Katana – początki…legenda i historia [1]

/ 5 komentarzy / 7 zdjęć


' Attaché militarny przedstawicielstwa Japonii.
O szabli.
Wojskowi Japończycy dawniej a nawet i obecnie, bardzo szanują i kochają swoją szablę, w której widzą swą duszę. Japonia słynęła i słynie z wyrobu szabel. Dawniej majster, wyrabiający szable, zanim zabierał się do roboty, kąpał się, ubierał na biało i modląc się, ręcznie wyrabiał szablę, starając się w nią zakląć swoją duszę. Szabla jest czczona w Japonii jak świętość. W dawnych czasach, gdy ktoś odznaczył się walecznością na polu bitwy, Mikado, książę, lub dowodzący, podarował mu szablę w dowód uznania. Teraz szable dawne są bardzo cenione, gdyż mało jest obecnie znanych majstrów. Oprawa tej szabli jest nowa, lecz ostrze jej zostało zrobione 250 lat temu, ręcznie, przez znakomitego majstra.
Sposób przechowywania szabli.
Ostrza nie należy dotykać ręką, tylko przez coś miękkiego, np. przez chusteczkę. Dotykanie, a nawet oddech zostawiają na klindze plamy. Jeśli się ktoś dotknie, winien ją dokładnie oczyścić czemś miękkim. Co najmniej raz do roku jesienią, należy szablę tę oczyścić, w sposób następujący: trzeba chusteczką lub miękkim papierem zdjąć oliwę, następnie specjalnym proszkiem lekko posypać z obydwóch stron i czystym papierem lub chusteczką delikatnie oczyścić. Czynność tę trzeba powtórzyć kilka razy.
Następnie należy się czystym papierem, zwilżonym w oliwie, przeciągnąć po szabli. Oliwy należy użyć mało, gdyż duża ilość jest szkodliwa.
Rotmistrz Armii Japońskiej Y. Kasahara '

23 czerwca 1925 roku, Attaché militarny Japonii, Rotmistrz Y. Kasahara przekazał dar dla Muzeum Wojska Polskiego. Był to miecz katana, kuty ręcznie, w oprawie szabli kawaleryjskiej. Do daru dołączony był list, napisany po polsku....który przytoczyłem w całości.

Gdy chcemy poznać historię danej kultury, w badaniach nad nią, nie sposób nie pochylić się nad orężem, jakim posługiwano się w określonym miejscu i czasie. W przeszłości broń nie była tylko i wyłącznie narzędziem walki, lub obrony, ale również pełniła wiele różnorakich funkcji m.in. ceremonialną i rytualną. Broń była przyjacielskim prezentem, jak i nagrodą za podniosłe czyny. Towarem kupieckim i środkiem płatniczym. Stanowiła czynnik kulturotwórczy o bardzo szerokim zasięgu, obejmującym różne aspekty życia indywidualnego i społecznego. Była motorem napędzającym rozwój wielu dziedzin rzemiosła, a przede wszystkim metalurgii. Broń stymulowała również rozkwit wielu dziedzin rzemiosła artystycznego oraz zdobnictwa. Była natchnieniem poetów i malarzy, którzy obierali ją za temat swej twórczości.

KATANA - japońska broń ostra, dłuższy z dwu mieczów stanowiących uzbrojenie samuraja.
Popularna Encyklopedia Powszechna PINNEX Kraków 1999

Ta lakoniczna notatka w encyklopedii, niewiele mówi nam o broni wokół której narosło wiele legend i mitów. O broni która utożsamiana jest, z narodową relikwią stanowiącą przedmiot kultu. O symbolu rycerskiej cnoty, bohaterskiej odwagi i siły.
Olbrzymia fascynacja jaką darzyli Japończycy miecz, czyniła z niego sacrum, niemalże żywy twór który, traktowano jak boską istotę. Najsłynniejszym egzemplarzom nadawano boskie imiona - KAMI. W żadnym innym kraju miecz nie zyskał takiego prestiżu, ani nie jednał osobom biegle nim władającym, takiego szacunku, jak w Japonii.
Jakiż więc jest ten miecz KATANA, a może czymże jest ów miecz. Broń przewyższająca swoją jakością najlepsze wyroby damasceńskie czy też toledańskie. Swoim kunsztem wykonania stojący ponad wybitne dzieła sztuki płatnerskiej zachodu. Sztuka wytwarzania miecza, wyniosła ku szczytom doskonałości, całe rzesze słynnych płatnerzy, którzy po dziś dzień w Japonii, traktowani są z pewną dozą mistycyzmu i obdarzani szacunkiem. Wystarczy dodać że tytuł -ŻYJĄCY NARODOWY SKARB- nadawany przez Ministerstwo Kultury Japonii, nosi obecnie pięć osób, z tego trzej to mistrzowie kowalstwa, a jedna osoba to mistrz - szlifierz mieczy.

Mitologia...w ogromnym skrócie

'...w zamierzchłych czasach, podstawowa materia była chaotyczną masą....czysta materia, wznosząc się utworzyła niebo, gruba materia opadła ciężko i osiadając stała się ziemią...'
W taki sposób święte księgi shinto - KOJIKI (zapiski spraw dawnych), oraz - NIHONGI lub inaczej NIHONSHOKI kronika japońska, opisują stworzenie, a raczej powstanie świata
Gdy powstało niebo i ziemia, czytamy dalej, na Wysokiej Równinie Niebios utworzyli się bogowie. Siódme pokolenie bogów, para demiurgów o imionach IZANAGI - (mąż który wab)i i IZANAMI - (niewiasta która wabi) stworzyli Japonię, oraz niezliczoną ilość bóstw.
Odbyło się to w taki sposób. IZANAGI stojąc na Pływającym Moście Niebios zanurzył włócznie w głębinie oceanu, a kiedy ją uniósł z włóczni spłynęła kropla, która zastygła tworząc wyspę. Boska para zstąpiła na tę wyspę i poddała się obrzędowi zaślubin, zgodnie z rytuałem. Po zaślubinach rozpoczęli dzieło tworzenia. IZANAMI zrodziła kolejno osiem wysp głównych, a na nich góry, rzeki, lasy i wszystkie szczegóły krajobrazu, oraz bóstwa opiekuńcze tych miejsc.

W dalszej części mitologii następuje dużo dramatycznych wydarzeń, aż dochodzimy do miejsca gdy IZANAGI myje się w rzece.

Gdy obmywał lewe oko, zrodziła się świetlista bogini słońca o imieniu AMATERASU (zajmująca poczesne miejsce w panteonie bogów). Gdy obmywał prawe oko, powstał bóg księżyca TSUKIYOMI. Kiedy przedmuchiwał nos, powstał bóg wiatru SUSANOO. Z biegiem czasu okazało się że boskie rodzeństwo AMATERASU i SUSANOO, nie potrafią żyć w zgodzie, w rezultacie czego bóg wiatru i burzy skazany został na banicję i zesłany na ziemię. Na ziemi SUSANOO walczy i pokonuje smoka który, zamierza pożreć boginię pól ryżowych KUSI-INADA-HIME. Z ogona smoka wyjmuje boski miecz i ofiarowuje go swojej siostrze AMATERASU, a sam obejmuje rządy na ziemi, wraz ze swoim potomstwem.
Nie trwa to zbyt długo. AMATERASU zazdrosna o rządy brata, posyła na ziemię swojego wnuka HIKO-HO-NINIGI-NO MIKATO. Wysyłając go mówi '...Japonia jest tym krajem, którym powinni rządzić nasi potomkowie. Ty idź i rządź. Tron cesarski trwać będzie wiecznie jak niebo i ziemia i będzie rozkwitać po wsze czasy...'. Książę NINIGI przejmuje w posiadanie boskie klejnoty - MIKUSA-NO KANDAKARA.
Są to trzy święte atrybuty władzy cesarskiej: YATA-NO KAGAMI - boskie lustro z brązu, MURAKUMO-NO TSURUGI - święty miecz, oraz YASAKANI-NO MOGATAMA - jaspisowy wisiorek w kształcie kłów dzika.
Zbierając wojsko NINIGI zszedł z nieba na górę TAKACHIHO w prowincji HYUGA na wyspie KYUSHU. Wtedy to wnuk SUSANOO przekazał władzę na ziemi wnukowi boskiej AMATERASU. NINIGI zaczął rządy nad krajem od poskramiania nieposłusznych. Święty miecz przekazał swojemu synowi KAMUYAMATOIWAREHIKO, posyłając go na czele armii, by pobił ziemskich bogów, panujących w kraju trzciny.
Młody książę jako bóstwo niebiańskie, wraz z armią i przy pomocy prababki AMATERASU, pacyfikował kraj. Wycinał w pień opornych i zbuntowanych, a nagradzał uległych i przyjaciół, aż do czasu gdy zawładnął całym krajem zwanym YAMATO. Po skończonej walce osiedlił się w KASHIHARA i w roku 660 p.n.e. przyjął godność pierwszego cesarza Japonii, pod imieniem JIMMU.

Od tego czasu w księgach KOJIKI i NIHONGI mity przeplatają się z relacjami mającymi poparcie historyczne.

Pozostając przy mitologii warto przytoczyć jak święty miecz MURAKUMO-NO TSURUGI zmienił nazwę. Kolejny z cesarzy wysyłając swojego syna o imieniu YAMATOTAKERU (bohater yamato), aby poskromił buntowników i nieposłusznych, przekazuje mu święty miecz. Młody wojownik podczas walki z barbarzyńcami, zwabiony został podstępnie na dużą łąkę, którą następnie podpalono. Książę używając
miecza wyciął wokół siebie trawę, aby nie dosięgły go płomienie. w taki sposób uratował życie.
Od tej pory święty miecz nosi nazwę - KUSANAGI-NO TSURUGI (miecz trawosiecz).

...trochę historii

Jednoznaczne wyznaczenie początków prehistorii japońskiej kultury, nastręcza wiele trudności.
Wiąże się to z niewystarczającą ilością materiału badawczego. Prehistorię Japonii rozpocząć można od neolitu.
Podany tutaj, obecnie przyjęty podział, na podstawowe okresy historyczne Japonii, nie wyczerpuje tematu, niemniej wystarczający jest, na potrzeby tego opracowania.

Okres JOMON od V w p.n.e. do II w p.n.e.
Nazwa kultury pochodzi od ceramiki na której odciskano wzór sznura < JOMON - wzór sznura >. Ceramikę o takim wzorze odnajdowano w grobach tego okresu. Niezwykłym osiągnięciem tej kultury są niewielkie gliniane figurki o wysokości 4-35 cm zwane DOGU - czyli figurki z ziemi.
Z okresu tego pochodzą odnalezione kamienne groty strzał i włóczni. O innym typie broni nie można nic powiedzieć.

Okres YAYOI od II w p.n.e. do III w n.e.
W Tokijskiej dzielnicy odnaleziono ceramikę tego okresu, różniącą się od ceramiki JOMON. Od nazwy dzielnicy przyjęto nazwę tego okresu historycznego. W połowie okresu YAYOI datowana jest epoka brązu, a pod koniec epoka żelaza.
Zbieżnie z epoką brązu wyodrębniły się dwie kultury. W rejonie KINAI wyodrębniła się kultura, mająca liczne analogie z kulturą AJNÓW i wyspami południowego Pacyfiku (bardzo słabo powiązana z kontynentem). Kompleks kulturowy KINAI oparty był na hodowli i uprawie roli. Osiągnął stan stabilizacji i równowagi społeczno-gospodarczej. Natomiast na obszarze północnego KIUSHIU i NAGATO utworzył się kulturowy związek plemion WA, mający powiązanie z kontynentem i plemionami Korei. Na czele związku plemion WA stali wodzowie wojskowi. Religijny rytuał ma wyraźnie zarysowany charakter wojenny. Potrójny kompleks rytualny, a więc trzy przedmioty będące przedmiotem kultu, czyli MIECZ-ZWIERCIADŁO-JASPISOWY WISIOREK, porównać można z rytualnym kompleksem AJNÓW, maczuga wodza SEKIBA-krążki jako symbol słońca-jaspisowy wisiorek (symbol płodności). Centralne miejsce wierzeń plemion WA zajmuje kult broni. Charakteryzują to znaleziska w miejscach, gdzie odbywały się obrzędy religijne. Obrzędy te odnaleźć możemy później w religii SHINTO. Tak np. w świątyni IZUMO-TAISHI, odnaleziono dużą liczbę brązowych mieczy rytualnych, a formy odlewnicze do mieczy znajdowano wyłącznie na północnym KIUSHIU i zachodnich krańcach CIUGOKU. W rejonie KINAI rytualnej broni nie odnaleziono. Stąd wysunięto wniosek, że związek plemion WA z północnego KIUSHIU zawojował i podporządkował sobie plemiona środkowej Japonii. Odnosi się to mniej więcej do III w n.e. Wtedy to nasiliła się tendencja prowadząca do utworzenia zrębów państwa. Po zakończeniu podboju KINAI, obie kultury, północny związek plemion WA oraz kultura KINAI, połączyły się w procesie organicznym, tworząc tak zwaną kulturę państwa JAMATO (pierwotna nazwa japonii). W okresie YAYOI opanowano umiejętność wytopu metali i kucia broni. Około roku 400 n.e. w walkach zaczęto używać koni.

Okres KOFUN od III w n.e. do VI w n.e.
Jest to okres kurhanów (kofun-kurhan). Charakterystycznym elementem kultury KOFUN są ceramiczne figurki zwane HANIWA, co możemy przetłumaczyć jako GLINIANY KRĄG, który umieszczano wokół kurhanów. między figurkami przedstawiającymi ludzi, zwierzęta, budynki, rytualne naczynia, odnaleziono HANIWA w postaci oręża i rynsztunku. W prefekturze TOCIGI z kurhanu YOKOZUKA wydobyto figurkę HANIWA przedstawiającą miecz, w typie chińskiego miecza żelaznego o długim wąskim ostrzu. W okresie KOFUN dysponowano już wyspecjalizowaną bronią i oporządzeniem jeździeckim, o czym świadczą wykopaliska.

Okres ASUKA od 538 r do 710 r
Nazwę przyjęto od nazwy rezydencji władcy. W okresie tym za pośrednictwem Korei wprowadzono na wyspy Japońskie buddyzm. Staje się on religią elit rządzących i wojowników. Nastąpił rozkwit architektury i budowy świątyń buddyjskich. Do najbardziej znanych świątyń należą: SHITENNOJI w Osace <593 r>, HOKOJI w Nara <595 r> oraz HORIUJI koło Nara <607 r>, najstarsza zachowana do dziś w pierwotnym układzie. Okres ASUKA był czasem reform i tworzenia administracji państwowej. Zreformowano system podatkowy. Usystematyzowano i ustalono dokładnie rytuał dworski. Siedemnaście paragrafów edyktu wydanego w roku 604, głosiło ideały: wierności wobec władcy, posłuszeństwa, pracowitości i nieprzekupności. W roku 708 pojawiły się pierwsze monety wykonane z miedzi.

Okres NARA od 710 r do 794 r
Cesarzowa o imieniu GOMMEI nakazała wybudować nową stolicę w miejscowości NARA. Od tej to miejscowości pochodzi nazwa okresu. Jest to okres fascynacji i dużego wpływu Chin. Okres rozkwitu sztuki, myśli twórczej, mądrych i niezwykłych postaci, oraz rozkwitu duchowej kultury i materialnego bogactwa. Oczywiście działo się to ze szkodą dla sytuacji militarnej, która przedstawiała się nie najlepiej. Do służby wojskowej, zwłaszcza strażniczej dla dworu cesarskiego, ściągano ludzi z KIUSHIU. Wojownicy ci wywodzili się z prymitywnego plemienia (grupy etnicznej)
zwanej HAYATO, którzy tradycyjnie zajmowali się wojowaniem. Nie istniała jeszcze kasta wojowników zwanych potem - BUSHI.

Okres HEI 'AN od 794 r do 1185 r
Kolejne miasto do którego przeniesiono stolicę nazywało się HEI 'AN-KIO (potem zamienione na kioto). W okresie tym rozróżnić możemy dwie fazy. Pierwsza z nich to JOGAN, druga późniejsza to FUJIWARA. W latach drugiej fazy klan FUJIWARA opanował w stolicy urzędy państwowe, wprowadzając doktrynę dziedziczności. Natomiast rody rozlokowane na prowincjach objęły dygnitarstwa wojskowe. Był to ród TAIRA oraz potężny ród MINAMOTO. W tym czasie Japonia całkowicie odcięła się od kultury i wpływu Chin. W państwie YAMATO zaczęła obowiązywać zasada według której, silniejszy szedł do wojska a słabszy zaś miał obowiązek uprawy roli. W latach 1156-1185 obydwa rody, MINAMOTO i TAIRA wciągnęły kraj w wojnę domową. Na scenie militarnej w Japonii pojawił się po raz pierwszy nowy bohater - wojownik, ze swoją specyficzną etyką sprawności, siły oraz dyscypliny, z kodeksem rycerskim, z mitem miecza.

Okres KAMAKURA od 1185 r do 1333 r
Ród MINAMOTO po krwawych starciach pokonał ostatecznie ród TAIRA w 1192 roku. Wielki wódz YORITOMO MINAMOTO otrzymał z rąk cesarza najwyższy tytuł wojskowy - SHOGUN, to znaczy głównodowodzący wojskami. SHOGUN siedzibę swą obrał w KAMAKURA, miejscowości na półwyspie MIURA. Od tego czasu aż do roku 1868 < czyli 672 lata> faktyczną władzę w kraju sprawował utworzony przez YORITOMO rząd BAKUFU, czyli RZĄDY Z NAMIOTU. Cesarz jako potomek bogów, pozostaje jedynie symboliczną głową państwa. Podstawową militarną siłę stanowiły, podporządkowane SHOGUNOWI rody szlacheckie. Wielcy posiadacze ziemscy tzw. DAYMYO, utrzymywały prywatne armie rycerzy -SAMURAJÓW, oraz prostych żołnierzy -ASHIGARU. W latach 1274 i 1281 Japonię najechał KUBILAJ-CHAN wnuk DŻINGIS-CHANA. Z obu tych najazdów kraj wyszedł zwycięsko, dzięki sprawnym działaniom wojsk SHOGUNA, jak i pomyślnym tajfunom zwanym KAMIKADZE, co tłumaczyć można jako BOSKI WIATR. Zwycięscy samurajowie zażądali wysokich nagród, jednak po kampanii wojennej kasy shoguna były puste. Doprowadziło to do zamieszek i kolejnej wojny domowej, a nawet do przejściowego upadku shogunatu. W takiej sytuacji Japonia wkroczyła w nowy etap dziejów, gdzie ton życiu politycznemu i kulturalnemu, nadawała w przeważającej mierze kasta rycerska. Symbolem okresu KAMAKURA jest - miecz, bohaterem - wojownik, samuraj, ewangelią życia - niepisany kodeks postępowania nazwany później - BUSHI-DO co oznacza po prostu DROGĘ WOJOWNIKA. W następny okres Japonia wchodzi targana zamieszkami i rozdarta wojną domową.

Okres MUROMACI od 1333 r do 1573 r
Regenci rodu HOJO, którzy rządzili krajem w sposób twardy i energiczny, nie mogli przeciwdziałać postępującej ruinie. Walki wewnętrzne oraz wojny z najeźdźcami mongolskimi, wyczerpały kraj finansowo. Sytuację tę postanowił wykorzystać cesarz GO-DAIGO, zamierzając przywrócić znaczenie władzy cesarskiej. Rząd BAKUFU wysłał przeciwko cesarzowi oddział wojska pod dowództwem ASIKAGI TAKAUJI. Dowódca ten zdradza shoguna przechodząc na stronę cesarza i w roku 1333 wraz z cesarzem i zwolennikami zdobywają siedzibę BAKUFU w KAMAKURA. ASIKAGA zdobywa następnie KIOTO i osadza na tronie cesarza GO-DAIGO. Po niespełna dwóch latach ASIKAGA zwrócił się zdradziecko przeciwko cesarzowi w wygnał go ze stolicy, osadzając nowego cesarza, ze starej linii cesarskiej o imieniu KAMIO. Cesarz GO-DAIGO uciekł do YOSHINO na wyspie SHIKOKU, skąd chciał sprawować rządy nad krajem.
Pierwsze sześćdziesiąt lat tego okresu określa się jako NAMBOKU-CIO, czyli okres południowej i północnej dynastii, z rządami BAKUFU w rękach rodu ASHIKAGA. Północna dynastia z dworem w KIOTO i południowa dynastia z dworem w YOSHINO. W roku 1392 zwycięstwo odniosła północna dynastia i rodowi ASHIKAGA udało się narzucić supremację nad cesarzem. Stolicę shogunatu przeniesiono do dzielnicy KIOTO o nazwie MUROMACI. Władza Ashikagów była dosyć słabo ugruntowana, nie potrafili wprowadzić ładu w buntujących się prowincjach. W siłę rosły lokalne rody, posiadając własne armie, najeżdżały się na wzajem. Krajem wstrząsnęła kolejna wojna domowa, która objęła obszar czterdziestu prowincji. Okres ONIN datowany na lata 1467 - 1477, jest okresem ciężkiej dziesięcioletniej wojny, w którą zamieszani byli wysocy dostojnicy bakufu, KATSUMO HOSOKAWA i SOZEN YAMANA. Po jej zakończeniu w roku 1477 sytuacja w kraju wcale nie uległa poprawie. Cesarz całkowicie utracił autorytet a shogunowie wykazywali niemoc w stosunku do rosnących w siłę lokalnych książąt - DAYMYO. Przez kolejny wiek trwały zamieszki i panowała anarchia. Feudalne klany dążyły do rozszerzenia swych włości i umocnienia wpływów. Czas ten historycy nazwali SENGOKU-JIDAI co tłumaczymy jako EPOKA KRAJU W WOJNIE. W 1542 i 1543 roku na japońskich wyspach wylądowali Portugalczycy, przywożąc ze sobą broń palną (której wcześniej japonia nie znała). W kilka lat później na wyspy przybył św. Franciszek Ksawery, zapoczątkowując misje katolickie na wyspach japońskich.

Okres MOMOYAMA od 1573 r do 1603 r
Krótki bo trwający zaledwie trzydzieści lat okres MOMOYAMA odcisnął piętno na dalszych losach Japonii, która weszła w ten okres kompletnie rozbita. Nadszedł czas do ponownego zespolenia kraju. Stało się to dziełem trzech wybitnych wojowników i strategów, którzy wzięli sprawę w swoje ręce, byli to - ODA NOBUNAGA, TOYOTOMI HIDEYOSHI oraz I 'EYASU TOKUGAWA. Pierwszy z nich ODA NOBUNAGA podporządkował sobie w walce najpotężniejsze rody. W 1571 roku zniszczył klasztor buddyjski ENRIAKUJI na wyspie HI 'EI, siedlisko buntu które wywierało zbrojny nacisk na KIOTO. W 1573 roku odsunął od władzy shoguna YOSHI 'AKI, kładąc kres bakufu rodu ASHIKAGA, jednocząc znaczną część kraju w swoich rękach. W roku 1582 zdradziecko zamordowany przez jednego z generałów swojego wojska. Po śmierci NOBUNAGI dzieło zjednoczenia Japonii, przy pomocy armii kontynuuje TOYOTOMI HIDEYOSHI i po kilku latach walki staje się panem całego kraju. Gdy umarł HIDEYOSHI w roku 1598 dziedzictwo miał objąć jego syn HIDEYORI, ale w tedy po władzę sięgnął trzeci z wielkich wodzów, mający wielkie poparcie, był to I 'EYASU TOKUGAWA. Odniósł on w 1600 roku, w wielkiej bitwie pod SEKIGAHARA, totalne zwycięstwo nad książętami feudalnymi. W trzy lata później został mianowany przez cesarza SHOGUNEM. Tym samym zapewnił władzę rodu TOKUGAWA na kolejne 250 lat. Japonia weszła w okres pokoju i wzrostu dobrobytu, jednak za cenę całkowitej izolacji państwa od kontynentu i wprowadzenia policyjnej kurateli nad całym społeczeństwem. Nazwę swą okres ten zawdzięcza wzgórzom MOMOYAMA < BRZOSKWINIOWE WZGÓRZE > na którym swoją wspaniałą rezydencję wybudował TOYOTOMI HIDEYOSHI.

Okres EDO od 1603 r do 1868 r
Jest to okres rządów rodu TOKUGAWA. Rządów sprawowanych twardą ręką. Mała miejscowość EDO < obecnie TOKIO >, obrana została na siedzibę shoguna i urzędu bakufu. W okresie tym Japonia całkowicie izoluje się od reszty świata, jednocześnie skwapliwie wykorzystuje nowinki techniczne, jakie dotarły na wyspy za sprawą Portugalczyków. Szczególnie interesowała ich broń palna W latach 1622 - 1623 edykty antychrześcijańskie doprowadziły do całkowitego wyniszczenia chrześcijan. < w 1643 r poniósł śmierć jezuita Wojciech Męciński, prawdopodobnie pierwszy Polak który dotarł na wyspy Japońskie >. Kolejnym etapem izolacji było zamknięcie portów dla Europejczyków, których nazywano 'południowymi barbarzyńcami'. Jedyny wyjątek uczyniono dla protestanckich Holendrów, nie prowadzących misji katolickich. Udostępniono im port na usypanej sztucznie wyspie DESHIMA koło NAGASAKI, gdzie założyli faktorię handlową. Shogunowie rodu TOKUGAWA trzymali kraj żelazną ręką. Wprowadzili ograniczenia majątkowe dla możnych rodów, mające na celu zapobieżenie buntom. Ogromne lenna podzielono i rozdano wiernym rodowi TOKUGAWA. Na dworach książąt wprowadzono nadzór policyjny. Mimo takich restrykcji ród TOKUGAWA wprowadzał reformy polityczne i gospodarcze, pozwalające odbudować kraj po długich latach wojen domowych. Izolację Japonii przerwali w roku 1853 Amerykanie. Komandor Perry na czele eskadry czterech okrętów, wpłynął do portu URAGA, przywożąc list od prezydenta Stanów Zjednoczonych do władców Japonii. Po roku czasu Japonia podpisała traktat handlowy z USA, a w następnych latach z innymi krajami. W roku 1867, po krótkiej walce, stronnicy cesarza MUTSUHITO zmusili shoguna YOSHINOBU zwanego KEIKI do złożenia rezygnacji. Składa on rezygnację, kończąc tym rządy rodu TOKUGAWA. Cesarz rozwiązuje rząd BAKUFU i tym samym przestaje istnieć shogunat oraz tytuł i godność SHOGUNA.

Okres MEIJI od 1868 r do 1912 r
Wraz ze złożeniem rezygnacji przez ostatniego SHOGUNA, władzę przejmuje cesarz z rodowej linii o imieniu MUTSUHITO, przybierając nowe imię - MEIJI. Nastąpił okres radykalnych zmian. Rok 1868 cesarz przedstawia edykt ' Przysięgę Pięciu Punktów', który rozpoczyna rozpad społeczności rycerskiej - samurajskiej. Rok 1869 wprowadzony zostaje nowy termin - SHIZOKU określający 'byłego samuraja'. Rok 1876 cesarz wydaje dekret zakazujący publicznego noszenia mieczy. Wśród ludzi z wysokiej kasty samurajów (byłych), a mających wpływ na rządy w kraju, narastać zaczęły tendencje imperialistyczne. W niedługim czasie zamysły te przerodziły się w czyny i w roku 1895 Japonia napadła i podbiła Chiny. W latach 1904 - 1905, podbiła część Rosji. Kolejnym krajem podbitym przez Japonię w roku 1910 jest Korea.

Okres TAISHIO od 1912 r do 1926 r
W okresie tym (względnego spokoju) Japonia nadrabia straty czasu izolacji. Wprowadza do swojego rodzimego przemysłu nowe, zapożyczone od innych krajów technologie. Reorganizuje i modernizuje w szczególności przemysł zbrojeniowy.

Okres SHOWA od 1926 r do 1989 r
Dążenia imperialistyczne Japonii dają o sobie znać w kolejnych atakach. 1931 rok zajęcie Mandżurii, 1937 rok kolejny atak na Chiny. Wraz z rozpoczęciem II wojny światowej Japonia opowiada się po stronie faszystowskich Niemiec i w roku 1941 przeprowadza atak na amerykański port w PEARL HARBOR. Dopiero w 1945 roku po zrzuceniu atomowej bomby na HIROSHIME i NAGASAKI, zmuszona została do bezwarunkowej kapitulacji i złożenia broni.

Okres HEISEI od 1989 r
W czasach współczesnych Japończycy składają należyty szacunek mistrzom miecza, dbając o zachowanie tradycji, kultywują technologie i sposoby wytwarzania mieczy.

Począwszy od najdawniejszych czasów, opisywanych w kronikach KOJIKI i NIHONGI, poprzez krwawe okresy wojen domowych i dalej, rządów BAKUFU, aż do momentu restauracji cesarstwa, siłą sprawczą toczącej się historii, był MIECZ. Miecz, atrybut władzy i narzędzie torujące drogę do niej. Oznaka szlachectwa jak i przyczynek upadku wielu szlacheckich rodów. MIECZ bez którego nie było by rycerza i wojownika - BUSHI, ze swoim kodeksem - BUSHI-DO, tworzącego dzieje Kraju Kwitnącej Wiśni.

...geneza i typy

Przekaz legendarny o powstaniu miecza KATANA mówi że, wszystko stało się jednego dnia, gdy heros AMAKUNI rozerwał miecz obosieczny na dwie równe klingi o jednym ostrzu. W ten sposób tworząc prototyp miecza KATANA.
Miało to miejsce na przełomie VI-VII w. za panowania cesarza MOMMU.

Tyle legenda, pod względem historycznym przedstawia się to bardziej zawile.

-Najstarsze miecze, japońskie, znajdowane w przedhistorycznych grobach, były w całości odlewane z brązu, to znaczy klinga wraz z rękojeścią. Głownię miały prostą obosieczną, rozszerzającą się w kierunku sztychu, przechodzącą w ostry szczyt. (Poz.1 rys. 1)
-W okresie późnego YAYOI pojawiły się miecze żelazne, obosieczne o długich prostych głowniach, nazywane TSURUGI. (Poz. 1 rys. 2)
-Około III w n.e. pojawiły się poi raz pierwszy na KIUSHIU żelazne miecze Chińskie. Wiązało się to z migracją ludności z kontynentu na wyspy. Równocześnie występowały miecze rodzimej produkcji. Żelazne o głowni prostej jednosiecznej. (Poz. 1 rys. 3)
-Po przyjęciu buddyzmu z Chin, od połowy IV w zaczęto importować miecze KEN, żelazne proste o głowni jedno lub obosiecznej, o długim i prostym ostrzu. (Poz. 1 rys. 4)
-Pod koniec okresu NARA pojawia się nowa forma miecza. Prosty jednosieczny miecz uzyskuje lekką krzywiznę, przez co lepiej nadaje się do cięcia. Miecz ten otrzymuje nazwę TACHI. Wczesne miecze bojowe o nazwach, NO-DACHI < O-DACHI > i ich odmiany, osiągają niezwykłą długość, dochodzącą do 180 cm i są bardzo ciężkie. Noszone były na plecach, troczone przez lewe ramię. W okresie HEI 'AN głownie miecza TACHI stają się krótsze i lżejsze. Miecz przyjmuje właściwy kształt i formę miecza japońskiego. Oczywiście miecze NO-DACHI nie znikają z kart historii. Wytwarzane są dalej lecz w mniejszych ilościach, tylko dla wyspecjalizowanych wojowników, którzy posługują się tym typem. Wszystkie typy długich mieczy określano mianem DAI-TO. (Poz. 1 rys. 5)
-Miecz TACHI traktować możemy jako pierwowzór miecza KATANA. Z biegiem czasu TACHI przejmuje funkcję miecza ceremonialnego. Występuje również jako oręż na polach bitew, ale to KATANA staje się podstawową bronią wojownika - BUSCHI. (Poz.1 rys. 6)
Największy rozkwit miecza KATANA przypada na okres KAMAKURA, od X do XII w, a w szczególności za panowania cesarza GOTOBA <1183-1198>, który otoczył opieką mieczników, nadając im liczne tytuły i przywileje. Sam parał się płatnerstwem.

KATANA - klasyczny, podstawowy miecz wojownika, samuraja. Długość (mierzona miarą japońską) - większa od dwu SHAKU a mniejsza od trzech SHAKU <1 shaku = 30,3 cm>. Długość miecza podaje się w odniesieniu do części głowni z ostrzem. Miecz KATANA właściwie posiada cechy szabli (biorąc pod uwagę bronioznawstwo europejskie). Ma on jednosieczną zakrzywioną głownię i w przeciwieństwie do wszystkich innych mieczy służy do cięcia (tak jak szabla) a nie do rąbania. Rękojeść ma charakterystycznie długą, ok. 30 cm, w przekroju owalną. Lekko pochyloną w stosunku do osi głowni. Służy ona do ujęcia miecza oburącz, co wiąże się z techniką fechtunku i zadawania cięć. Miecz KATANA (razem z mieczem wakizashi) noszony był w odmienny sposób od innej długiej broni białej, a mianowicie w pochwie wsunięty za pas OBI, ostrzem klingi do góry. Występował najczęściej z krótszym mieczem WAKIZASHI, tworząc jedno z zestawień DAISHO (Poz. 2), co tłumaczyć możemy jako DUŻY i MAŁY. Obie nazwy KATANA i WAKIZASHI pisane znakami chińskimi to: długi - DAI-TO, oraz krótki SHO-TO, co utworzyło nazwę DAISHO. KATANA wsunięty za pas po lewej stronie bardziej poziomo, obok WAKIZASHI pod kątem do góry rękojeścią.

Po wejściu do domu miecz odkładany był na honorowe miejsce i spoczywał na specjalnym stojaku o nazwie KATANA-KAKE (Poz. 3), często wraz z krótkim mieczem. Miecz spoczywał na stojaku ostrzem do góry, tak jak w pozycji noszenia, (na różnych fotografiach reklamowych zobaczyć możemy miecz na stojaku ostrzem do dołu, wraz z opisem porównującym go do bramy TORI. Co jest błędem).
W podróży miecz chroniony był specjalnym pokrowcem, zakrywającym całość miecza wraz z rękojeścią. Szczególnie cenne egzemplarze chronił futerał KATANA-ZUTSU i przydzielony do tego człowiek. Około roku 1598 shogun TOYOTOMI HIDEYOSHI wprowadził podział mieczy KATANA na dwie wielkie klasy -KOTO - stare miecze, wyprodukowane przed 1598 r.
SHINTO - nowe miecze, produkowane po roku 1598.
Wraz z rozwojem miecza KATANA, rozwinęło się również dużo rodzajów broni siecznej, mającej wiele cech wspólnych. Podobny cykl produkcyjny, zbliżona linia klingi, podobna oprawa jak i materiał służący do ich wykonania. (Poz. 4)
NO-DASHI - < O-DASHI > miecz niezwykle długi i ciężki. Jego długość przekraczała 5 shaku, to jest ok. 180 cm. Noszony był na plecach. Wymagał specjalnej szkoły fechtunku.
NAGIMAKI - < MIECZ Z DŁUGĄ RĘKOJEŚCIĄ > jego długość przekraczała 4 shaku. Stosowany przez pieszych do walki z konnicą.
TACHI - miecz wymiarami zbliżony do miecza KATANA, nieznacznie dłuższy. Jako jedyny troczony na rapciach do pasa, na wzór zachodnich szabel. Często możemy obecnie spotkać klingi mieczy TACHI przerobione na klingi KATANY.
Odmiany ceremonialne miecza TACHI
SHIRATACHI - białe TACHI, oprawa ze srebrnymi okuciami.
SHIRASAYATACHI - z rozszerzoną ku końcowi pochwą, pokrytą futrem tygrysa lub lamparta.
CHISA-KATANA - rodzaj miecza krótszy od KATANY, długość nie przekraczająca 2 shaku. Konstrukcja powstała w okresie EDO.
WAKIZASHI - miecz pomocniczy, nazywany też STRAŻNIKIEM HONORU, ma długość większą od 1 shaku a mniejszą od 2 shaku. Stanowił DAISHO z mieczem KATANA i mógł być noszony w pomieszczeniach i miejscach w których inne miecze musiały być odłożone.
TANTO - puginał mający długość ok. 1 shaku. Stanowił DAISHO z mieczem TACHI. Posiada kilka odmian.
HAMIDASHI - posiada wymiary niemalże identyczne z TANTO, jednakże jelec tarczowy TSUBA nieznacznie wystający poza oprawę.
AIKUCHI - stylistycznie i wymiarowo zbliżony do TANTO, jednocześnie pozbawiony jelca tarczowego TSUBA.
YOROI-DOSHI - mały sztylet o długości ok. 18 cm. Przeznaczony do przebijania zbroi podczas zwarcia w boju.
HIMOGATAMA - stylistycznie i wymiarowo zbliżony do YOROI-DOSHI.
KWAI-KEN - sztylet nie przekraczający długości 14 cm z głownią obosieczną. Sztyletem tym posługiwały się kobiety. Przy pomocy tego sztyletu kobiety popełniały samobójstwo- JIGAI, polegające na przecięciu tętnicy szyi.
Pomimo tak rozbudowanego arsenału broni siecznej, największe znaczenia dla wojownika - BUSHI miał miecz KATANA. Kształtował on bowiem styl bycia kasty samurajów, którzy kroczyli DROGĄ MIECZA i postępowali według własnego niepisanego kodeksu.

Bibliografia
1. Japonia – Nippon. Michał Derenicz Warszawa 1977
2. Mitologia Japonii. Jolanta Tubielewicz Warszawa 1986
3. Das Schwert des Samurai. Lydia Icke-Schwalbe Berlin 1990
4. Zen in der Kunst das Schwert zu führen. Reinhard Kammer München 1996
5. Etyka Rycerska Japonii. Józef Jakóbkiewicz Warszawa 1936
6. Geschichte der Waffe. Courtland Canby Switzerland 1963
7. Słownik uzbrojenia historycznego. M. Gradowski Z. Żygowski Jun. Warszawa 1998
8. 1000 słów o broni białej i uzbrojeniu ochronnym. Wł. Kwaśniewicz Warszawa 1981

 


 

5
Oceń (9 głosów)

 

 

Katana – początki…legenda i historia [1] - opinie i komentarze

Szaman212Szaman212
0
Pięknie kolego bardzo miła lektura polecam wszystkim (2013-04-22 00:00)
MozetsMozets
0
Czytam z uwagą. Bardzo dobrze opracowane artykuły. Sam mam wielki sentyment do broni białej. Autor jednak pisze raz o szabli raz o mieczu. Znam nie kończące się spory na temat nomenklatury - czym jest miecz - czym szabla. Może to i nieistotne. Ale na szkole oficerskiej w cyklu uzbrojenia mieliśmy wykładowcę - fanatyka i niezwykłego znawcę broni strzeleckiej i białej. Powiedzenie o mieczu - szabla - lub odwrotnie - skutkowało oceną niedostateczną. Ciężko było poprawić. Tak samo wzięcie do ręki broni i nie sprawdzenie czy jest rozładowana. Celowo kładł na swojej katedrze broń lufą skierowaną w jego brzuch. Tylko dotknięcie ( nieodpowiednie) broni w tym położeniu - również - laga. Co trzeba było zrobić - mogę powiedzieć - jeśli to kogoś interesuje. Jednak nie była ta tresura - taka głupia. Później prowadziłem 20 lat klub strzelecki . Miałem nawet sekcje 12 -latków. Dzięki podobnej tresurze - nie miałem żadnego wypadku przez te lata. Byli tak wyszkoleni - że nic nie było w stanie ich odwieść od bezpiecznego posługiwania się bronią. Uczyłem ich również kamiennego spokoju na zawodach. Większość z nich dzięki temu uzyskiwała na zawodach wyniki treningowe. Co jest bardzo trudne dla trenerów i zawodników. (2013-05-03 00:00)
MozetsMozets
0
Przejrzałem artykuły o szablach i mieczach - o mieczach japońskich wiedziałem niewiele - ale widzę logikę. Miecze były proste, jak wszędzie na świecie krawędzie sieczne miały obustronne , można było ( i należało) zadawać pchnięcia - miały zakończenie głowni typu sztylet. Szabla posiadała głownię o mniejszej lub większej krzywiźnie, służyła przede wszystkim do cięć - choć sztych także był możliwy. Bardzo poszerzyły moje wiadomości o płatnerstwie japońskim. Jednak dalej mam mętlik w głowie. Czy katana to był miecz czy szabla. Może moja upierdliwość w dążeniu do zrozumienia tego( katana-miecz-szabla) jest nieco irytująca - ale bardzo proszę o zdecydowane i jasne wyjaśnienie. Czy mógłbym prosić o zdjęcie i opis szabli żołnierzy japońskich (oficerów) z II wojny . Wiem ,że to była masówka - ale podobno dość dobrego gatunku. I czym różniła się od historycznej szabli samuraja . Tak na "oko" amatora - bo znawcą chyba nigdy nie będę. (2013-05-09 00:00)
shi-goshi-go
0
To wcale nie jest upierdliwość. Zrozumienie faktu, daje spokój. Z mieczem (szablą) japońską, cała sprawa ma się tak: Bronioznastwo (powiedzmy) zachodnie w swojej nomenklaturze i nazewnictwie przyjęło określenie głowni – głownia prosta, obosieczna (najczęściej) symetryczna, ze zbroczem lub ością, biegnącą wzdłuż ostrzy, jest głownią miecza. I tutaj mamy począwszy od najdłuższych; miecz dwuręczny, półtora ręczny, (klasyczny) rycerski, puginał i sztylet. Dla tego typu głowni, możemy się spotkać z określeniem „Basilard”. Natomiast głownia o „wycinku koła”, czyli posiadająca krzywiznę, jednosieczna, z różnymi zakończeniami (czyli piórami), symetrycznymi, asymetrycznymi, bądź bez pióra, to głownia szabli. W przypadku miecza (szabli) katana, według zachodniej nomenklatury, jest to technicznie szabla. Dla nomenklatury japońskiej jest to miecz. Którego nazewnictwo pochodzi od słowa –KEN-, co po „naszemu” tłumaczymy – miecz. Zwróć uwagę, na jeden fakt – w rozwoju broni białej (przez stulecia) na zachodzie, mamy ogromne zróżnicowanie form i rodzajów broni białej. Mnóstwo różnych głowni, nie mówiąc już o rękojeściach. W Japonii wygląda to tak, że przez te same stulecia, wykształciła się praktycznie jedna forma głowni. Zróżnicowana tylko wymiarami. Do tego jedna forma rękojeści. Do tego w japońskiej broni drzewcowej, (możemy powiedzieć) że ostrza przyjęto od broni siecznej (to tak ogólnie, jest to odrębny i dosyć rozbudowany temat). Co do możliwości i rodzaju użycia miecza i szabli (czyli fechtunku), to sprawa nie jest taka jednoznaczna. Najczęściej spotkać można uproszczenia – miecz, do zadawania pchnięć, - szabla, do cięć. Moim zdaniem, jeżeli mówimy o mieczu, to podstawowym rodzajem (powiedzmy) użycia, było rąbanie. Dopiero późniejsze wykształcone formy (od miecza), rapier, szpada, floret, odpowiednie były z racji konstrukcji (lekkość i odpowiednia rękojeść), do pchnięć. Szabla, oczywiście do cięcia. To tak w skrócie, też obszerny i ciekawy temat. Co do mieczy oficerów japońskich z II w.ś. Postaram się (w możliwie) najbliższym czasie, zrobić temat na blogu. Osobiście dla katany (i innej broni siecznej, japońskiej) używam formy - miecz -. (2013-05-09 00:00)
MozetsMozets
0
I o to mi chodziło. Dzięki. Na różnych forach dotyczących broni białej brak jest tak jednoznacznego ( jak Twoje) postawienia sprawy. I sprzyja to często jałowej dyskusji lub nawet obrzucania się nieprzystojnymi epitetami. To wyjaśnienie zamyka ( dla mnie) sprawę. (2013-05-09 00:00)

skomentuj ten artykuł