Miejsca pamięci - Kosów Lacki po raz drugi

/ 4 komentarzy / 25 zdjęć


W poprzednim wpisie o Kosowie Lackim wspomniałem o jeszcze innych miejscach pamięci. Jednym z nich jest kopiec poświęcony powstańcom 1863r., który jest mogiłą zbiorową. Jest to też miejsce uświęcone krwią Polaków w latach 1939-1944r. Z pamiątkowej tablicy umieszczonej na cokole dowiadujemy się, iż w 120. rocznicę a więc 1983r. kopiec został odnowiony przez społeczeństwo Kosowa. U wejścia stoi nowa tablica, na której Wojewoda Mazowiecki chwali się dofinansowaniem remontu. Szkoda, że tylko pieniędzmi na remont a brak jest wiadomości o historycznych faktach związanych z tym miejscem. Cokolwiek znaleźć na ten temat jest raczej trochę trudno (lub nie miałem szczęścia w tropieniu). Myślę, że powstańcy styczniowi znaleźli się w Kosowie w skutek opuszczenia Węgrowa po stoczeniu ciężkiego boju.
Powstanie Styczniowe wybuchło 22 stycznia 1863 r. Na Podlasiu (jak i w innych rejonach) planowano zaatakować ważniejsze miejscowości równocześnie. 23 stycznia opanowano Sokołów (stacjonujący tam oddział kozacki wycofał się bez walki) a następnie skierowano się do Węgrowa. Miasto zostało opanowane bez trudu 23 stycznia. Rozpoczęła się koncentracja sił powstańczych. Do rozpoznania sytuacji wyruszył z Siedlec pułkownik Papaafanasopuło, który miał nadzieję szybkiego rozprawienia się z powstańcami. Po pierwszych potyczkach i wiadomościach uzyskanych od schwytanych postanowił zaczekać na pomoc generała Kruedenera, aby wspólnie uderzyć na Węgrów. Walki o Węgrów rozpoczęły się 3 lutego 1863 r. Teren sprzyjał Rosjanom. Artyleria zajęła znakomite pozycje strzeleckie na znajdujących się tu wzgórzach. Bój trwał już pięć godzin i siły powstańców stopniowo wyczerpywały się. Również miasto uległo całkowitemu zniszczeniu. Jabłonowski zarządził by stopniowo opuszczać Węgrów, tak że wieczorem Rosjanie wkraczają do opustoszałego już obozu.
Po wycofaniu, powstańcy ponownie zaczynają się organizować. Do połączenia resztek sił (około tysiąc żołnierzy) Jabłonowskiego i Matlińskiego doszło w lasach miedzyńskich i maliszewskich niedaleko Kosowa Lackiego. Po sforsowaniu rzeki Bug powstańcy dotarli do okolic Siemiatycz, gdzie działali przeciw Rosjanom, wspólnie z oddziałami Lewandowskiego i Rogińskiego. 7 lutego działania te zakończyły się krwawą bitwą i rozgromieniem Polaków.

W 1869r. Kosów, ukazem carskim, utracił prawa miejskie m.in. za czynny udział w powstaniu styczniowym. Możliwe, iż po stoczonych bojach należało zatroszczyć się o rannych. Mieszkańcy udzielili pomocy powstańcom (jak to miało miejsce i w innych miejscowościach). Możliwe, że ci ranni, co nie przeżyli spoczęli w tej zbiorowej mogile.

Kolejnym z pomników w Kosowie Lackim jest obelisk poświęcony żołnierzom kampanii wrześniowej, członkom ruchu oporu 1939-1944r.,ofiarom hitlerowskiego barbarzyństwa oraz poległym w walce a że ustawiono go w 1968r. przemilczano innych bohaterskich żołnierzy. Niestety mała miejscowość znalazła się na szlaku wycofujących się wojsk polskich i trudno jest znaleźć opisy działań w tym rejonie. Można tylko przypuszczać, iż mogły znajdować się tam jednostki z 33 DP oraz 41 DP, których zadaniem było bronić przepraw na Bugu w rejonie Broku i Małkini a następnie otrzymały rozkaz wycofania się na Liwiec w kierunku Węrów-Kałuszyn.
Oto jeden z epizodów jaki miał miejsce w tym rejonie. Gdy po 17. września Niemcy (na mocy Paktu Ribbentrop-Mołotow) zaczęli wycofywać się na zachód, zaczęli napływać uciekinierzy, lecz teraz ze wschodnich części kraju. Były wśród nich oddziały polskich żołnierzy, którym nie udało się przedostać na południe. Takim był oddział kilkudziesięciu żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza. Przeprawił się przez Bug na wysokości wsi Kiełpiniec. Za nimi zbliżały się jednostki Armii Czerwonej. Był wtorek 26 września, gdy po południu nieprzyjaciel w końcu dogonił ich. Nastąpiła wymiana ognia, lecz żołnierze nasi nie dali się rozproszyć i wycofali się w zwartym szyku w kierunku na Kosów Lacki.
Nadszedł czas by uczcić pamięć żołnierzy pominiętych w domyśle wyklętych.
22 kwietnia 2012 r. został uroczyście odsłonięty pomnik poświęcony właśnie Żołnierzom Wyklętym a powstał z inicjatywy Fundacji „Pamiętamy” i przy współpracy z miejscowymi władzami Kosowa Lackiego. Uroczystość rozpoczęła msza w kościele parafialnym p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Po zakończeniu nabożeństwa uczestnicy uroczystości przeszli wraz z pocztami sztandarowymi i asystą harcerzy na rynek. Po przemówieniach i Apelu Poległych złożono kwiaty i wieńce kończąc uroczystość.
Na pomniku uwiecznione zostały nazwiska i pseudonimy 16 osób poległych w walkach lub zamordowanych przez władze komunistyczne a związanych z tymi stronami.
Tylko dwie osoby mają znane groby. Miejsca pochówku pozostałych do dzisiaj są nieznane. Dlatego też pomnik jest ich symboliczną mogiłą.

Ponieważ na cokole są tylko nazwiska i pseudonimy, chciałbym przybliżyć los, jaki ich spotkał (dzięki portalowi http://podziemiezbrojne.blox.pl) :

Bajerowicz Władysław, ur. w 1905 r., zam. w Kosowie Lackim. Zmarł w sowieckim łagrze, w podobozie Borowicze 26 IV 1945 r.
Domżalski Tadeusz ,,Rekrut”, ur. 20 IV 1926 r. w Kosowie Lackim. Żołnierz AK, a następnie żołnierz sokołowskich patroli 6 Brygady Wileńskiej AK kpt. Władysława Łukasiuka „Młota” (podlegał Józefowi Małczukowi „Brzaskowi”). Skazany na karę śmierci podczas publicznego procesu w Sokołowie Podlaskim 15 VII 1948 r. i stracony.

Dytel Władysław, ur. w 1892 r., zam. w Kosowie Lackim. Zmarł w sowieckim łagrze, w szpitalu obozowym 30 XII 1945 r.

Pawluczak Kazimierz ,,Kruk”, ur. 4 II 1929 r. zam. we wsi Dąbrówka, pow. Sokołów Podlaski. Żołnierz sokołowskich patroli 6 Brygady Wileńskiej AK (podlegał „Brzaskowi”). Stracony na podstawie wyroku WSR w Warszawie wydanego na sesji wyjazdowej w Kosowie Lackim 15 V 1948 r.

Rostek Józef ,,Iskra”, ur. 18 VI 1924 r. w Morzyczynie, pow. Węgrów. Zamieszkały w Albinowie, gm. Kosów Lacki, pow. Sokołów Podlaski. Żołnierz Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, a następnie sokołowskich patroli 6 Brygady Wileńskiej AK (podlegał „Brzaskowi”). Poległ w walce z KBW 23 V 1948 r. we wsi Garnek, pow. Sokołów Podlaski.

Składanowski Józef, postrzelony przez ubeków podczas walki oddziału kpt. Kazimierza Kamieńskiego „Huzara” z MO i UB w Kosowie Lackim, zmarł 15 IX 1946 r. w szpitalu Klimowizna pod Węgrowem.

Strzałkowski Władysław ,,Władek”, ur. 3 II 1926 r. w Olszewie pow. Sokołów Podlaski. Żołnierz 6 Brygady Wileńskiej AK, zginął w Borychowie 30 IX 1950 r. w walce z KBW i UB.
Strzałkowski Zygmunt z Olszewa, brat Władysława – partyzanta 6 Brygady Wileńskiej AK. Zamordowany przez UB w lesie pod Olszewem albo k. Przeździatki w 1946 r.

Szcześniak Wacław, ur. 1923 r., zam. w Kosowie Lackim. Zmarł w sowieckim łagrze, w podobozie Ust’je 12 III 1945 r.

Szerszeń Franciszek ,,Piórko”, żołnierz AK, a następnie oddziału AKO - WIN kpt. Kazimierza Kamieńskiego „Huzara”, poległ w walce z MO i UB w Kosowie Lackim 14 IX 1946 r.

Tomaszewicz Aleksander ,,Jagoda”, por., ur. 2 I 1914 r. w Olszewie pow. Sokołów Podlaski. Żołnierz AK, skazany przez Sąd Wojskowy Lubelskiego Garnizonu 8 XI 1944 r. na karę śmierci. Wyrok wykonany 20 XI 1944 r.

Wasilewski Jan, żołnierz oddziału AKO - WIN kpt. Kazimierza Kamieńskiego „Huzara”, śmiertelnie ranny podczas walki z MO i UB w Kosowie Lackim, zmarł w PUBP w Sokołowie 14 IX 1946 r.

Żuber Antoni „Łada”, ur. 26 IV 1915 we wsi Dębe, gm. Kosów Lacki, zabity przez UB prawdopodobnie w drugiej połowie 1945 r.

,,Akacja” NN, wilnianin, z 2 szwadronu 6 Brygady Wileńskiej AK, zginął w Grzymkach 23 III 1948 r. w walce z KBW i UB.

,,Brzoza” NN, wilnianin, z 2 szwadronu 6 Brygady Wileńskiej AK, zginął w Grzymkach 23 III 1948 r. w walce z KBW i UB.

„Nur” NN, partyzant z patrolu NZW „Płomienia”, poległ w walce z jednostką NKWD podczas akcji na stacji kolejowej w Kosowie Lackim 9 XI 1946 r.


Jeszcze niewielkie słowo o żołnierzach AK w akcji „Burza” i konkretnie tylko z tego rejonu.
Mobilizacja żołnierzy Ośrodka „Stefa” i części Ośrodka „Jodła” (gminy Sterdyń, Kosów Lacki, Olszew, Chruszczówka i Sabnie) nastąpiła w lasach sterdyńskich, w okolicach leśniczówki Smolarnia. Oddziały te miały „zaopiekować się” mostami: na Bugu w okolicach Nura oraz trzema pod Małkinią: kolejowymi na trasie Małkinia – Siedlce i Małkinia – Warszawa oraz drogowym na trasie Małkinia – Kosów Lacki – Sokołów Podlaski.
W punkcie zbornym „Smolarnia” stawiło się ponad tysiąc osób. Znalazły się tam:
-oddział ppor. Tadeusza Ruszczyskiego ps.„Sokół”
-oddział plut. Jana Jenscha ps.„Stojan”
-oddział por. Lucjana Gawrysia ps.„Ryś”
-obwodowy oddział dywersyjny ppor. Aleksandra Tomaszewicza ps.„Jagoda” (upamiętniony na kosowskim pomniku Żołnierzy Wyklętych)
-pluton łączności ppor. rez. Antoniego Popowskiego ps. „Zenon” (na wyposażeniu posiadał radiostację)
-zwiad konny ppor. rez. inż. Jerzego Popowskiego ps. „Podkowa”
-cztery 3.osobowe patrole sanitarne zorganizowane przez WSK
Szpital polowy, zorganizowany przez doc. Jana Krysiaka ps. „Wenet”, mieścił się w pałacu hrabiów Krasińskich w Sterdyniu.
Siłami tymi dowodził zastępca komendanta Obwodu mjr. Czesław Majewski ps. „Moro”, „Mieszko” , „Wiesław”.

 


 

4.7
Oceń (13 głosów)

 

Lokalizacja

 

Miejsca pamięci - Kosów Lacki po raz drugi - opinie i komentarze

wlodek51wlodek51
0
Bardzo  ciekawe.Ja tam się wychowywałem.Ale mało znam historie strona rodzinnych.dziękuje i pozdrawiam (2012-11-13 00:00)
marian51marian51
0

Witam Wszystkich Zakręconych Historią!

Urodziłem się w 1951r w wsi Bojary gm. Kosów Lacki. Z dzieciństwa pamiętam krzyż drewniany zlokalizowany na posesji Pana Rytel Władysław z napisem "za szczęśliwy powrót z wojny 1863r". Napis być może brzmiał odrobinę inaczej, lecz INTENCJA została zachowana.

Wieś Bojary położona jest nad rzeką Kosówką, lewym dopływem rzeki Bug w odległości ca 12 km od m.Kosów Lacki.

(2013-01-22 00:00)
krystyna-ziebakrystyna-zieba
0
Dziękuję za opis ,,Iskry"a może ktoś wie o nim coś więcej lub ma zdjęcie z nim (2015-11-16 00:00)
mamiermamier
0
Może ktoś mógłby przytoczyć bardziej szczegółowy życiorys wojskowy "Iskry". (2016-04-22 00:00)

skomentuj ten artykuł

Noclegi w pobliżu