Światełko dla żołnierza – Harcerska Poczta Polowa

/ 10 komentarzy / 21 zdjęć


Światełko dla żołnierza jak co roku jest przeze mnie zapalane i jak zawsze co roku przed dniem Wszystkich Świętych następuje trudny wybór – gdzie i komu oddać w ten sposób należny hołd. Postanowiłem zapalić je Zawiszakom, najmłodszej grupie harcerskiej, która w czasie Powstania Warszawskiego obsługiwała Harcerską Pocztę Polową, narażając się na równi z dorosłymi kolegami. Chociaż nie walczyli z bronią w ręku, zasługują na miano żołnierzy, wykazując się odwagą i poświęceniem.

Związek Harcerstwa Polskiego przeszedł do konspiracji jeszcze w czasie oblężenia Warszawy we wrześniu 1939r. Kryptonim „Szare Szeregi” przyjął się w całym kraju w 1940r. a geneza nazwy związana jest z akcją poznańskich harcerzy roznoszących wieczorem i nocą ulotki do skrzynek listowych.

W strukturze organizacyjnej zastosowano pszczelarskie kryptonimy:

Kwatera Główna – pasieka

chorągwie – ule

hufce – roje

drużyny – rodziny

zastępy – pszczoły

 

Podział wiekowy (który już kiedyś opisywałem) przedstawia się następująco:

Zawiszacy (Z) najmłodsza grupa harcerzy w wieku 12-14 lat.

Szkoły Bojowe (SB) harcerze w wieku 15-17 lat.

Grupy Szturmowe (GS) podporządkowane „Kedywowi” harcerze powyżej 18 lat.

 

15 marca 1944r. zreorganizowano strukturę wprowadzając 6 bloków odpowiadającym obwodom AK na jakie podzielona była Warszawa.

„Zamek” - Śródmieście I Obwód AK

„Cytadela” - Żoliborz II Obwód AK

„Reduta” - Wola III Obwód AK

„Prochownia” - Ochota IV Obwód AK

„Radiostacja” - Mokotów V Obwód AK

„Bazylika” - Praga VI Obwód AK

Po wybuchu Powstania Warszawskiego miasto było otoczone przez wojska niemieckie. Również dzielnice były izolowane, aby osłabić spójność działania powstańców. Łączność wojskową próbowano zapewnić, tworząc kablową sieć telefoniczną czy używając nielicznych radiostacji krótkofalowych oraz dalekosiężnych stacji długofalowych. Jednak oddziały powstańcze miały duże trudności z komunikowaniem się między sobą. Najbardziej skuteczną formą przekazywania meldunków było wysyłanie łączników.

Ludność cywilna była całkowicie pozbawiona możliwości komunikowania się, które w tych czasach było listowne. Szczególnie istotny był kontakt pomiędzy ludnością cywilną a walczącymi powstańcami. Do funkcjonowania wyzwolonych obszarów miasta (by podnieść morale) potrzebne było stworzenie poczty polowej. 2 sierpnia rozpoczęła działalność pierwsza poczta harcerska zorganizowana przez harcmistrza Kazimierza Grendę ps. „Granica” na terenie dzielnicy Śródmieścia Południowego. 4 sierpnia naczelnik Kwatery Głównej Szarych Szeregów harcmistrz por. Stanisław Broniewski ps. „Orsza” postanawia powołać do życia Harcerską Pocztę Polową na terenie miasta kontrolowanego przez powstańców. Trzonem poczty byli najmłodsi harcerze czyli „Zawiszacy”. W przygotowaniach do przyszłej służby szkolenie obejmowało gruntowne poznanie topografii miasta. Działanie poczty było tak perfekcyjne, iż warszawiacy okazywali wdzięczność i zaufanie Zawiszakom.

6 września 1944r. Poczta Harcerska została wcielona do AK, co spowodowało zmianę nazwy na Pocztą Polową.

Na terenie Warszawy utworzono 8 oddziałów pocztowych, w których Zawiszacy pełnili służbę. W czasie walk zmniejszała się powierzchnia wolnego miasta i zachodziła konieczność zmiany lokalizacji oddziałów.

 

1. Główna Poczta Polowa:

kierownik harcmistrz ppor. Przemysław Górecki ps. „Kuropatwa”

zespół 10 osób: 6 harcerek i 4 osobowy zespół cenzury

działała od 6 sierpnia do 2 października

lokalizacje: Świętokrzyska 28, pl. Napoleona, Wilcza 41

 

2. Oddział pocztowy Śródmieście Północ:

kierownik harcmistrz ppor. Przemysław Górecki ps. „Kuropatwa”

zespół: około 20 harcerzy

działał od 6 sierpnia do 1 września

lokalizacje: Świętokrzyska 28, pl. Napoleona

 

3. Oddział pocztowy Śródmieście Południe :

organizator harcmistrz Kazimierz Grenda, kierownik harcmistrz Władysław Olędzki ps. „Papa”, od września harcmistrz Leon Jankowski ps. „Jurand”

zespół: około 70 harcerzy: 3 drużyny roju „Ziem Zachodnich”, 16 WDH im. Zawiszy Czarnego, drużyna im. Tadeusza Kościuszki

działał 6 sierpnia do 2 października

lokalizacja: Wilcza 41

 

4. Oddział pocztowy Powiśle:

kierownik podharcmistrz Zbigniew Brydak ps. „Krasnoludek”

zespół: około 27 osób – drużyna Zawiszaków około 20 chłopców i zastęp około 7 harcerek

działał do 2 września

lokalizacja: ul. Okólnik

 

5. Oddział pocztowy Czerniaków:

kierownik druh Ćwik Baszyński ps. „Cipek”

zespół: około 18 harcerzy

działał do 12 września

lokalizacja: Czerniakowska 231

 

6. Oddział pocztowy Mokotów:

zorganizowany przez dwóch oficerów AK nadzorowany przez harcmistrza B. Szatańskiego ps. „Olgierd”

zespół: około 20 Zawiszaków

działał do 20 września

lokalizacja: Tyniecka 26, Krasickiego 29

 

7. Oddział pocztowy przy ul Siennej:

kierownik drużynowy Zenon Komoński ps. „Antek”

zespół: około 16 chłopców i kilka dziewcząt

działał od 8 sierpnia do 28 sierpnia

lokalizacja: Sienna 16


8. Poczta Polowa AK Szpitalna

zespół: bezpośrednia współpraca z Główną Pocztą Polową obsługiwaną przez zespoły harcerskiego

działał od 5 sierpnia do 8 września

lokalizacja: Szpitalna 4

Rozwieszono około 40 skrzynek pocztowych w różnych miejscach Warszawy. Początkowo były to zwykłe skrzynki drewniane a nawet pudełka tekturowe. Dopiero po zdobyciu Poczty Głównej na Śródmieściu w jej magazynach znaleziono małe czerwone skrzynki z białym orłem, gdzie napis Poczta Polska zmieniano na Poczta Powstańcza lub Poczta Harcerska. Przy skrzynkach znajdowały się instrukcje dla korzystających z poczty.

Listy mogły zawierać 25 słów i były cenzurowane. Nie pobierano opłat za nie chociaż przy skrzynkach były miejsca na dobrowolne opłaty w postaci opatrunków, żywności lub książek czy też czasopism.

Na przełomie sierpnia i września powstała myśl, by wydrukować własne znaczki Poczty Powstańczej. Nie miały oznaczonych nominałów, natomiast były w pięciu kolorach co odpowiadało pięciu Obwodom Wojskowym, na jakie Warszawa była podzielona. Miało to ułatwić sortowanie.

Znaczki w nakładzie 13 750 szt. zostały przekazane harcmistrzowi „Kuropatwie”, który złożył je w oddziale przy ul. Wilczej 41. W dniu kapitulacji Powstania Warszawskiego 3 października znaczki, stemple z lilijką harcerską zostały zakopane obok mogił poległych harcerzy.


Właśnie w oddziale pocztowym na Wilczej 2 października 1944r. odbył się ostatni powstańczy harcerski apel. Na dziedzińcu domu stanęli żołnierze ze zdziesiątkowanych harcerskich batalionów „Zośka”, „Parasol”, „Wigry” oraz harcerze ze służb pomocniczych, w szeregach których byli ci najmłodsi - „Zawiszacy” z Harcerskiej Poczty Polowej. W odczytanym przez naczelnika Szarych Szeregów harcmistrza Stanisława Broniewskiego ps. „Krzemień” rozkazie były nominacje na stopnie harcerskie i wojskowe oraz pochwały i przyznane odznaczenia. Dziewięciu „Zawiszaków” otrzymało Krzyże Walecznych.

W czasie Powstania Warszawskiego Ci najmłodsi harcerze przenieśli około 200 tys. przesyłek. Dziennie było od 3 do 6 tys. listów (w dniu 13 sierpnia było 10 tys. przesyłek). Było 10 stempli „Poczty Harcerskiej”. Archiwum Poczty Polowej zostało zakopane na Wilczej 41, lecz jak podają świadkowie, w latach pięćdziesiątych zostało wydobyte i zniszczone przez UB, co uniemożliwia wszelkie podsumowania dokonań poczty harcerskiej.


Wiemy jednak, że Harcerska Poczta Polowa zyskała sobie wielką sympatię i popularność wśród ludności cywilnej oraz żołnierzy powstańczych oddziałów. Dźwigając ciężkie torby pocztowe, chodzili swoimi ścieżkami, ryzykując życiem dostarczali i odbierali pocztę. Wielu z nich zginęło lub zostało rannych. Często byli jedynymi łącznikami rozdzielonych rodzin, przez co zyskali sobie miano roznosicieli nadziei.


Myślę, że Ci najmłodsi żołnierze Powstania Warszawskiego zasłużyli na szczególny hołd, na miano bohaterów walczącej Warszawy, na naszą pamięć o Nich i Ich czynach.


 

Źródło: SPPW, Wikipedia.

 


 

5
Oceń (2 głosów)

 

 

Światełko dla żołnierza – Harcerska Poczta Polowa - opinie i komentarze

zylkoszylkos
0
I fotka z moich wycieczek: (2018-11-14 19:39)
zylkoszylkos
0
Piękna pozycja,przeczytałem za jednym razem: (2018-11-15 10:54)
zylkoszylkos
0
verte: (2018-11-15 10:55)
zylkoszylkos
0
Dedykacja: (2018-11-15 10:57)
zylkoszylkos
0
Kilka foto z podpisami: (2018-11-15 10:58)
zylkoszylkos
0
Podpis pod fotką: (2018-11-15 10:58)
zylkoszylkos
0
Ostatnie zdjęcie z wojkowej galerii: (2018-11-15 10:59)
zylkoszylkos
0
podpis:POWIŚLE... (2018-11-15 11:00)
zylkoszylkos
0
A tak listy trafiały po wojnie do adresatów: (2018-11-15 11:01)
zylkoszylkos
0
Sterta listów z Oddziału Pocztowego na ulicy Wilczej 41: (2018-11-15 11:03)

skomentuj ten artykuł