig i Ludwig-Miecz, mają narys poligonalny, a pozostałe bastionowy. Całe założenie dopasowano do ukształtowania terenu. Najwyżej zlokalizowany jest śródszaniec, ok. 30 m ponad poziomem jeziora (117 m n.p.m.) i zarazem fosy frontu I. Pośrednim poziomem jest bastion Miecz położony o ok. 5 m niżej. Najniższy poziom stanowią pozostałe bastiony, niższe o 10-15 m od śródszańca. Dopasowanie twierdzy do terenu sprawiło, że budowniczym nie udało się zachować regularnych proporcji. Stąd też istnieją różnice między długościami poszczególnych frontów, a nawet barków bastionów.

Twierdzę odwiedziłem wspólnie z rodzina w 2007 roku. Z tego okresu pochodzą zdjęcia załączone do niniejszego artykułu.

Twierdza Boyen - źródło: Robert Kempa, Feste „Boyen” 1816 - 1914, Masovia 2/1999


 


 

5
Oceń (20 głosów)

 

Lokalizacja

 

Twierdza Boyen w Giżycku - opinie i komentarze

Stary KojotStary Kojot
0
Swojego czasu, w twierdzy miała swoje magazyny, tamtejsza spółdzielnia mleczarska. Ze sklepem firmowym na miejscu. Pamietam do dziś, jak tamtejsza maślanka wspaniale leczyła porannego, mazurskiego kaca:))) (2010-05-22 00:00)
sokolsokol
0
Jak zwykle Marku bardzo ciekawy i rzetelny artykuł :)
(2010-05-22 00:00)
marekjgmarekjg
0
Relikty tej spółdzielni były jeszcze widoczne 3 lata temu. Pozdrawiam Andrzeju:) (2010-05-22 00:00)
MarwawMarwaw
0
Po raz kolejny zabrałeś nas na wspaniałą wycieczkę. Bardzo ciekawe miejsce i profesjonalny przewodnik:) Pozdrowionka.
(2010-05-22 00:00)
mankimanki
0
Faktycznie ciekawy artykuł i fajne zdjęcia. W Boyen byłem w zeszłym roku, jednak tych wszystkich szczegółów nie sposób zapamiętać w trakcie zwiedzania. Jednak z tego co słyszałem te obiekty przejęłą gmina Giżycko, i czy teraz nie zechce ktoś tego skomercjalizować, ze szkodą dla zabytków i historii : ( ? (2010-05-23 00:00)
marekjgmarekjg
0

Lepiej że ciekawy obiekt ma właściciela i że komuś na nim zależy niż ma stanowić źródło dochodu zlomiarzy. Warto zapłacić za bilet. Niektórzy maja wtedy zatrudnienie i na utrzymanie danego zabytku kasa się znajduje.

Jeżeli chodzi o wiedzę..., w kazamatach kaponiery przy bramie Giżyckiej jest taka mała fajna księgarenka. Kupiłem tam ciekawy almanach dotyczacy fortyfikacji i od tej pory jest w schowku w moim aucie.

Pozdrawiam

(2010-05-23 00:00)
Moni123Moni123
0
Twierdza Boyen jest naprawdę ciekawym obiektem historycznym, do tej pory mam bilet wstępu, kiedy to byłam jakiś czas temu w Giżycku :). Bardzo dobry artykuł :].
(2010-05-23 00:00)
marekjgmarekjg
0
Dziękuję wszystkim za tak przychylne komentarze i pozdrawiam (2010-05-24 00:00)
formoza58formoza58
0
Dorzucę jeszcze "palec pod budkę" :-)Byłem tam 2 lata temu i do tej pory jestem pod jej wrażeniem.Oglądając fotki miło sobie przypomnieć.Dziękuję! (2011-05-31 00:00)
radioradio
0
Byłem w maju. Budynki są. Twierdza robi wrażenie. Polecam .Dobre miejsce na rekonstrukcje. (2011-08-03 00:00)
radioradio
0
Święto Twierdzy Boyen  20-21 sierpień. (2011-08-03 00:00)
bykfernandobykfernando
0
Miałem przyjemność brać udział w pierwszej jeszcze niewielkiej rekonstrukcji na dniach twierdzy może przerodzi się to w imprezę cykliczną.
(2011-08-27 00:00)

skomentuj ten artykuł

Noclegi w pobliżu