Odbudowa Mauzoleum w Zborowie.

/ 21 zdjęć


Zborów, to niewielkie galicyjskie miasteczko, które w latach I wojny światowej i w okresie 1919 – 1920 przeżyło krwawe walki w obronie polskości i wolności. Ku chwale poległych tam żołnierzy w 1935 roku władze miasta postawiły kaplicę – mauzoleum zlokalizowaną centralnie na cmentarzu wojskowym, wybudowaną według projektu inż. Wawrzyńca Dayczaka, wybitnego polskiego architekta,znanego z wielu projektów architektonicznych zrealizowanych w okresie międzywojennym we Lwowie. Styl kaplicy nawiązuje do tradycyjnej polskiej architektury obronnej XVI w, co szczególnie wyróżnia ten obiekt na tle wielu innych kaplic i pomników na Kresach.Kaplica Wojska Polskiego w Zborowie niedaleko Tarnopola na Ukrainie jest jednym z najciekawszych zabytków modernistycznej architektury cmentarnej na dawnych kresach Rzeczpospolitej. Nad jej wejściem znajduje się napis: „Poległym za Ojczyznę” i daty „1914–1918–1920”. "Modernistyczna kaplica w pewnym stopniu nawiązuje stylem do architektury obronnej renesansu. Jest zbudowana na planie czworoboku, w kształcie 9-metrowej wieży zwieńczonej attyką, przy której we wnękach znajdują się prawdopodobnie najpiękniejsze wizerunki polskich orłów. Orzeł Strzelecki, Orzeł państwowy II RP  i Orzeł Legionów Piłsudskiego. W całości obiekt ten stanowi wspaniały przykład modernistycznej architektury cmentarnej okresu międzywojennego."

W latach powojennych, kaplica i cmentarz uległy znacznej dewastacji. Mimo to unikalny zabytek, perła kresowej architektury, zachował się do dzisiaj w stanie uzasadniającym przeprowadzenie renowacji i odtworzenie jego dawnego otoczenia – cmentarza wojskowego.Przed 1939 rokiem wokół kaplicy w Zborowie znajdował się polski cmentarz wojenny, na którym pochowano żołnierzy i Legionistów poległych w czasie walk na frontach I wojny światowej i walk o niepodległość w okresie 1918-1920. W jej pobliżu pochowano ponad 300 żołnierzy poległych głównie w walce z bolszewikami.

Kaplicę uroczyście odsłonięto 81 lat temu, 3 listopada 1935 roku.

Mimo dewastacji, zwykłych zaniedbań i wpływu czynników atmosferycznych, na kaplicy zachował się wartościowy detal kamieniarski. Najważniejszymi elementami kaplicy są płaskorzeźby orłów z emblematami strzeleckimi, legionowymi i Godłem Państwowym II RP. W płycinach attyki kaplicy zachowało się jedenaście płaskorzeźb. Wszystkie stanowią unikalny walor artystyczny, niespotykany nigdzie indziej na Kresach. Ich wartość jest porównywalna z elementami kamieniarskimi na Cmentarzu Orląt Lwowskich, z pomnikiem w Zadwórzu czy zabytkami cmentarza na Rossie w Wilnie. Kaplica, nad głównym wejściem, nad portalem nadal jest przyozdobiona  napisem – „Poległym za Ojczyznę”, zachowanym w prawie tak dobrym stanie, jak wizerunki orłów.

W lipcu 2015 roku w Zborowie na Ukrainie ruszyły prace konserwatorskie w przedwojennej kaplicy Wojska Polskiego, należącej do najcenniejszych zabytków tego rodzaju w całym regionie. Projekt realizowała Fundacja MOSTY, przy wsparciu Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ambasady RP w i Kijowie i Konsulatu Generalnego RP w Łucku. Regionalne władze ukraińskie wydały wymagane przez prawo pozwolenia i objęły projekt opieką konserwatorską. Projekt spotkał się również z przychylnym przyjęciem lokalnej społeczności.Pracami renowacyjnymi kaplicy kierował prof. dr hab. Janusz Smaza z warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Już na wstępnym etapie prac udało się m.in. wydobyć spod ziemi oryginalne kamienne krzyże, które niegdyś były ustanowione na mogiłach żołnierzy pochowanych na przyległym do kaplicy cmentarzu.Pełna renowacja kaplicy i jej otoczenia zajęła dwa sezony. W I etapie, do końca 2015 roku zostały zrealizowane prace renowacyjne elewacji kaplicy, fundamentów, schodów oraz osuszanie tynków wewnętrznych. W II etapie, w roku 2016 zostały przeprowadzone prace renowacyjne wnętrza kaplicy i prace ekshumacyjne w jej otoczeniu oraz odbudowa cmentarza wojskowego wg zachowanych fotografii z 1935 roku.

Kaplica w Zborowie została poddana renowacji w latach 2015 -2016 dzięki wsparciu Ambasady RP w Kijowie, Konsulatu Generalnego RP w Łucku, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego,firm prywatnych ukraińskich i polskich oraz dzięki Prywatnym Darczyńcom.

Dnia 30 września 2016 roku zakończyły się prace konserwatorskie budynku kaplicy z 1935 roku oraz prace budowlane i porządkowe otoczenia mauzoleum polskiej kwatery wojennej z lat 1920 – 1935. Równolegle prowadzone były również prace porządkowe ukraińskiej kwatery wojennej Strzelców Siczowych.Przeprowadzono renowację centralnej części ukraińskiej kwatery oraz ufundowano i ustawiono 12 symbolicznych krzyży upamiętniających mogiły ukraińskich  żołnierzy.

Prace renowacyjne na cmentarzu w Zborowie przeprowadziła Fundacja MOSTY we współpracy z lokalnymi władzami w Zborowie i władzami regionalnymi w Tarnopolu.W ramach projektu przeprowadzono badania archeologiczne, na podstawie których udało się ustalić miejsca pochówków 35 polskich żołnierzy, w tym dwie mogiły zbiorowe przy kaplicy z 1935 roku. Uroczystość ponownej konsekracji kaplicy i obu kwater wojennych planowana jest na dzień 29 kwietnia 2017 roku, z udziałem delegacji z Polski, w tym grup rekonstrukcji historycznej 1920 roku i przy udziale rekonstruktorów ukraińskich. W uroczystościach przewidywany jest udział duchownych rzymsko-katolickich i greko-katolickich, przedstawicieli władz regionalnych i lokalnych oraz przedstawicieli polskich środowisk na Ukrainie.

Szczegóły dotyczące wyjazdu do Zborowa w dniach 28-30 kwietnia 2017 roku zostaną opublikowane na stronie Fundacji MOSTY wiosną 2017 roku.

Osoby zainteresowane udziałem w uroczystościach prosimy o kontakt z przedstawicielami Fundacji MOSTY.

 

Koordynatorem projektu ze strony Fundacji MOSTY jest Mikołaj Falkowski:

Tel. +48 606 466 255

e-mail: [email protected]

Fundacja MOSTY 
ul.Napoleońska 20A
05-400 Otwock

PKO BP 
89102011270000130202152916 
Kod BIC (Swift): BPKOPLPW

 Tekst i zdjęcia opublikowane za zgodą Szanownego Pana Mikołaja Falkowskiego.

Pomocne linki:

1.http://fundacjamosty.pl/ratujemy-kaplice-w-zborowie/

2.https://dobroni.pl/n/uratujmy-kaplice-woj/17844

3.http://fundacjamosty.pl/konsekracja-kaplicy-w-zborowie/

4.http://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/17414?t=Jeden-z-najcenniejszych-zabytkow-upamietniajacych-zolnierzy-poleglych-na-Wschodzie-odzyskuje-blask

5.http://www.kresy.pl/wydarzenia,ukraina?zobacz/renowacja-kaplicy-w-zborowie

6.http://www.kijow.msz.gov.pl/pl/aktualnosci/renowacja_przedwojennej_kaplicy_wojska_polskiego_w_zborowie

7.http://fundacjamosty.pl

Materiał filmowy:

1.https://www.youtube.com/watch?v=yrzgjk-KGI4

2.https://www.youtube.com/watch?v=-BoRzgHiyrM

 


 

5
Oceń (3 głosów)

 

 

Odbudowa Mauzoleum w Zborowie. - opinie i komentarze

skomentuj ten artykuł