Szkolenie żołnierzy i kształcenie oficerów Armii Carskiej na przełomie XIX i XX w.

/ 4 komentarzy

Armia Imperium Rosyjskiego
Szkolenie żołnierzy oraz kształcenie oficerów piechoty
na przełomie XIX i XX wieku

Do obrony 1/6 terytorium świata liczącego 160 mln poddanych armia potrzebowała w okresie pokoju 1,5 mln, a w okresie wojny 7 mln żołnierzy. Jej trzon stanowiła piechota armijna, a podstawową jednostką organizacyjną był pułk piechoty. W jego skład wchodziły 4 bataliony (dowodzone przez podpułkownika) po 4 roty (kompanie). Kompanie w warunkach pokojowych liczyły po 140 ludzi (w Okręgach nadgranicznych po 180), a po mobilizacji 225 w tym 4 oficerów. Na czele kompani stał kapitan, a na czele dwuplutonowych półkompanii: praporszczik (chorąży), podporuczik (podporucznik) lub poruczik (porucznik). Pułk w stanie pokoju liczył ok. 1870, a w czasie wojny jego stan wzrastał do 4021 żołnierzy i oficerów. Pułkiem dowodził oficer w stopniu pułkownika. W wyniku doświadczeń wojny z Japonią w 1905r. pułki wzmocniono kompanią karabinów maszynowych (8 sztuk). Wszyscy żołnierze danego pułku nosili na pagonach wymalowany żółtą farbą nr pułku tzw. szyfrówkę. Cztery pułki tworzyły dwubrygadową Dywizję Piechoty. Dwa Pułki I-ej Brygady wyróżniały się czerwonymi pagonami, a dwa II-ej jasno niebieskimi. Dywizję wzmacniała dwudywizjonowa Brygada Artylerii (6 baterii po 8 dział).
Raz do roku na całym terytorium Rosji odbywał się pobór rekrutów. Mężczyźni którzy ukończyli 21 lat, spełniali kryteria zdrowotne (podstawowe to obwód klatki piersiowej nie mniejszy niż 50% wzrostu), nie byli żonaci lub jedynacy, mogli zostać wezwani do służby wojskowej. Analfabeci na 6 lat, ci którzy ukończyli szkołę podstawową lub kilka klas średniej na 4 lata. Absolwenci gimnazjów lub szkół realnych na 2 lata. Rekruci podstawowe szkolenie przechodzili w macierzystych pułkach. Z reguły ci pochodzący z nadgranicznych Okręgów Wojskowych byli kierowani w głąb państwa. Szkolenie podstawowe trwało 16 tygodni. Obejmowało ono: gimnastykę (od 1 tyg.) były to biegi, marsze, zwroty, chwyty broną itp. Zapoznanie z rodziną carska i strukturą pułku. Nauka służby wewnętrznej (od 1 tyg.). Broń wydawano i uczono jej budowy (od 2 tyg.). Nauka postawy strzeleckiej i strzelanie z broni sprężynowej (od 3 do 5 tyg.), z broni palnej strzelano dopiero po przysiędze. Nauka fechtunku (od 5 tyg.). Omówienie przebiegu służby (w 6 tyg.). Sposób pełnienia wart (w 7 tyg.). Wydawano tornistry (w 8 tyg.) omawiając sposób noszenia, pakowania oporządzenia oraz informowano co to jest dyscyplina, sztandar i szarża. Zagadnienia kar dyscyplinarnych (od 10 tyg.). Służba wartownicza (od 11 tyg.). Przygotowania do przysięgi (od 12 tyg.). Składanie próśb i skarg (w 15 i 16 tyg.). Potem była przysięga: Bogu, Imperatorowi i wszystkim przełożonym po której stawali się młodymi żołnierzami. W następnych okresach doskonalono nabyte umiejętności. W pułkach istniały szkoły czytania i pisania dla analfabetów (po rosyjsku szkoły gramoty). Oraz szkolono wybranych żołnierzy na podoficerów. Inne typy szkół pułkowych to zwiadowców oraz saperska. Szeregowi otrzymywali żołd w wysokości 2,70 rubla rocznie. Żołnierzowi przysługiwało do spania łóżko, siennik, poduszka i kołdra oraz 3 komplety umundurowania tzn. galowy, zimowy i letni. Do tego szynel, 2 pary butów, 2 komplety bielizny, baszłyk, przybory toaletowe (w tym szczoteczka do zębów), a w okresie zimowym dodatkowo 1 komplet bielizny wełnianej lub flanelowej, futrzany lub watowany półszubek (kamizelka), papacha i rękawiczki. Wyżywienie obejmowało śniadanie składające się z herbaty z cukrem i chleba. Na dwudaniowy obiad jadano zupę: kapuśniak, barszcz, grochówkę lub kartoflankę oraz drugie danie: kasza, makaron, duszone ziemniaki, papka z kaszy, kleik z kaszy i do tego 1/3 funta (ok.135g) wołowiny lub ryby. Kolacja składała się z zupy jak na obiad z dodatkiem 1/40 funta słoniny (ok.10 g). Dodatkowo żołnierz otrzymywał 3 funty (ok.1,2 kg) ciemnego chleba dziennie. W dni postu jadano jw. tylko bez mięsa.

Proces kształcenia oficerów był wielotorowy:
1. 18-o latkowie po ukończeniu 7-o klasowego gimnazjum, szkoły realnej lub szkoły przemysłowej którzy osiągnęli średnią ocen min 3,8 mogli się ubiegać o przyjęcie do jednej z 6-u Szkół Wojskowych Piechoty. Nauka trwała 2 lata (w Szkołach Artylerii i Inżynieryjnej 3 lata). Nauka była bezpłatna. Po jej ukończeniu otrzymywało się stopień podporucznika, a po 3 latach porucznika.
2. Po ukończeniu min 4-ch klas gimnazjum lub Korpusu Kadetów (gimnazjum wojskowe) i po odbyciu wolontariatu w armii można było wstąpić do jednej z 13-u Szkół Junkierskich. Bezpłatna nauka trwała 3 lata. Po jej ukończeniu otrzymywano stopień praporszczika lub podporucznika, a po 4 latach porucznika. (Poziom wykształcenia tych oficerów był znacznie niższy niż absolwentów Szkół Wojskowych)
3. Absolwenci szkół wyższych odbywali 1-o roczne kursy oficerskie w Szkołach Wojskowych. Po ich ukończeniu byli promowani na podporuczników. Mogli rozpocząć służbę w wojsku ale z reguły odchodzili do rezerwy.
Do szkoły wojskowej mógł wstąpić każdy mężczyzna, poddany cara, bez względu na pochodzenie społeczne, narodowość lub wyznanie spełniający w/w wymogi i wymóg zdrowotny oraz posiadający dobrą opinię wraz z oświadczeniem o nie przynależności do organizacji i partii antypaństwowych.
Nauka obejmowała: taktykę różnych rodzajów wojsk z elementami strategii, regulaminy, prawoznawstwo, zagadnienia administracji wojskowej, historię wojskowości, mechanikę, fizykę, chemię, literaturę rosyjską, j.francuski, j.niemiecki, religię, zagadnienia artylerii i inżynierii wojskowej. Nauka oceniana była w systemie punktowym 0-12 pkt.
Każdy absolwent pod koniec nauki otrzymywał od państwa po 300 rubli na zakup munduru. Kupowano mundur galowy, służbowy zimowy i letni. Do tego szynel, 2 pary butów, szablę, lornetkę, mapnik, bieliznę, przybory toaletowe, drewnianą skrzynię na odzież i dowolny model pistoletu (najczęściej wybierano rewolwer Nagant ale także Colt 1911, Mauser 1912, Parabellum 08). W zależności od lokaty na której dany oficer ukończył szkołę wybierano miejsce pełnienia służby zgodnie z wykazem nadesłanym do danej szkoły.
Po przybyciu do pułku ppor. otrzymywał pensję w wysokości 67 rubli (1 ówczesny rubel to ok. 40 współczesnych zł) + dodatek na mieszkanie 9-25rubli + 30 kopiejek za każdy dzień służby garnizonowej lub ćwiczeń polowych. Koszty życia to: mieszkanie 9-40 rubli, herbata, cukier, tytoń, pranie bielizny – 10 rubli, naprawa/wymiana munduru – 10 rubli, składki, potrącenia (2,5% na leczenie, 6% na emeryturę) 15 rubli, zakup książek i gazet do biblioteki – 2,50 rubla, ordynans – 3 ruble, obiad, kolacja – 12 rubli. Razem ok. 65 rubli. Oto kilka przykładowych pensji miesięcznych: niewykwalifikowany robotnik 30 rubli, wykwalifikowany np. maszynista, tokarz 150-200 rubli, początkujący inżynier 150 rubli, początkujący lekarz 100 rubli, kapitan 120 rubli, pułkownik 320 rubli. Od pensji nie potrącano podatków.
W trakcie służby oficerowie pogłębiali swoją wiedzę podczas obowiązkowych szkoleń polegających na przygotowywaniu i wygłaszaniu referatów oraz na studiowaniu prasy i literatury fachowej w bibliotece.
Wysoki odsetek oficerów to kawalerowie. Wynikało to z zakazu żenienia się przed 23 rokiem życia i wymogu wpłacenia kaucji która wynosiła 2500 rubli gdy wybranka była córką wojskowego i 5000 rubli dla pozostałych. Od tych pieniędzy wypłacano procenty.
Po 4 latach służby oficer mógł zdawać egzamin do Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu. Pierwsza część to egzamin eliminacyjny. Polegał on na rozwiązaniu zadania taktycznego, sporządzeniu do niego notatki i rozkazów bojowych. Praca była pisana przed komisją w Okręgu Wojskowym. Była ona kodowana a personalia zdającego były w zaklejonej kopercie. Prace sprawdzała komisja w Szkole i kwalifikowała oficerów do drugiego etapu. Obejmował on egzamin (oceniany punktowo do 12 pkt) ze znajomości taktyki, regulaminów walki piechoty, kawalerii, artylerii, wojsk inżynieryjnych oraz matematyki, historii oraz j.rosyjskiego (dyktando i wypracowanie), j.francuskiego, j.niemieckiego (tłumaczenie tekstu) i jazdy konnej. Na Akademię przyjmowano wszystkich którzy zdali egzamin (ok.100-150 osób). Każdy nowoprzyjęty otrzymywał 140 rubli (za każdy następny rok 100 rubli) zapomogi na zakup materiałów piśmiennych, kreślarskich i map. Kursanci mieszkali w wynajętych pokojach na terenie miasta. Cykl kształcenia składał się z rocznych kursów: młodszego i starszego. Zajęcia trwały w godz. 800 – 1600 z przerwą na śniadanie. Na kursie młodszym wykładano taktykę piechoty, kawalerii, artylerii, zasady budowy fortyfikacji, kartografię, historię, organizację sił zbrojnych ważniejszych państw oraz doskonalono jazdę konną. Kurs młodszy kończył się egzaminem (zdawało ok. 80%). Na kursie starszym studiowano zagadnienia: strategię, taktykę (dywizji i korpusu), historię wybranych wojen, statystykę wojskową, opis przyszłych teatrów działań wojennych, inżynieryjną obronę państwa, komunikację wojskową i doskonalono jazdę konną. Kurs kończył egzamin. Oficerowie którzy uzyskali ponad 10 pkt przechodzili na 8-o miesięczny kurs uzupełniający (ok. 50%), pozostali uzyskiwali tytuł oficera sztabu generalnego II stopnia. Na kursie uzupełniającym uczono pracy sztabowej i rozszerzano zakres wiedzy teoretycznej. Nauka polegała na pracy samodzielnej tj. sporządzaniu referatów na zadane tematy. W trakcie jazdy konnej należało ujeździć młodego konia. Zaliczenie referatów i egzaminu z jazdy konnej równało się ukończeniu kursu i zaliczeniu w poczet oficerów Sztabu Generalnego (ok.30% przyjętych do Akademii). Oficerowie byli awansowani na sztabs-kapitanów i kierowani na 2 lata na stanowiska dowódców kompanii. Każdy dodatkowo otrzymywał 300 rubli zapomogi na zakup konia i ekwipunku. Po odbyciu stażu oficerowie byli awansowani na stopień kapitana i mogli przejść do służby w sztabach dywizji, korpusów lub okręgów wojskowych.

Post scriptum: w roku 1918 większość przebywających na terytorium Rosji oficerów armii carskiej skorzystała z przyznanego im prawa i wstąpiła w szeregi armii czerwonej. Nieliczni będą jeszcze walczyć na frontach II wojny światowej. Jako ciekawostkę można dodać, że możliwości mobilizacyjne poddanych rosyjskich narodowości polskiej z terenu Królestwa Polskiego szacowano na około 700 000, w tym 119 generałów i prawie 20 000 oficerów (wyliczenia na 1917rok).
Oprac. RK

Literatura:
- Borys Szaposznikow „Wspomnienia” Warszawa 1976
- Leszek Madej „Rosyjski Garnizon Wojskowy w Częstochowie w latach 1831-1914”
Kraków 2009
- Aleksander Michajłowicz Romanow „Byłem Wielkim Księciem” Białystok 2004
- Eugeniusz de Henning-Michaelis „Burza dziejowa, pamiętniki z wojny światowej 1914-
1917” Warszawa 1928
- Marek Lis „Krwawe Zaduszki Wielkiej Wojny, bitwa nad Opatówką 1-3 listopada 1914
roku” Sandomierz 2010
- „Pamiętniki gen.br. Leona Berbeckiego” Katowice 1958

 


 

5
Oceń (5 głosów)

 

 

Szkolenie żołnierzy i kształcenie oficerów Armii Carskiej na przełomie XIX i XX w. - opinie i komentarze

FaZaFaZa
0
Dobry temat i opis Romek. Ode mnie "5" (2013-11-23 00:00)
tomaothtomaoth
0
Bardzo dobrze napisane. (2013-12-05 00:00)
KoniewKoniew
0
Bardzo mi się podoba. Wszystko ładnie opisane, a przy okazji dowiedziałem się czegoś nowego. (2016-06-12 00:00)
siwiutkisiwiutki
0
Dobry artykuł! (2018-05-15 14:55)

skomentuj ten artykuł