Miejsca pamieci - Pomnik Powstańców 1863r. w Łomży, Szosa Zambrowska

/ 15 zdjęć


[p]Latem jednym z celów podróży było miasto Pisz. Stwarzało to świetną okazję by „namierzyć” miejsca pamięci, jakie mogłem mijać po drodze, lecz jedno wybrane było już wcześniej i sprawdzona została jego lokalizacja.
To miejsce straceń i pochówku Powstańców Styczniowych w Łomży znajdujące się przy Szosie Zambrowskiej (droga krajowa nr 63) i zwane Mokrą Łączką a pamięć powstańców upamiętnia ustawiony tam pomnik. Teren jest ogrodzony i ładnie utrzymany. Od ulicy ogrodzenie jest murowane z cegły klinkierowej uzupełnione ładnymi przęsłami metalowymi. Wejście to metalowa brama wykonana w tej samej formie, co ogrodzenie. Po prawej stronie przy bramie umieszczona została tablica informacyjna w języku polskim, angielskim i niemieckim. Do pomnika wiedzie alejka ułożona z płyt betonowych. Na jej końcu ustawiony został kamień z wyrzeźbionym krzyżem, oplecionym cierniami oraz ze skrzyżowanymi kosami. Na krzyżu widnieje rok 1863 a poniżej słowa: „BOJOWNIKOM ZA WOLNOŚĆ OJCZYZNY RODACY”. Na betonowej podstawie służącej jako fundament pomnika znajdują się dwie tablice z nazwiskami powstańców tu straconych i pogrzebanych. Jedna starsza zapewne pierwotnie umieszczona i druga, nowa, która znalazła się tu później i uzupełnia pierwszą (o nazwiskach na tablicach napiszę trochę później). W mogile prawdopodobnie spoczywa 20. powstańców. Pomnik powstał z inicjatywy E. Zajączkowskiego właściciela zakładu fotograficznego w Łomży. Został on odsłonięty i poświęcony 2 listopada 1916 roku.

Ogłoszenie branki było główną przyczyną wybuchu Powstania Styczniowego. W Łomży od razu nastąpił aktywny opór i urząd poborowy został zdemolowany. Naczelnikami powstańczymi w mieście zostali: Ludwik Wroński, Artur Awejde i ks. Ludwik Talarowski a w powiecie działały oddziały płk. Konstantego Ramotowskiego ps. „Wawer”, Władysława Cichorskiego ps. „Zameczek”, Jakuba Jasińskiego, Ignacego Mystkowskiego ps. „Ojciec”. Została sformowana żandarmeria powstańcza, która ukarała 174 osoby za szpiegostwo i dezercję (kilkanaście śmiercią).
25 listopada do Łomży przybył gen. lejtnant Mikołaj Ganecki, który zastąpił płk. Zajcewa, uznanego za zbyt miękkiego w tłumieniu powstania. Nastąpiły liczne aresztowania, terror, konfiskaty majątków. Z aresztowanych 1432 osób, 119 wywieziono na Sybir.

Miejscem kaźni stała się podmokła łąka zwana Mokrą Łączką położona za Łomżą przy Szosie Zambrowskiej.
Ustawiono tam szubienicę, słupy, do których przywiązywano rozstrzeliwanych, wykopano doły na ofiary. Powstańców wieszał „miejski czyściciel”, który zmuszany był do tego przez żandarmów carskich.
O egzekucji dzień wcześniej oznajmiał rębacz na Starym Rynku. Następnego dnia kozacy spędzali mieszkańców Łomży dbając o jak największą liczbę osób.
Po upadku powstania w miejscu straceń stawiany był drewniany krzyż, który policja rosyjska niszczyła.
Trwało to do I wojny światowej. W czasie okupacji niemieckiej z zebranych składek wykupiono na rzecz miasta Mokrą Łączką będącą symbolem męczeństwa. Postawiono pomnik, który dotrwał do dzisiejszych czasów.
W 2007r. staraniem służb Prezydenta Miasta Łomża, powstało ogrodzenie cmentarza od strony Szosy Zambrowskiej oraz została umieszczona tablica informacyjna.

Na betonowym postumencie pomnika umieszczone zostały dwie tablice z nazwiskami straconych powstańców. Jedna wiekowa po lewej stronie podstawy oraz współczesna po prawej stronie. Na obydwu przeczytamy:
„Tu spoczywają powstańcy straceni w 1863-1864”.

Nazwiska na pierwszej:
„śp. rozstrzelani:
Kulesza Konstanty
Jewreinow Sylwester
śp. powieszeni:
Trzciński Dominik
Banach Stanisław
Stoduba Franciszek
Bruliński Ignacy
Michalski Józef
Brzóska Antoni
Januszczyk Cypryan
Konopka Fabian”

nazwiska na drugiej:
„śp. rozstrzelani:
Chodkiewicz Jan
Chonczak Izrael
Iczkowski Władysław
Kojka Tomasz
Koniński Aleksander
Krajewski
Obuchowicz Julian
Szumski
śp. powieszeni:
Chrzanowski
Krulikowski Andrzej”

I tu zaczyna się moja praca wieczorna. Nie wiem, co podsunęło mi myśl, aby zerknąć na zdjęcia z tej podróży zrobione we wsi Czerwone położonej w pobliżu Kolna. Tam natknąłem się na pomnik Powstańców Styczniowych, o którym zamierzałem zamieścić osobny wpis. Widnieje tam inskrypcja: „Miejsce upamiętnienia powstańców styczniowych-mieszkańców tej ziemi- Kajki, Stodupa, Banacha........”. No właśnie, nazwisko Banach, już gdzieś je widziałem tym bardziej, że skojarzenie wskazywało na nazwę ulicy w Warszawie. Przeglądam nazwiska z tablicy z Mokrej Łączki i ... jest, to samo nazwisko, ale, ale są też i nazwiska bardzo zbliżone. No i zaczęło się, połknęła ryba haczyk. Postanowiłem spróbować znaleźć coś więcej i dowiedzieć się kim byli powstańcy tu pochowani. W niedługim czasie nazbierałem materiały i powstał problem jak je usystematyzować. Bardzo pomocny stał się portal http://www.genealogia.okiem.pl/ z którego przedstawiam całość informacji,
portal: http://historialomzy.pl/pomnik-powstancow-styczniowych/ i zawarte w nim informacje przedstawione przez Pana Henryka Sierzputowskiego.

Zaznaczam, że w dokumentach, przekazach mogły pojawiać się błędy i przekłamania oraz literowe pomyłki w nazwiskach (czego później, z biegiem czasu doświadczałem). Zdarzało się, iż takie same imiona i nazwiska posiadali, co najmniej dwaj powstańcy. Znajdowałem opisy z różnych okresów gdzie przedstawiano, iż na Mokrej Łączce stracono i jest pochowanych dziesięciu powstańców.
Starałem się odnaleźć i przedstawić informacje z różnych źródeł by każdy mógł sam ocenić ich poprawność.

Zacznę od nazwisk związanych z miejscowością Czerwone i Łomżą.
Egzekucje odbywały się również i w innych miejscowościach województwa łomżyńskiego (Władysław Świderski książka „Łomża”).
W dniu 19 grudnia 1863r. w Czerwonem pod Kolnem powieszono Stanisława Banacha i Tomasza Kajkę, włościan z Czerwonego, Franciszka Stodupa włościanina z Zabiela koło Kolna i Izraela Chonczaka, Żyda z przedmieścia Kolna Łabno.

Trzy pierwsze nazwiska a dwa z nich bardzo podobne znajdują się na tablicy w Łomży. Czy to podobieństwo nazwisk czy wkradły się błędy?
- 33660 Stanisław Banach
Opis: oskarżony o należenie do żandarmeryi narodowej, powieszony w Łomży 31 grudnia 1863 roku.
źródło: [Kolumna Z., Pamiątka dla rodzin polskich..., t. I]
- 19868 Stanisław Banach
Opis: włościanin, stracony przez Moskali na szubienicy w Łomży d. 31..grudnia 1863.
źródło: [StupSP]Uwagi:
- Banach Stanisław, oskarżony o należenie do żandarmeryi narodowej; powieszony w Łomży 31 Grudnia 1863 roku.
- Stanisław Banach, włościanin, stracony przez Moskali na szubienicy w Łomży d. 31 grudnia 1863r

Nie znalazłem informacji o egzekucji z dnia 19 grudnia 1863r. w Czerwonem.


- 33789 Tomasz Kajka
Opis: Włościanin z Czerwonego,powieszony z a udział w powstaniu
źródło: Mieszkańcy Puszczy Zielonej wobec upadku powstania styczniowego i represji
Uwagi: Autor: Magdalena Ewa Grzywa
- 37835 Tomasz Kojka
Opis: stracony Łomża 31.12.1863
źródło: nad. Bożena Kuliberda, za: Rok 1863.Wyroki śmierci. Wileńskie Źródła Archiwalne. Wydano Wilno
Uwagi:
- 27110 Tomasz Kojka
Opis: włościanin pow. Łomżyńskiego, wsi Czerwone. Skazany na mocy konfirmacji Wojennego Naczelniką Łomży i powiatu, pułkownika barona Wrangla. Powieszony w Łomży ziemi Augustowskiej 19 grudnia 1863 roku, za służenie Rządowi Rewolucyjnemu w szarży żandarma-wieszaciela i powieszenie 8 listopada 1863 r. koło wsi Zabiele pow. Łomżyńskiego włościanina wsi Czerwone, Józefa Piwowarskiego, jako też udział w powieszeniu żyda Wilhelma Gejga.
źródło: [Studnicki W., Rok 1863. Wyroki śmierci ...]
Uwagi: Wyrok w brzmieniu oryginalnym, może nie być całkiem zgodny ze stanem faktyczny

Nazwisko Kojka jest na tablicy w Łomży, Kajka we wsi Czerwone. Mieszane są daty stracenia. Spotkałem też nazwisko napisane jako Kajko Tomasz z Czerwonego.


- 27200 Franciszek Stoduba
Opis: włościanin, pow. Łomżyńskiego, wsi Zabiele. Skazany na mocy konfirmacji Wojennego Naczelnika m. Łomży i powiatu, pułkownika barona Wrangla. Powieszony w Łomży, gub. Augustowskiej, 19-go grudnia 1863 roku za służbę Komitetowi Rewolucyjnemu w szarży żandarma-wieszaciela i powieszenie 8-go listopada 1863 r. we wsi Zabiele, pow. Łomżyńskiego, włościanina wsi Czerwonej, Józefa Piwowarskiego.
źródło: [Studnicki W., Rok 1863. Wyroki śmierci ...]
Uwagi: Wyrok w brzmieniu oryginalnym, może nie być całkiem zgodny ze stanem faktycznym
- 19 grudnia 1863r. w Czerwonem pod Kolnem powieszono .... Franciszka Stodupa włościanina z Zabiela koło Kolna Franciszka Stodupa włościanina z Zabiela koło Kolna....

Sprawdziłem nazwisko Stodupa w księdze urodzin, zgonów parafii Kolno w geneteka.genealodzy.pl by przekonać się o jego występowaniu w tej okolicy (sprawdźcie link). Nazwisko Stobub (-a) nie występuje natomiast nazwisko Stodupa jest. Na liście nazwisk powstańców jest na odwrót (w genealogia.okiem.pl/powstanies/index.php). Czy pochodzenie ze wsi Zabiele może być rozstrzygające że dotyczy tej samej osoby? Data jest ta sama, pochodzenie, tylko nazwiska i miejsce stracenia są odmienne. Gdzie tkwi błąd?

http://www.geneteka.genealodzy.pl/index.php?rid=4295&from_date=1877&to_date=1906&search_lastname=stodup&search_lastname2=&rpp1=5300&bdm=S&w=10pl&op=gt&lang=pol
Tak samo przedstawia się z rzecz z nazwiskiem Kajka i Kajko, które występuje w księdze urodzin parafii Kolno, natomiast Kojka nie ma. Na liście nazwisk powstańców występują te nazwiska. Czy w tym wypadku można sądzić, iż chodzi o dwie różne osoby?


Przytaczam pozostałe nazwiska z listy straconych chcąc przybliżyć postacie powstańców.
Zacznę od zapowiadanego wątku z Nagoszewa.
23242 Szumski
Opis: były artylerzysta moskiewski raniony w potyczce z Moskalami pod Nagoszynem i wzięty w niewolę, za wyrokiem sądu wojennego rozstrzelany w Łomży dnia 21. sierpnia 1863 r.
źródło: [StupSP]
Uwagi:



26666 Ignacy Bruliński
Opis: szlachcic, był żandarmem wieszającym, 27 października 1864 r powieszony w Łomży
źródło: [Słotwiński A., Unia podlasko-chełmska od r. 1875-1885 za: CBP]
Uwagi: inf. z raportów zaborczych, mogą zawierać błędne dane i tendencyjne uzasadnienia

26750 Józef Michalski
Opis: włościanin, był żandarmem wieszającym, 27 października 1864 r powieszony w Łomży.
źródło: [Słotwiński A., Unia podlasko-chełmska od r. 1875-1885 za: CBP]
Uwagi: inf. z raportów zaborczych, mogą zawierać błędne dane i tendencyjne uzasadnienia

- 33817 Sylwester Jewreinow
Opis: szeregowy wojsk rosyjskich, za udział w walce pod Gontarzami w szeregach polskich,
źródło: Powstanie styczniowe na ziemi łomżyńskiej
Uwagi: Opracował Henryk Sierzputowski
- 26907 Sylwester Jewrcinow
Opis: szeregowy, z powstańcami napadał na oddział wojska, znajdującego się we wsi Gontarz, 27 listopada 1864 r rozstrzelany w Łomży.
źródło: [Słotwiński A., Unia podlasko-chełmska od r. 1875-1885 za: CBP]
Uwagi: inf. z raportów zaborczych, mogą zawierać błędne dane i tendencyjne uzasadnienia

Spotykałem przekręcenia nazwisk przez przestawienie liter. W tym wypadku pewnie też tak się zdażyło.

- 26603 Dominik Trzciński
Opis: Żandarm wieszający, 26 pażdz 1863 r. w Łomży powieszony.
źródło: [Słotwiński A., Unia podlasko-chełmska od r. 1875-1885 za: CBP]
Uwagi: inf. z raportów zaborczych, mogą zawierać błędne dane i tendencyjne uzasadnienia
- Trzciński — za udział w żandarmeryi, powieszony w Łomży dnia 7 Listopada 1863 r.

Różne daty egzekucji.

22876 Antoni Brzóska
Opis: Szlachcic,powieszony 27 listopada 1864 r za współpracę z powstańcami
źródło: Czesław Brodzicki, Donata Godlewska – Łomża w latach 1794 – 1866
Uwagi: Historia Łomży - Opracował Henryk Sierzputowski

26599 Cypryjan Januszczyk
Opis: szlachcic, żandarm wieszający, 8 grudnia 1864 r powiesony w Łomży
źródło: [Słotwiński A., Unia podlasko-chełmska od r. 1875-1885 za: CBP]
Uwagi: inf. z raportów zaborczych, mogą zawierać błędne dane i tendencyjne uzasadnienia

49031 Fabian Konopka
Opis: gmina/wieś Zambrów Konopki, kara: aresztowany, przestępstwo: zbierał żyto dla buntowników
źródło: nad. Marta Czerwieniec, za: Kaczyński M., Spis wszystkich ""przestępców"" politycznych powiatu łomżyńskiego z 1863 roku, w: AP Łomża
Uwagi:

22875 Konstanty Kulesza
Opis: Syn wójta gm. Kołaki, rodem ze Szczodruch,rozstrzelany 28 listopada 1863 r za podburzanie do powstania i czytanie ludności podburzającego manifestu
źródło: Czesław Brodzicki, Donata Godlewska – Łomża w latach 1794 – 1866
Uwagi: Historia Łomży - Opracował Henryk Sierzputowski

34112 Jan Chodkiewicz
Opis: poprzednio wachmistrz żandarmeryi rosyjskiéj, następnie w oddziałach powstańczych, jako taki schwytany i rozstrzelany w Łomży 21 kwietnia 1864 r.
źródło: [Kolumna Z., Pamiątka dla rodzin polskich..., t. I]
Uwagi:

27068 Izrael Chonczak
Opis: Syn Łobna, żyd z Kolna, pow. Łomżyńskiego. Skazany na mocy konfirmacji Wojennego Naczelnika Łomży i powiatu, pułkownika barona Wrangla. Powieszony w Łomży, gub. Augustowskiej 19 grudnia 1863 roku, za służbę rządowi Rewolucyjnemu w szarży żandarma-wiszaciela i powieszenie 8 listopada 1863 r. we wsi Zabielu pow. Łomżyńskiego włoścanina wsi Czerwone, Józefa Piwowarskiego, a także żyda Wilhelma Gejza.
źródło: [Studnicki W., Rok 1863. Wyroki śmierci ...]
Uwagi: Wyrok w brzmieniu oryginalnym, może nie być całkiem zgodny ze stanem faktycznym.

37821 Władysław Iczkowski
Opis: konf. 15-go stracony Łomża 17.4.1864
źródło: nad. Bożena Kuliberda, za: Rok 1863.Wyroki śmierci. Wileńskie Źródła Archiwalne. Wydano Wilno
Uwagi:
Władysław Iczkowski, za przebywanie w oddziale powstańczym jako-żandarm, za udział w bitwach pod Siemiatyczami, za napad we wsi Lachy Truskolasy na śpiących żołnierzy sybirskiego pułku piechoty, zabranie 5 żołnierzy z tego pułku do oddziału powstańczego, a następnie za powieszenie kilku zdrajców oraz za zbieranie we wsiach podatków, broni i żywności dla powstańców

27113 Aleksander Koniński
Opis: mieszczanin m. Kolno, pow. Łomżyńskiego. Skazany na mocy konfirmacji Wojennego Naczelnika m. Łomży i powiatu, pułkownika barona Wrangla. Powieszony w m. Łomży, ziemi Augustowskiej 19 grudnia 1863 roku, za służenie Rządowi Rewolucyjnemu w szarży żandarma-wieszaciela, i powieszenie 8 listopada 1863 r. koło wsi Zabiele pow. Łomżyńskiego włościanina wsi Czerwone, Józefa Piwowarskiego, jakoteż udział w powieszeniu żyda Wilhelma Gejga
źródło: [Studnicki W., Rok 1863. Wyroki śmierci ...]
Uwagi: Wyrok w brzmieniu oryginalnym, może nie być całkiem zgodny ze stanem faktycznym

20664 Krajewski
Opis: stracony w Łomży roku 1864.
źródło: [StupSP]
Uwagi:

19771 Chrzanowski
Opis: stracony na szubienicy w Łomży roku 1864.
źródło: [StupSP]
Uwagi:

- 2422 Julian Obuchowicz
Opis: obywatel ziemski z Mińskiego za udział w powstaniu wyrokiem sądu moskiewskiego powieszony w Łomży dnia 1. czerwca 1864 r.
źródło: [StupSP]
Uwagi:
- 27173 Julian Obuchowicz
Opis: syn Piotra, szlachcic gub. Mińskiej, pow. Nowogródzkiego. Skazany na mocy konfirmacji Wojennego Naczelnika , Łomży i powiatu, pułkownika barona Wrangla. Powieszony w Łomży 20-go maja 1864 roku za ucieczką za granicę i przyjęcie dowództwa oddziału powstańczego.
źródło: [Studnicki W., Rok 1863. Wyroki śmierci ...]
Uwagi: Wyrok w brzmieniu oryginalnym, może nie być całkiem zgodny ze stanem faktycznym
- 46231 Julian Obuchowicz
Opis: uczestnictwo w potyczkach: augustowskie: Szczuczyn 26.02.1864, Radziłów 3.03.1864, Grajewo 12.03.1864, Jedwabno 9.04.1864, (Milewo 5.05.1864), Dobrzyjałowo 15.05.1864 dostał się do niewoli
źródło: nad. DHRP, za: Zieliński S., Bitwy i Potyczki...
Uwagi: informacje w nawiasach niepewne
- Julian Obuchowicz - syn Piotra, szlachcic gub. Mińskiej, pow. Nowogródzkiego. Skazany na mocy konfirmacji wojennego naczelnika Łomży i powiatu, pułkownika barona Wrangla. Powieszony w Łomży 1 czerwca 1864 roku za ucieczkę za granicę i przyjęcie dowództwa oddziału powstańczego. Jego ostatnia potyczka powstańcza miała miejsce właśnie pod Dobrzyjałowem.
- Obuchowski Julian v. Obuchowicz — obywatel ziemski z Mińska Litewskiego; w powstaniu długi czas był dowódzcą oddziału, jako taki schwytany, został rozstrzelany w Łomży d. 1 Czerwca 1864 roku.

Królikowski Andrzej, powieszony za udział w powstaniu
według Chwili Nr. 30 powieszony 16 Stycznia 1864 r. w Łomży; według innych 28 t. m.; Dz. Pow. Nr. 28 podaje, że powieszony w Łęczycy tegoż dnia.

Na tablicy w Łomży nazwisko napisane jest przez „u” otwarte więc raczej nie o tego Królikowskiego chodzi.

Krajewski Sebastyan z Dolnego Krajewa; wydany z Prus, rozstrzelany w Łączkach. (Imionospis podaje, że w Łomży 1864 roku).


Lecz jak zawsze mam „ pod górkę” i gładko nie idzie. W opracowaniach, jakie przeglądałem szukając wiadomości o mogile powstańczej natrafiłem na jeszcze inne relacje wnoszące pewne zmiany w rozważaniach. Jedną z nich to książka „Łomża” Władysława Świderskiwgo, syna Kajetana Świderka (powstańca z 1863 r.) i Katarzyny z
domu Ziemczyk, ]·pierwszego burmistrza a później prezydenta Łomży (nazwisko „Świderek” zostało zmienione na „Świderski” wyrokiem Sądu Okręgowego w Ostrołęce dopiero 25 listopada 1917 r.)
Tak, więc Władysław Świderski w książce „Łomża” na stronach 107-108 przedstawia nazwiska skazanych. Zacytuję jego słowa:
„Osądzeni na karę śmierci przez rozstrzelanie:
Grodzki Jan z Krzewa,
Gosiewski Józef z Zambrowa,
Jewreinow Sylwester, szeregowy wojsk rosyjskich, za napad z powstańcami na oddział wojska we wsi Gontarze,
Kulesza Konstanty ze Szczodruch, jako przestępca polityczny
Świderski Ludwik ze wsi Gulanki, były wojskowy rosyjski.

Natomiast skazani na karę śmierci przez powieszenie to:
Banach Stanisław, żandarm powstańczy,
Bruliński Ignacy, żandarm,
Brzósko Antoni, szlachcic, jako utrzymujący stosunki z żandarmami i uczestnik dwóch zabójstw politycznych,
Dominik Julian z Chrzanowa-Cypry,
Januszczyk Cyprian, żandarm,
Kamiński Aleksander z Zabiela,
Konopko Fabian, szlachcic, żandarm powstańczy,
Kajko Tomasz z Czerwonego,
Klama ze wsi Zabiela,
Michalski Józef, żandarm ze wsi Rybaki,
Stoduba Franciszek, żandarm,
Trzciński Dominik, żandarm,
Zabielewicz Izrael, żandarm z Kolna.

Dokonywanie egzekucji nad powstańcami było publiczne.
Pierwsza egzekucja odbyła się w Łomży 1863 r. i zawisł na szubienicy Trzciński Dominik.
Następnie 28 listopada rozstrzelano Kuleszę Konstantego;
19 grudnia powieszono Banacha Stanisława i Stoduba Franciszka;
27 października 1864 r. Brulińskiego Ignacego i Michalskiego Józefa;
27 listopada 1864 r. Brzóskę Antoniego i rozstrzelano Jewreinowa Sylwestra
8 grudnia 1864 roku powieszono Januszczyka Cyprjana i Konopkę Fabjana.
Pozostałych skazańców stracono w okolicznych wsiach i miasteczkach.”

Tu link do oryginalnego wydania w pdf-je:
http://pbc.biaman.pl/Content/27135/%C5%9Awiderski_%C5%81om%C5%BCa_%20ocr.pdf

Czy na podstawie tego, co napisał Władysław Świderski w książce „Łomża” można wysnuć przewrotne przypuszczenia, kto z powstańców spoczywa w Mokrej Łączce? Czy syn powstańca styczniowego piastujący znaczące stanowisko przedstawia nam właściwy przekaz?
Nazwiska na tablicy sprzed lat ułożone są w kolejności podanej przez Władysława Świderskiego i jest ich dziesięć.
Czy (wrócę do początkowych rozważań) Stanisława Banacha, Franciszka Stoduba stracono w Łomży czy we wsi Czerwone? Miejsca te oddalone są od siebie o około 35 km.
Nie wiem czy były prowadzone badania archeologiczne (nie znalazłem o tym wzmianki), lecz w przytoczonym poniżej tekście mówiącym o wmurowaniu dokumentu pamiątkowego w dniu 14 października 1916r. liczba straconych powstańców to 21 osób (czasopismo "Wspólna Praca" numer 1 z 24 grudnia 1916r.)


„W dniu 14 października odbyło się wmurowanie dokumentu pamiątkowego, tekst którego, ułożony przez p. K. Drewnowskiego, jest następujący: "Działo się w Łomży przy szosie Zambrowskiej na tak zwanej "Łączce" w dniu 14 października 1916 roku, drugiego po ustąpieniu Rosjan z Królestwa Polskiego, trzeciego wielkiej wojny Europejskiej – w obecności inicjatorów, ofiarodawców i członków Komitetu budowy pomnika. Skromną tę pamiątkę niżej podpisani, korzystając ze wskazówek ludzi starszych i możności, wznieść postanowili na miejscu, gdzie rozstrzelano i powieszono powstańców w 1863 roku w liczbie 21, między którymi stracono Kuleszę Konstantego, naczelnika miejscowej insurekcyjnej żandarmerji, Brzeskiego i Szumskiego. W ten sposób chcieliśmy uczcić pamięć bohaterów z pod chorągwi inż. Zameczka Cichorskiego, którzy walczyli koło Tykocina, Wawra; Ramotowskiego w Mazowieckim; Mystkowskiego pod Czyżewem; Andruszkiewicza przy Kozłowej Rudce; Jasińskiego w okolicach Różana; Micewicza i wielu, wielu innych, pomni na to, że Ich przelanej krwi męczeńskiej zawdzięczamy, pomimo ciężkie chwile zwątpienia i długotrwałego ucisku, ducha niepodległości i demokratyzmu”

Całość tekstu możecie przeczytać tutaj: http://www.4lomza.pl/index.php?wiad=30954

Jak widać upływ czasu powoduje powstawanie wielu zagadek, jednak najważniejsze jest to, że pamięć o powstańcach jest żywa, że pamiętamy o tym, iż oddali najcenniejszą rzecz, jaką jest własne życie za wolność ojczyzny, za nas wszystkich.

Źródła:
http://historialomzy.pl/pomnik-powstancow-styczniowych/
http://www.genealogia.okiem.pl/
http://dobrzyjalowo.org/podstrony/historia/powstaniestyczniowe.html

Uzupełnienie.
I jak to bywa w poszukiwaniach, już po napisaniu tekstu i zamieszczeniu, przez przypadek odnajduję zdjęcie pierwotnego wyglądu pomnika (które zamieszczam gdyż jest perełką ukazującą wcześniejszy jego wygląd).
Wymaga to zmiany zdania wyrażające przypuszczenie na zdanie opisujące fakt. Tak więc zdanie: „Jedna starsza zapewne pierwotnie umieszczona i druga, nowa, która znalazła się tu później i uzupełnia pierwszą...” powinno brzmieć: Tablica starsza pochodzi z pomnika jaki został odsłonięty 2 listopada 1916 roku. Zdjęcie ukazuje krzyż, który uzupełnia pomnik oraz podstawę z centralne umieszczoną tablicą.
Umieszczenie drugiej sugeruje iż musiały zostać przeprowadzone badania i odkrycie ewentualnych dokumentów mówiących o kolejnych egzekucjach i nazwiskach straconych tam powstańców. Będę wdzięczny za uzupełnienie mojego wpisu.

[/p]

 


 

5
Oceń (3 głosów)

 

Lokalizacja

 

Miejsca pamieci - Pomnik Powstańców 1863r. w Łomży, Szosa Zambrowska - opinie i komentarze

skomentuj ten artykuł

Noclegi w pobliżu