MARCELI BIAŁOWIEJSKI W SŁUŻBIE CARSKIEJ CZ. 1.

/ 4 komentarzy / 4 zdjęć


Badając historię swojej rodziny natrafiłem na notarialnie potwierdzoną w 1908 r., kopię dokumentu przeniesienia do rezerwy mojego pra-pra-pradziadka Marcelego Białowiejskiego (1823-1903). Służył on w latach 1846-1852 w kawalerii rosyjskiej i brał udział w kampanii węgierskiej 1849 roku. Dokument ten dokładnie opisuje przebieg służby i jest świetnym źródłem genealogicznym, ale także pozwala śledzić losy Polaków w armii rosyjskiej połowy XIX wieku. Przytaczam w całości jego tłumaczenie na język polski. Uzupełniłem je przypisami wyjaśniającymi. Niestety nie posiadam żadnych pamiątek po tym przodku:

„Z rozkazu Jego Wysokości Cara Mikołaja Pawłowicza <1> Pana Mocarstwa Ogólnorosyjskiego itd. itp.

Okazujący ten dokument Porucznik Marceli syn Mariana Białowiejski, który figuruje w formularzowym spisie z 9 września 1851 r., od urodzenia ma 26 lat. Pochodzi ze szlachty Królestwa Polskiego, Płockiej Guberni. Jest wyznania Rzymsko-Katolickiego. Do służby wstąpił z poboru jako rekrut 18 października 1846 roku, zaliczony jako szeregowiec 22 kwietnia 1847 roku do Pułku Ułanów Jego Imperatorskiej Wysokości Wielkiego Księcia Michała Pawłowicza <2>, awansowany do stopnia junkra <3> 17 czerwca 1849 r. W w/w został przeniesiony do kornetów <4> 15 listopada 1849 roku mając wówczas 24 lata z przeniesieniem z rozkazu Dowództwa do Nowoarchangielskiego Pułku Ułanów <5>, wysłany tam 8 lutego 1850 r. Przybył na miejsce 18 maja tego roku. W służbie cywilnej i według wyboru dla szlachty nie służył. Uczestniczył w wyprawach przeciw zbuntowanym Węgrom w 1849 r. <6> w oddziale Korpusu Grenadierów w Królestwie Polskim od 23 maja do 6 października tego roku. Ranny i w niewoli nie był. Specjalnych poleceń, najwyższej wagi rozkazów od swego Dowództwa nie otrzymywał. Awansami za służbę i inne działania, medalami, orderami i odznaczeniami nie był nagradzany.
Najwyższych podziękowań, najmiłościwszych błogosławieństw i innych nagród nie otrzymywał. Uczył się w szkole prywatnej i zna: Gramatykę, Arytymetykę, Historię rosyjską i ogólną, Geografię rosyjską i ogólną, języki Niemiecki i Polski. Otrzymał urlop z powodów rodzinnych na okres 2 miesięcy od stycznia 1851 r. z którego nie powrócił w terminie z powodu choroby, przedłużył urlop o 22 dni, o przyczynach przedłużenia dokumentu zgodnego z prawem nie przedstawił, do pułku powrócił 27 marca tego roku. Kar sądowych i innych nie otrzymywał, śledztwa przeciw niemu nie wszczynano. Do pułku stawił się osobiście. Do awansu drogą atestacji i do nagrodzenia odznaczeniem za wzorową służbę nie wysłużył odpowiednich lat. Kawaler, imienne zobowiązania jego i jego rodziców nie występują. W bieżącym 1852 roku przeniesiony do drugiego /obecnie pierwszego/ Kawaleryjskiego Korpusu Rezerwy najwyższym rozkazem Jego Imperatorskiej Wysokości, 24 lutego z powodów rodzinnych zwolniony ze służby wojskowej z awansem na stopień oficerski Porucznika.
W dowód tego wydano ten rozkaz Porucznikowi Białowiejskiemu z moim podpisem i odciśniętą służbową pieczęcią.

Miasto Kremenczug <7> 14 czerwca 1852 roku.

W całym rozkazie skrobań, poprawek i dopisków między wierszami brak.

Jego Imperatorskiej Wysokości Najmiłościwszego Pana mojego Generał Kawalerii, Adiutant Jego Imperatorskiej Wysokości, Inspektor Kawalerii Rezerwy, Szef Mojego imienia Pułku Ułanów, posiadający portret Jego Imperatorskiej Wysokości udekorowany diamentami, Kawaler orderów: Św. Andrzeja Najwyższego stopnia udekorowany diamentami, Św. Włodzimierza I stopnia, Św. Aleksandra Newskiego udekorowany diamentami, Ordery Białego Orła Imperatorski i Carski, Św. Anny I stopnia udekorowany diamentami, Św. Jerzego III klasy, Św. Jana Jerozolimskiego i Królewsko-Pruskiego Czerwonego Orła II stopnia, Austriackiego Imperatorskiego Leopolda, posiadający Komandorię złotą szpadę ozdobioną diamentami oraz napisem „za odwagę”, oznaczeniem za wzorową służbę, odznaczony srebrnymi medalami ku pamięci 1812 roku i za zdobycie przez wojska Paryża w 1814 roku. Graf Nikitin <8>. Naczelnik Sztabu Świty Jego Imperatorskiej Wysokości Generał Major. /podpis nieczytelny/ „Pieczęć”


Przypisy:
<1> Mikołaj I Romanow (1796-1855) – car Rosji i Król Polski w latach 1825-1855; umocnił państwo rosyjskie i prowadził aktywną politykę międzynarodową, będąc czołowym przedstawicielem reakcji europejskiej i Świętego Przymierza; jego główne sukcesy to zwycięskie wojny z Turcją, stłumienie powstania listopadowego i węgierskiego; pod koniec panowania aktywna polityka wschodnia doprowadziła do konfliktu z Wielką Brytanią i Francją, czego efektem była klęska w wojnie krymskiej (1853-1856). Bibliografia: Bruce Lincoln W., Mikołaj I, przeł. H. Krzeczkowski, Warszawa 1988.

<2> 13 Pułk Ułanów Jego Wysokości Wielkiego Księcia Michała Pawłowicza (13-й уланский Его Императорского Высочества Великого Князя Михаила Павловича полк) –znany jako 13 włodzimierski pułk ułanów; utworzony został w 1701 jako pułk dragoński; w historii często zmieniał swą nazwę jako pułk dragoński lub ułański; w 1833 po reorganizacji rosyjskiej kawalerii otrzymał powyższą nazwę i wchodził w skład 7 Lekko-konnej Dywizji; od 1882 do rozwiązania w 1918 pod nazwą: 38 Dragoński Włodzimierski Jego Wysokości Wielkiego Księcia Michała Mikołajewicza Pułk. Bibliografia pułku: Багратионъ КН. Историческая памятка 38-го Драгунскаго Владимирскаго Его Императорскаго Высочества Великаго Князя Михаила Николаевича Полка. 1701-1901гг. 21 Мая, С.-Петербургъ 1901; Wojdyga P., 13 Włodzimierski Pułk Ułanów, „Rocznik Mińsko Mazowiecki” 17, 2009, s. 32-48.

<3> Junkier (Юнкер) – kadet, słuchacz szkoły oficerskiej; w armii carskiej to szlachcic z cenzusem czyli oszacowaniem majątku, który po dwóch latach służby mógł być mianowany oficerem.

<4> Kornet (Корнет) – najniższy stopień oficerski w kawalerii rosyjskiej – podporucznik.

<5> Nowoarchangielski Pułk Ułanów (Новоархангельский Уланский полк) – powstał w 1812 jako 2 Ukraiński Pułk Kozaków; w późniejszych latach wielokrotnie przeformowany; w 1830 przekształcony w Nowoarchangielski Pułk Ułanów, brał udział w wojnie polsko-rosyjskiej 1831; w wyniku reformy kawalerii z 1833 przyjął umundurowanie i numer („20”) Czuchujiwskiego Pułku Ułanów, wchodził w skład 2 Ułańskiej Dywizji; w 1851 pułk otrzymał nr 16 i wszedł w skład 1 Ułańskiej Dywizji; rozformowany w 1856; ponownie sformowany w 1897 jako 16 Nowoarchangielski Pułk Ułanów istniał do 1918. Bibliografia: Военная Знсиклопедія, под редакцей К. И. Величко, т. 17, Москва, 1914, s. 25.

<6> Stłumienie powstania węgierskiego (Подавление Венгерского восстания) – 8 maja 1849 cesarz Franciszek Józef otrzymał wojskową pomoc rosyjską od cara Mikołaja I; na Węgry wkroczyła 100-tysięczna armia Paskiewicza i 40-tysięczna armia Lűdersa; w działaniach wojennych brał czynny udział Włodzimierski Pułk Ułanów. Warto zajrzeć do: Bułharyn J., Rys wojny węgierskiej w latach 1848-1849, Paryż 1852; Felczak W., Historia Węgier, Wrocław 1983.

<7> Kremenczug (Krzemieńczuk, Кременчýг) – miasto, obecnie na Ukrainie, w obwodzie połtawskim, położone nad Dnieprem; od 1802 był miastem powiatowym guberni połtawskiej i siedzibą władz wojskowych.

<8> Ta rozbudowana tytulatura dotyczy generała hrabiego Aleksego Pietrowicza Nikitina (граф Алексей Петрович Никитин 1777-1858) – rosyjski generał kawalerii, uczestnik wojen napoleońskich; urodził się w 1777 w guberni Tulskiej w rodzinie szlacheckiej; oddany został na naukę do Artyleryjskiego i Inżynieryjnego Szlacheckiego Korpusu Kadetów; jako artylerzysta brał udział w kampanii 1805 i 1806; dowodził oddziałem artylerii w wojnie 1812, awansowany został do stopnia generała majora; odznaczył się w kampanii 1813, za udział w bitwie pod Kaliszem odznaczony orderem św. Jerzego III Klasy; w 1826 awansowany do generała lejtenanta; od 1829 w kawalerii, dowódca 2 (później 1) Kawaleryjskiego Rezerwowego Korpusu; od 1832 był szefem Czuchujiwskiego Pułku Ułanów; w 1847 wyniesiony do godności hrabiego; 1856 z powodu problemów zdrowotnych odsunięty od komendy; zmarł w Petersburgu w 1858. Bibliografia: Военная Знсиклопедія, под редакцей К. И. Величко, т. 16, Москва, 1914, s. 610-611.

 


 

5
Oceń (12 głosów)

 

 

MARCELI BIAŁOWIEJSKI W SŁUŻBIE CARSKIEJ CZ. 1. - opinie i komentarze

Stary KojotStary Kojot
0
Gratuluję zapału w zgłębianiu rodzinnej historii, aż miło sie czyta takie wspomnienia, wiedząc, że to rodzina jednego z nas. (2013-08-12 00:00)
Darth SimbaDarth Simba
0
Z guberni płockiej przodek pochodził... A z której części owej guberni? (2013-08-13 00:00)
BonapartBonapart
0
Najprawdopodobniej powiat lipnowski, wieś Białowieżyn. (2013-08-13 00:00)
terniterni
0
Wielu Polaków służyło naszym zaborcom. Nawet Józef Piłsudski. Bo gdzie i komu miał służyć gdy Polski nie było wówczas? (2013-08-13 00:00)

skomentuj ten artykuł