Miejsca pamięci - Cmentarz Kamionkowski jedna z najstarszych nekropolii w Polsce

/ 1 komentarzy / 70 zdjęć


Cmentarz Kamionkowski położony przy ulicy Grochowskiej 365 jest najstarszym zabytkiem Warszawy, jedynym warszawskim dawnym cmentarzem przykościelnym, który ocalał w stolicy i jedną z najstarszych nekropolii w Polsce.
Może zbliżające się Święto Zmarłych zdopingowało mnie do refleksji nad nim a może zacierające się z upływem czasu ślady jego istnienia. Jednak na pewno niezwykłość pomnika, który tu się znajduje zwiększyło chęć znalezienia się w tym miejscu.

Pomnik odsłonięty 8 grudnia 1981r. został ufundowany przez księdza proboszcza biskupa Zbigniewa Józefa Kraszewskiego oraz parafian.
Inskrypcja na nim brzmi „ +D+O+M+ MIEJSCE NA KTÓRYM STOISZ ZIEMIĄ ŚWIĘTĄ JEST * WJ3,5 * PAMIĘCI POLEGŁY I ZMARŁYCH NA TYM CMENTARZU KAMIONKOWSKIM OD 1000 LAT POGRZEBANYCH: POLAKÓW SZWEDÓW ROSJAN NIEMCÓW ŻYDÓW FRANCUZÓW LITWINÓW KOZAKÓW TATARÓW I INNYCH * POMNIK TEN UFUNDOWAŁ KSIĄDZ PROBOSZCZ BISKUP ZBIGNIEW JÓZEF KRASZEWSKI I PARAFIANIE TUTEJSI * A.D. 1981”

Spacer nielicznymi alejkami cmentarza i widok starych mogił przenosił jakby w inną dawną epokę. Przyznam się, że chodziłem alejkami bojąc się zejść w pobliże nagrobków aby nie stąpać po czyimś grobie. Przecież spoczywają na tym niewielkim cmentarzu polegli w dniach 28 do 30 lipca 1656 r. podczas bitwy o Warszawę w czasie Potopu Szwedzkiego, żołnierze Insurekcji Kościuszkowskiej polegli w czasie rzezi Pragi z 1794r. z gen. Jakubem Jasińskim i gen. Tadeuszem Korsakiem, żołnierze Powstania Listopadowego z 1831r. polegli w czasie bitwy pod Olszynką Grochowską, żołnierze obu wojen światowych.

Cmentarz został założony w XIII w. koło drewnianego niewielkiego kościoła. Burzliwe dzieje toczące się wokół Warszawy na jej praskiej stronie powodowały kilkakrotne jego zamykanie i otwieranie. Kościół w czasie Potopu Szwedzkiego zostaje spalony. Sam cmentarz po działaniach wojennych m.in. 1794r. i 1831r. był dewastowany i tak po upadku Powstania Listopadowego mogiły z okresu Insurekcji Kościuszkowskiej zostały całkowicie zniszczone a dopiero później odtworzone. W 1850r. teren zostaje uporządkowany, wyznaczono ścieżki, posadzono drzewa oraz ustawione zostaje murowane ogrodzenie. Jednak miejsca na pochówki jest coraz mniej.
Gdy 11 listopada 1884r. założono Cmentarz Bródnowski po niecałych trzech latach postanowiono 14 czerwca 1887 r. zamknąć nekropolie kamionkowską. Jednak właściciele grobów murowanych mogli grzebać swoich zmarłych w ciągu kolejnych 20. lat. Cmentarz uzyskał (np. w 1904r.) miano "zapuszczone wiejskie cmentarzysko". W 1912r. wbrew carskim zakazom rozbudowana zostaje kostnica i przemieniona w kościół.
W 1921r. zapada decyzja wzniesienia świątyni pod wezwaniem Matki Boskiej Zwycięskiej jako wotum wdzięczności za zwycięstwo w Bitwie Warszawskiej 1920r. Było to zagładą dla cmentarza. Monumentalna świątynia została budowana w latach 1929-1931. Budowana gdyż nie wszystkie jej elementy powstały w/g projektu Konstantego Jakimowicza.
I teraz dochodzę do pewnej zagadki gdyż są rozbieżności, co do historii ustawionych na nim pomników.
Jeden wątek mówi, iż podczas budowy świątyni zachowane pomniki i płyty nagrobne przeniesiono pod mur cmentarny. Stały tam niszczejąc do 1970r. gdy to ówczesny proboszcz, ks. Zbigniew Kraszewski, ustawił je ponownie na terenie cmentarza.
Inny natomiast wątek mówi, iż ustawione pomniki znajdujące obecnie na cmentarzu zostały odkopane po 1970r. Wcześniej były zakryte przez zwały ziemi odrzucanej podczas pogrzebów i istnieje prawdopodobieństwo, iż pod powierzchnia ziemi znajdują się jeszcze inne nagrobki. Zastanawiałem się też czym kierowano się ustawiając ponownie pomniki na terenie cmentarza. Czy w/g miejsc odnalezienia (odkopania) czy na podstawie przekazów o jego wglądzie. Przetrwało 46 nagrobków. Najstarszy pochodzi z 1842r.a najmłodszy 1895r.
Oto epitafia z pomników żołnierskich:

Tu spoczywają zwłoki
śp. Józefa Jaszewskiego
Byłego oficera Wojsk Polskich
zmarłego dnia 28 grudnia
1882 roku.
w 75 roku życia

Tu
spoczywają zwłoki
ś.p. Ksawerego
Żuczkowskiego
Podpułkownika
Wojsk Cesar. Rossyjskich
zmarłego d. 22 stycznia
1880 roku
w wieku lat 74

Mężowi swemu
Ś.P.
Wojciechowi
........?
Kapitanowi Artyleryi WP
ur. 28 września 1828 r.
zm. 15 maja 1867 r.
Pokój jego duszy

Oczywiście powiecie: „A grób Jakuba Jasińskiego i Tadeusza Korsaka”.
Otóż w NAC odnalazłem zdjęcie pomnika ustawionego ku czci Jakuba Jasińskiego i innych obrońców Pragi poległych w 1794r. Jak widać na zdjęciach jest całkowicie inny niż obecny jak też inaczej brzmi inskrypcja na każdym z nich. Nie znalazłem żadnej daty na pomniku ani w opisie zdjęcia. Na zbliżeniu widać uszkodzenia płyty jakby po uderzeniu pocisków.
Na jednym z boków „współczesnej” płyty nagrobnej widnieje umocowana płytka informująca: „Odrestaurowano w Roku Jubileuszowym 2000 staraniem mgr Tadeusza Boguckiego przy pomocy proboszcza ks. Zdzisława Gniadowskego”. Kiedy i w jakich okolicznościach pomnik zmienił swoje oblicze na aktualne nie udało mi się ustalić. Jedynie początkową jego formę. Po bitwie zwłoki gen. Jakuba Jasińskiego pochowano w ziemnej mogile obok poległych towarzyszy, między którymi był pułkownik Szymon Górski z synem porucznikiem artylerii. Wszystkie mogiły otrzymały drewniane krzyże. Około 1796r. na grobie gen Jasińskiego położono kwadratowy kamień z wyrytym napisem: „Jakubowi Jasińskiemu poległemu dnia 4 listopada 1794 r. Niebo twym grobem, napis wieków podziwienie. Rodacy, schylcie czoło na jego wspomnienie". Napis ten ułożył Rajmund Korsak. Jak już wspominałem po Powstaniu Listopadowym w 1831r. wszystkie mogiły powstańcze zostały zniszczone oraz krzyże z kamienną płytą z mogiły gen Jasińskiego zostały usunięte z cmentarza.

Moja ponowna wizyta na cmentarzu związana była z odnalezieniem płyt nagrobnych poświęconych powstańcom Listopadowych i poległym w bitwie o Warszawę ze Szwedami. Zapadający szybko zmrok utrudniał poszukiwania, no i musiałem pokonać wrażenie stąpania po mogiłach, przecież aktualne wytyczone alejki nie dają gwarancji stąpania po neutralnym gruncie.
O tych płytach nagrobnych dowiedziałem się w czasie poszukiwań zdjęć o cmentarzu Kamionkowskim. Fotografie pokazują je po renowacji, czyste i czytelne. Moje zdjęcia przedstawiają je już w znacznym stopniu nieczytelne. Może w świetle dziennym inaczej przedstawiałyby się. Liczba pogrzebanych w obydwu mogiłach nie jest znana.

Tablica poświęcona poległym w bitwie o Warszawę ze Szwedami przyozdobiona jest wizerunkiem Matki Boskiej i szyszakiem husarskim. Epitafium brzmi „ BOGURODZICA..... * PAMIĘCI POLEGŁYCH w BITWIE O WARSZAWĘ ZE SZWEDAMI RP 1656 * KTÓRZY TU SPOCZYWAJĄ w PANU” .

Tablica poświęcona powstańcom Listopadowych przyozdobiona jest wizerunkiem orła powstańczego. Epitafium brzmi „ WARSZAWA JEDNA TWOJEJ MOCY SIĘ URĄGA PODNOSI NA CIĘ RĘKĘ I KORONĘ ŚCIĄGA * A. MICKIEWICZ REDUTA ORDONA * ŻOŁNIERZOM POWSTANIA LISTOPADOWEGO * 1830 – 1831R * NA TYM CMENTARZU ZŁOŻONYM”.

23 czerwca 1979r. cmentarz wraz z drewnianą licząca dwie kondygnacje dzwonnicą, w której wnętrzu znajdują się dwa dzwony gdzie starszy powstał w 1722r. został wpisany do rejestru zabytków pod numerem: 983 A z 23.06.1979.

Na pomniku poświęconym czci poległym i zmarłym wielu narodów znajduje się tablica umieszczona w 70. rocznicę Bitwy Warszawskiej, a która upamiętnia ostatnią mszę Świętą, jaką odprawił w starym kościółku kapelan 236 Ochotniczego Pułku Piechoty Ignacy Skorupka.
9 kwietnia 1995r. został ustawiony symboliczny pomnik Zbrodni Katyńskiej.

Na fasadzie kościoła umieszczone zostały tablice pamiątkowe. Jedną z ciekawszych jest tablica z płaskorzeźbą przedstawiającą gen. broni Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego która jest jedynym jego jakby pomnikiem w Polsce. Napis na tablicy brzmi: „Dowódca obrony Lwowa 1918-1919, szef Sztabu Generalnego i twórca zwycięstwa oręża polskiego w 1920r., aresztowany po zamachu majowym w 1926 r. wieziony przez rok bez aktu oskarżenia w Wilnie, gdzie odebrano mu zdrowie.”


Zamieszczam zdjęcia dzisiejszego wyglądu cmentarza Kamionkowskiego jak i archiwalne zdjęcia pomnika gen Jasińskiego oraz kaplicę cmentarną, które pochodzą ze zbiorów NAC.

 


 

5
Oceń (2 głosów)

 

Lokalizacja

 

Miejsca pamięci - Cmentarz Kamionkowski jedna z najstarszych nekropolii w Polsce - opinie i komentarze

DAREK-81DAREK-81
0
Miejsce naprawdę magiczne po zmroku robi niepowtarzalne wrażenie . Jako harcerz 17 WDH obchodziłem tu święto Szczepu . Zawsze 4 listopada około godziny 17 zapalaliśmy znicze na symbolicznej mogile Jakuba Jasińskiego, odczytywany był uroczysty rozkaz nadania odznak wręczane były krzyże harcerskie . Jestem ciekawy czy ten zwyczaj przetrwał .... (2014-11-01 00:00)

skomentuj ten artykuł

Noclegi w pobliżu