Mauser C 96

/ 21 zdjęć


Kiedy trzech braci Feederle zaczęło własnym sumptem opracowywać w 1893 roku konstrukcję pistoletu samopowtarzalnego, dyrektor spółki akcyjnej, Waffenfabrik Mauser, gdzie byli zatrudnieni – Paul Mauser nic o tym nie wiedział. Jednak rok później Pan Mauser dowiedział się o obiecującej konstrukcji pistoletu samopowtarzalnego (a należy dodać że wówczas nie było żadnych udanych pistoletów samopowtarzalnych (tzn. niewymagających przeładowania po oddaniu strzału, gdzie do oddania strzału wystarcza zwolnienie i ponowne naciśnięcie języka spustowego) za wyjątkiem opracowanego przez Hugo Borchardta pistoletu C93 który jednak był konstrukcją niezbyt udaną szczególnie z powodu dużych wymiarów, praktycznie uniemożliwiających oddanie strzału z jednej ręki, oraz koszmarnego, dziś powiedzielibyśmy nieergonomicznego, kształtu). Kiedy więc pracodawca dowiedział się o „samowoli” swoich pracowników i zapoznał się z obiecującym projektem, postanowił firmować dalsze prace swoim nazwiskiem, dostarczając niezbędnych funduszy. W ten sposób nazwisko braci Fidela, Friedricha, oraz Josefa Feederle zostało niejako zapomniane, choć to im należy się miejsce w panteonie sławnych rusznikarzy (o ile takowy kiedykolwiek powstanie).

Dalsze prace prowadzono już oficjalnie pod szyldem Waffenfabrik Mauser, traktując je priorytetowo, w końcu Fidel Feederle był Dyrektorem Działu Konstrukcyjnego zakładów mauzerowskich. Pierwsze próbne strzały z nowej broni oddano 15 marca 1895 r. a już 11 grudnia 1895 r. opatentowano konstrukcję pistoletu w Niemczech. Za tym poszły dalsze patenty w innych państwach. W międzyczasie doskonalono konstrukcję, dokonując drobnych poprawek (np. zaokrąglono kurek, zmieniono bezpiecznik). 20 sierpnia 1896 nowy pistolet zaprezentowano cesarzowi Wilhelmowi II, któremu ponoć przypadł do gustu, a już we wrześniu rozpoczęto produkcję partii przedseryjnej (do numeru 360-tego). Seryjną produkcję Mausera C 96 rozpoczęto w kwietniu 1897 r.

Pistolet zasilany był specjalnie opracowaną amunicją 7,63 x 25 mm Mauser która osiągała z długiej, 140 milimetrowej lufy, prędkość wylotową rzędu 425 m/s. Do zasilania partii prototypowej używano nieco słabszego naboju Borchardta 7.65×25mm, który pomimo nieznacznie większego kalibru był około 20 % słabszy od naboju mauzerowskiego. Optycznie trudno jest rozróżnić oba naboje. Jedyną dostrzegalna różnicą jest nieco większy wtok (rowek do zaczepu pazura wyciągu) w łusce naboju systemu Borchardta. Notabene nabój mauzerowski stanowił podstawę do opracowania słynnego naboju 7,62x25 mm Tokariewa stosowanego w pistolecie TT.

Konstrukcja pistoletu była na tyle udana i podatna na adaptacje, że w ciągu jego długiej historii przystosowano go do zasilania najrozmaitszymi nabojami, wśród których wymienić należy oprócz naboju mauzerowskiego nabój 9x19 mm Parabellum, 8x27 mm Gasser, 9x25 mm Mauser Export, czy wreszcie 0.45 ACP (Automatic Colt Pistol) inaczej 11,43x23 mm. Tę ostatnią amunicję stosowano w produkowanych bezlicencyjnie mauzerach w Chinach, gdzie pistolet ten zyskał nazwę „armaty w pudełku” z powodu drewnianej pudełkowej kolby oraz mocnej amunicji ACP. Dosyć rzadko spotykane są egzemplarze na wspomnianą powyżej amunicje 9x25 mm Mauser Export, której projekt oparto na naboju 7,63 x 25 mm Mauser. Amunicję Mauser Export opracowano specjalnie dla wersji pistoletu C96 eksportowanych do Azji, Afryki i Ameryki Południowej. Nabój ten produkowany był w latach 1904-1914. Powtórnie jego produkcję uruchomiono w latach 1930 – 1945 z przeznaczeniem jednak głównie dla broni maszynowej takiej jak: Steyr-Solothurn S1-100, Steyr MP30 oraz MP34, szwajcarski SIG MKMO, oraz opracowane przez węgierskiego konstruktora Pala Kiraly’ego pistolety maszynowe Danuvia 39M i 43M. Dodać należy, że wersja na nabój 9x19 mm oznaczona była poprzez wygrawerowanie na okładzinach rękojeści dużej czerwonej dziewiątki, przez co nazywano tę wersję „Czerwoną Dziewiątką”.

Mauser C96 działał na zasadzie krótkiego odrzutu lufy ryglowanej za pomocą rygla wahliwego z dwoma zaczepami na górnej powierzchni, które wchodziły w wycięcia zamka. Broń strzela przy zamkniętym zamku. Po wystrzeleniu ostatniego naboju zamek zatrzymuje się w tylnym położeniu. Zastosowany mechanizm spustowy bez samonapinania (SA Single Action – pojedynczego działania) co oznacza, że przed oddaniem pierwszego strzału należy ręcznie przeładować broń, natomiast po pierwszym wystrzale mechanizm uderzeniowy jest napinany w trakcie przeładowania energią ładunku miotającego. Mechanizm uderzeniowy z kurkiem zewnętrznym co oznacza, że sprężyna uderzeniowa działa na iglicę za pośrednictwem kurka poruszającego się ruchem obrotowym.

W tylnej części szkieletu z jego lewej strony umieszczono dźwignię bezpiecznika. Pierwotnie stosowano bezpiecznik unieruchamiający kurek tylko w pozycji napiętej, później wprowadzono bezpiecznik unieruchamiający kurek zarówno w pozycji napiętej jak i zwolnionej a także uniemożliwiający jego napięcie. Później stosowano coraz bardziej rozbudowane wersje bezpieczników. Bezpiecznik przesuwny, w celu zabezpieczenia broni należało go przesunąć do góry, od 1912 roku wprowadzono bezpiecznik przesuwany do dołu.

Najbardziej charakterystyczna, rzucająca się w oczy nawet laikowi, cechą konstrukcji Mausera C96 jest magazynek umieszczony przed spustem. Zastosowano magazynek niewymienny o dość dużej jak na czasy kiedy broń konstruowano, pojemności – 10 nabojów. Należy dodać, że wówczas magazynki niewymienne były standardem i podkreślano że wpływają na obniżenie masy broni, zwiększenie pojemności ładowanej amunicji, czy reszcie jako zaletę wskazywano, że nie mogą się zgubić. Oczywiście szybka wymiana amunicji przy takim magazynku była problematyczna, ale radzono sobie z tym problemem stosując powszechnie łódki nabojowe, załączane do broni przez producenta. Brak było otworów pozwalających kontrolowanie stanu załadowania broni, jednak w niektórych modyfikacjach takie otwory wykonywano. Produkowano również wersje pistoletu z magazynkiem 6-nabojowym oraz 20-nabojowym. Umiejscowienie magazynka przed spustem powodowało wydłużenie broni, miało wpływ na jej wyważenie, szczególnie przy pełnym magazynku odczuwalne było ciążenie broni „na lufę” ale tez miało korzystny wpływ na kształt rękojeści, która była bardziej ergonomiczna niż w pistoletach z magazynkiem schowanym w uchwycie. W celu lepszego wyważenia broni zastosowano drewnianą kaburę która po dołączeniu do tylnej części chwytu pełniła rolę kolby dostawnej. Z obu stron chwytu znajdują się okładziny wykonane z drewna lub tworzywa sztucznego.

Początkowo stosowano stały celownik wyskalowany na 50 metrów, stosunkowo szybko jednak z powodu silnej amunicji zaczęto stosować celownik nastawny z nastawami od 50 do 1000m.

Była to broń kosztowna co wiązało się z jej materiałochłonnością, jednak ówcześnie broń powszechnie produkowana była metoda obróbki skrawaniem, metodę wytłaczania przy produkcji broni zaczęto stosować dopiero pod koniec II Wojny Światowej. Ponadto była to broń skomplikowana, choć i tak nie zawierała zbyt wielu części. Pomimo stosunkowo wysokiej ceny broń została bardzo dobrze przyjęta na rynku komercyjnym, a o jej popularności w krajach anglosaskich świadczy to że nadano jej nawet nazwę obiegową. Otóż powszechnie nazywano ją, ze względu na kształt, „Broomhandle” tj. kij od szczotki.

Ogółem ocenia się, ze wyprodukowano w latach 1896 – 1939 (lub według innych danych do 1936 r. albo 1937 r.) około 1 miliona egzemplarzy pistoletu w różnych wersjach. Dokładne dane są niedostępne z powodu spłonięcia, pod koniec II Wojny Światowej, archiwów zakładów w  Oberndorf am Neckar. Do powyższej liczby należy doliczyć jeszcze kilkaset tysięcy (znowu brak dokładnych danych) bezlicencyjnych kopii produkowanych w Chinach i Hiszpanii. W tym przypadku nic nie spłonęło, a niedokładność danych wynika z potencjalnej chęci uniknięcia odszkodowań za produkcje bez licencji.

Należy podkreślić, że pomimo swojej wyjątkowej popularności Mauser C96 nigdzie nie został przyjęty jako broń przepisowa. Do jego wyjątkowego spopularyzowania przyczynili się w znacznej mierze oficerowie brytyjscy na przełomie XIX i XX wieku, którzy używali prywatnie zakupione egzemplarze broni do wystąpień służbowych. Szczególnym fanem tego pistoletu był Sir Winston Leonard Spencer Churchill, który nie rozstawał się z nim podczas swojego udziału w wojnie w Sudanie i Południowej Afryce. Pistolet wykorzystywano w wojnach kolonialnych, hiszpańskiej wojnie domowej, podczas obu wojen światowych, rewolucji bolszewickiej. Popularność wśród bolszewików tego pistoletu była tak duża, że nazywano go „Bolo” od słowa bolszewik lub „Komisarz” gdyż tę broń szczególnie upodobali sobie czerwoni komisarze.

W 1897 roku turecka armia zamówiła 1000 szt. pistoletów C96, które posiadały własna numeracje od 1 do 1000. Broń ta charakteryzowała się wygrawerowanym rokiem 1314 (według kalendarza muzułmańskiego odpowiadało to 1897 r.) oraz godłem sułtana Abdulhamida II i użyciem innych cyfr na celowniku.

W 1899 roku do zakładów Mausera wpłynęło zamówienie Marynarki Wojennej Królestwa Włoch na dostawę 5000 sztuk pistoletów C96. Również te pistolety posiadały własna numeracje od 1 do 5000. Cechą charakterystyczną tej broni było użycie zaokrąglonego kurka z otworem pośrodku, w miejsce dotychczas stosowanego „pełnego” kurka

W 1910 roku władze Persji zamówiły 1000 pistoletów C96 które miały wygrawerowany herb Persji – kroczącego lwa z szablą w prawej łapie i wschodzące słońce. Pistolety dla Persji nosiły numerację od 154000 do 154999.

W 1916 roku Austro-Węgry zamówiły 50 000 pistoletów, pewna ich część została przerobiona na austrowęgierski nabój 8x27 mm Gasser.

Również w 1916 roku armia Niemiec zamówiła 150 000 szt. pistoletów C96 przekonstruowanych na nabój 9x19 mm Parabellum. Ta wersja nazywana była „Czerwoną Dziewiątką” od wielkiej czerwonej dziewiątki wygrawerowanej na okładzinach rękojeści, w celu ostrzeżenia użytkowników przed załadowaniem tej broni standardowym nabojem 7,63 x 25 mm Mauser. Należy dodać, że nie wszystkie pistolety na nabój 9x19 mm były w ten sposób oznaczone. Szacuje się, że z zamówionej liczby 150 000 szt. dostarczono do zakończenia I Wojny Światowej w przybliżeniu 137 000 szt.

Po I wojnie światowej Traktat Wersalski zabraniał Niemcom produkcji pistoletów o kalibrze większym niż 7,65 i lufie dłuższej niż 100 mm, a także z dostawną kolbą. W związku z tym rozpoczęto w zakładach w  Oberndorf am Neckar produkcję modelu 1920, który charakteryzowała się skrócona do 99 mm lufą, oraz brakiem dostawnej kolby, choć nadal w chwycie broni znajdowało się gniazdo do jej osadzenia. Model 1920 był używany przez policję Republiki Weimarskiej. W latach 20-stych miesięczna produkcja tego pistoletu wynosiła około 35-45 tysięcy sztuk rocznie. Model 1920 został zamówiony w liczbie 1000 sztuk również przez francuską Żandarmerię. Pistolety zamówione przez Francuzów miały czarne ebonitowe okładziny chwytu.

Na bazie modelu 1920 opracowano  eksportową wersję M1921 nazywaną, z powodu przeznaczenia dla sił bolszewickich - Bolo Mauser. Duże ilości standardowych pistoletów C96 wpadły w ręce bolszewickie jako broń zdobyczna (zarówno od interweniujących armii, wojsk białych Rosjan (gdyż również carska Rosja była nabywcą tej znakomitej broni) jak i z rozbrojenia wycofujących się wojsk Państw Centralnych) i szybko zyskały one uznanie bolszewickich wojskowych. Stąd tez jednym z pierwszych zagranicznych zakupów broni, zrealizowanym przez bolszewickie władze, był zakup dużej ilości tychże pistoletów. Jednak pojawiająca się w niektórych opracowaniach informacja o 400 000 sztuk wydaje się przesadzona, choćby z powodu ograniczonych zdolności produkcyjnych zakładów Mausera. Niestety szczegóły kontraktu były tajne. Wersja Bolo Mauser miała tak jak model 1920 krótszą lufę – 99 mm i była przystosowana do amunicji 7.63×25mm Mauser. W 1930 roku na bazie szkieletu Bolo Mausera wyprodukowano pewna ilość pistoletów z lufa o długości 132 mm, również tę partie nazywano Bolo.

W 1940 roku nazistowskie Niemcy zakupiły 7 800 pistoletów Mauser z przeznaczeniem dla Luftwaffe. Pomimo zakończonej już produkcji, zakłady Mausera dostarczyły zamówioną broń ze zgromadzonych wcześniej zapasów.

Wyprodukowano również, prawdopodobnie tylko w ilości 1000 egzemplarzy, M1896 Kavallerie Karabiner z długa 300 milimetrową (12 cali) lufą (w późniejszych wersjach produkcyjnych miała ona długość nawet 370 mm, stałą kolbą i drewnianą okładziną lufy, umożliwiającą jej przedni chwyt. Była to wersja przeznaczona, w zamyśle konstruktorów, dla kawalerii, stąd też jej nazwa. Jednak ta wersja nie znalazła uznania w kręgach militarnych II Rzeszy a i za granicą zainteresowanie było nikłe. Stąd też zakłady Mausera oferowały ją do prywatnej sprzedaży jako broń do polowań. Produkcje tej wersji zarzucono ostatecznie w 1899 roku. Obecnie jest to bardzo rzadko spotykana broń a jej cena rynkowa dwukrotnie przewyższa ceną standardowe egzemplarze, które o ile są w dobrym stanie, są wyceniane na zachodnich rynkach kolekcjonerskich na około 10 000 dolarów USA.

W tym samym 1896 roku wprowadzono na rynek również wersję kompaktową pistoletu M1896 Compact Mauser z 6-cio strzałowym magazynkiem oraz 120 milimetrową lufą, ze względu na małe zainteresowanie produkcji zaprzestano w 1899 r.

Wyróżnia się również wersję oficerską pistoletu C96, jest to jednak terminologia stosowana w USA, gdzie pod koniec XIX wieku trafiła pewna liczba egzemplarzy z wyjątkowo starannie rzeźbionymi w drewnie lub twardej gumie okładzinami rękojeści.

W 1912 roku opracowano M1912 Mauser Export Model przystosowany do naboju 9×25mm Mauser Export. Przeznaczony był na eksport do Azji, Afryki i Ameryki Południowej

Nie sposób nie wspomnieć o wersji M1932/M712 Schnellfeuer, przystosowanej do strzelania ogniem ciągłym. Zachęceni sukcesem opracowanej bezlicencyjnie przez hiszpańską Astrę wersją automatyczną pistoletu C96, wyposażoną w wymienny magazynek, niemieccy konstruktorzy opracowali wersję pistoletu o wiele mówiącej nazwie Schnellfeuer – szybki ogień. Ponieważ, opracowane w 1927 i 1928 r.  hiszpańskie automatyczne klony Mausera C96 (których można doliczyć się pięciu różnych wersji) znalazły chłonny rynek w Chinach i w Południowej Ameryce, naturalnym było że nowa konstrukcja Mausera będzie również przeznaczona na te rynki. Produkcja modelu M1932 rozpoczęła się w 1932 r. i trwała do 1936 r. Ocenia się , że wyprodukowano około 98 000 sztuk tej broni. Dużą ilość tej broni wyeksportowano do Hiszpanii w czasie wojny domowej. Pewną ilość tej broni wykorzystywał również niemiecki Wermacht podczas II Wojny Światowej, oznaczano ją wówczas jako M712. Broń ta charakteryzowała się wymiennym 20-to nabojowym magazynkiem. W połowie lat 30-tych brazylijska policja zakupiła 500 szt. tej wersji pistoletu, który pod nazwą PASAM (Pistola Automática Semi-Automática Mauser) pozostawał na wyposażeniu jeszcze w latach 80-tych XX wieku.

Oczywiście zalety tej broni doceniali nie tylko policjanci i wojskowi. Cztery egzemplarze Mausera C96 zostały wykorzystane przez członków Hinduskiego Stowarzyszenia Republikańskiego Hindustan Republican Association (HRA)podczas napadu rabunkowego na pociąg pomiędzy Kakori a Lucknow w indyjskim stanie Uttar Pradesh w dniu 9 sierpnia 1925 roku. Mauser C96 był również ulubiona bronią Virgulino Ferreira da Silva znanego pod pseudonimem Lampiao (po portugalsku lampa oliwna) przywódcy bandytów terroryzujących w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku północno-wschodnią Brazylię, o którym powstało wiele legend w których przyrównywany jest do Robin Hooda.

Najbardziej tragiczny epizod z wykorzystaniem tej broni miał miejsce w piwnicy domu kupca Ipatiewa w Jekaterynburgu (zwanym w latach 1924-1991 Swierdłowskiem). Tamże w nocy z 16 na 17 lipca 1918 roku dokonano egzekucji rodziny carskiej poprzez rozstrzelanie (a także dożynanie bagnetami i dobijanie kolbami), przy czym przynajmniej Jakow Jurowski (komendant Domu Specjalnego Przeznaczenia – jak nazwano ostanie miejsce uwięzienia carskiej rodziny) oraz jego zastępca Piotr Jermakow użyli do mordu Mauserów C96. Według świadków Jermakow był tak pijany, że ledwo trzymał się na nogach, co prawdopodobnie mogło mieć wpływ na brak celności, a co za tym idzie pomimo wystrzelenia około 70 nabojów przez dziesięciu sprawców, konieczne było dobijanie ofiar.

Pistolet Mauser C96 w Wojsku Polskim nie był bronią etatową, lecz był używany zarówno w okresie formowania się II RP jak i przez cały okres międzywojenny, szczególnie do czasu wprowadzenia wprowadzenia pistoletu Vis. Wykorzystywany był też w formacjach partyzanckich, a także w oddziałach Ludowego Wojska Polskiego. Również po II Wojnie Światowej pojedyncze egzemplarze można było spotkać w Wojsku Polskim jak i tez w Milicji Obywatelskiej.

 


 

5
Oceń (3 głosów)

 

 

Mauser C 96 - opinie i komentarze

skomentuj ten artykuł