Miejsca pamieci - Pomnik Powstańców 1863r. w Nagoszewie

/ 4 komentarzy / 18 zdjęć


Do Nagoszewa wybierałem się wielokrotnie, lecz brak czasu i kierunek podróży nie pasowałby zrealizować to zamierzenie. Dopiero koniec września ubiegłego roku był sprzyjającym okresem. Teraz, gdy minęła 153. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego jest dobrym czasem do przypomnienia wydarzeń związanych z tym miejscem.

O pomniku w Nagoszewie wiedziałem już znacznie wcześniej, lecz nie wiedziałem w tedy przejeżdżając trasą nr.8 Wyszków – Ostrów Mazowiecka, w którym kierunku patrzeć mijając słupek nr 8 na 541 kilometrze. Ja swoją „wyprawę” rozpocząłem z miejscowości Brok i wjeżdżając do Nagoszewa próbowałem zlokalizować go samodzielnie. Niestety nic z tego nie wyszło i musiałem zapytać miejscowych o jego umiejscowieniu. Sympatyczna starsza pani wytłumaczyła mi jak mam dojechać.

Pomnik umiejscowiony jest po prawej stronie drogi nr 8 jadąc w kierunku Ostrowi Mazowieckiej. Oddalony od drogi łatwo go przeoczyć na tle otaczających go drzew. Ustawiony został na zbiorowej mogile 110. poległych powstańców styczniowych 1863r. 

Pomnik jest w formie kolumny granitowej zwieńczonej stylizowanym żelaznym krzyżem ozdobionym motywem wycinanki kurpiowskiej. Wokół znajduje się ogrodzenie kamienno-łańcuchowe zaprojektowane przez Leona Winogradowa.

Na pomniku umieszczono tablicą z inskrypcją o treści: „POMNIK TEN WZNIOSŁO SPOŁECZEŃSTWO POWIATU OSTROWSKIEGO W 1917R. NA POBOJOWISKU UŚWIĘCONYM KRWIĄ POLEGŁYCH POWSTAŃCÓW W DNIU 3 CZERWCA1863 R. ODBUDOWANO W 100 – LECIE POWSTANIE STYCZNIOWEGO I 1000-LECIE PAŃSTWA POLSKIEGO.” Nad nią miej więcej w połowie wysokości kolumny umieszczony został wizerunek wieńca laurowego ze skrzyżowanymi szablami, w który wpisano: „RP 1963”. Powyżej widnieje napis: „POLEGŁYM W WALCE O WOLNOŚĆ” i orzeł powstańczy. Na szczycie umieszczona jest kapliczka z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej. 

Pomnik wzniesiono w 1917 roku a odrestaurowano na 100. rocznicę Powstania Styczniowego.

Gdy 23 maja 1863r. rozegrała się tragiczna bitwa pod Łączką, po której w skutek ran zmarł dowódca oddziału ppłk Karol Frycze, dowództwo nad zebranymi ponownie powstańcami objął Maksymilian Broniewski. Odział jego połączył się z zabużańskim oddziałem Ludwika Lutyńskiego i obozował w Jarząbce. 2 czerwca 1863r. dotarła wiadomość, że moskale w sile 3. rot piechoty, szwadronu huzarów i 50. kozaków maszerują z Ostrołęki by ich wytropić i zniszczyć. Nocą tego dnia obóz przeniesiono w lasy ostrowskie pod Nagoszewo. 

Jednak popełniono taki sam błąd jak pod Łączką. Pewność bezpieczeństwa zmniejszyła czujność i ponownie nie wystawiono posterunków ubezpieczających. Następnego dnia obóz powstańczy został wytropiony przez kozaków. Rozgorzała bitwa, która trwała od godziny 12-ej do 17-ej. Zaatakowane oddziały powstańców zaczęły wycofywać się w stronę Nagoszewa drogą, która wydawała się być jedyną wolną. Jednak w zbożach i zaroślach ukryta była rosyjska piechota a droga była zasadzką. Broniewski z kawalerią zdołał ujść do lasu, pozostawiając strzelców i kosynierów własnemu losowi. Od pogromu uratował ich oddział uzbrojonych w kije nagoszewskich chłopów, Kurpi, pod dowództwem Stanisława Mańkowskiego, tutejszego dróżnika oraz ochotnicy z Laskowizny, Puzdrowizny, Kuskowizny, Turki, Bojan, Osuchowej, Broku i Ostrowi. 

Udał się podstęp Feliksa Szymańskiego, który był zbiegiem z Ostrołęki z oddziału huzarów. Zatrąbił on sygnał moskiewski na odwrót. Rosjanie zaczęli się wycofywać a kosynierzy pod wodzą Masłowskiego i Zduńczyka zaczęli siać pogrom w szeregach moskali. Również kosynierzy Lutyńskiego dowodzeni przez rotmistrza Kożuchowskiego szerzyli panikę w oddziałach Rosjan. Gdy ciężko rannego uniesiono z pola bitwy dowództwo objął ksiądz Rostkowski, Bernardyn z Pułtuska. Teraz zaczęli zwyciężać Polacy. Rosjanie zajęli wiejskie chaty i zaczęli się w nich zaciekle bronić. Aby położyć kres tej obronie Maciej Kozieł, Łukasz i Jan Stelmaszczykowie i Sobieski gospodarze z Nagoszewa podpalili własne gospodarstwa i zginęli w płomieniach wraz z moskalami. 

Jednak przybycie posiłków dla Rosjan z Małkini generała Tolla oraz z Ostrowa zmusiły powstańców do wycofania się w stronę Bugu i opuszczenia pola bitwy.
Straty po stronie rosyjskiej wyniosły około 500 zabitych. Po stronie polskiej zginęło około 110 powstańców, około 20 było rannych a pewna ilość została wzięta do niewoli.

Co roku, 3 czerwca, przy pomniku odbywają uroczystości rocznicowe upamiętniające poległych w bitwie. Od 1999 roku uroczystości nabrały bardziej oficjalny i ogólno gminny charakter.

Opodal pomnika Powstańców Styczniowych, po prawej stronie znajduje się „Dąb pamięci”. Poświęcony jest porucznikowi Antoniemu Danowskimu. Zamordowanemu w Charkowie leśnikowi. Dąb został posadzony.... oj i znowu kłopot. 

Dąb został posadzony 2 czerwca 2010r. w czasie uroczystości 147 rocznicy bitwy, kiedy uczniowie, ich rodzice oraz całe grono nauczycielskie Szkoły Podstawowej w Nagoszewie noszącej imię Powstańców 1863r. uczcili także pamięć porucznika Antoniego Danowskiego, jednego z polskich jeńców wojennych zamordowanych w Charkowie a który, na co dzień pracował jako technik leśnik. 

Płyta informująca o tym w podpisie brzmi: „Nagoszewo 3 czerwca 2011r.”. Sądzę, że to data ustawienia kamienia z płytą intencyjną, lecz w teksie nie ma wzmianki o faktycznym roku posadzenia dębu i rok 2011 jest mylący. Może dla innych „rok w lewo rok w prawo” to niewielka różnica, lecz nie dla mnie. Przez rok wiele może się zdarzyć.

 


 

5
Oceń (6 głosów)

 

Lokalizacja

 

Miejsca pamieci - Pomnik Powstańców 1863r. w Nagoszewie - opinie i komentarze

blue savageblue savage
0
Czołem Wojciechu ! Brakowało mi Twoich powstańczych reportaży, a tu proszę :) (2016-01-29 00:00)
dabwoj1dabwoj1
0
Cześć Pawle. Postaram się "pójść za ciosem" i jeszcze napisać coś nie coś z tego okresu tym bardziej że obchodziliśmy 153-ą rocznicę. Nie wiem Czy mi się uda być w muzeum kolejnictwa w Warszawie. Jutro w sobotę odbędzie się tam ognisko powstańcze i zapowiada się ciekawie. (2016-01-29 00:00)
FaZaFaZa
0
Solidna relacja! Mnie też brakowało Wojtek Twoich relacji powstańczych. Pozdrawiam! (2016-01-31 00:00)
dabwoj1dabwoj1
0
Dzięki Mariusz. Motywacja, że lepszej być nie może. Zdradzę, że przeniesiemy się do Łomży i jeden z wątków będzie łączył się z Nagoszewem. Pozdrawiam. (2016-01-31 00:00)

skomentuj ten artykuł

Noclegi w pobliżu