Karabin i karabinek Mannlicher

/ 1 komentarzy / 10 zdjęć


Karabin i karabinek Mannlicher - powstanie

Ferdinand Karl Adolf Josef Ritter von Mannlicher (1848 - 1904) był inżynierem i konstruktorem broni strzeleckiej, który wywodził się z rodziny silnie związanej z armią. Praca na kolei nie zaspakajała aspiracji zdolnego inżyniera jakim był Mannlicher. W 1876 roku konstruktor udał się na wystawę światową w Filadelfii, gdzie zapoznał się z kilkoma typami karabinów, które zwykle przewyższały o klasę austriackie kb Werndl'a. Po tym doświadczeniu konstruktor zajął się pracą opisową i badawczą broni palnej. W 1878 roku Werndl zaproponował Mannlicherowi pracę konstruktora w swojej fabryce karabinów Österreichische Waffenfabriksgesellschaft (ÖEWG).
Karabin wytwarzano w trzech głównych arsenałach pruskich: w Erfurcie, Spandau i Gdańsku. Wytwarzało go także w bawarskim arsenale Amberg i kilku prywatnych przedsiębiorców. Produkcje zakończono w 1897 roku sumą 1,675,000
Wkrótce po dostarczeniu pierwszych karabinów Gew 88 pojawiły się problemy. W karabinach często ulegały uszkodzeniu zamki, podczas strzału pękały szyjki łusek, a podczas przeładowywania dochodziło do zacięć. Powszechnie zarzucano GPK że przy konstruowaniu nowego karabinu nie wykorzystano doświadczenia konstruktorów firmy Mauser, największego niemieckiego producenta karabinów. Szczególnie agresywnie atakowana była firma Ludwig Loewe producent zarówno części karabinów jak i prochu bezdymnego którym elaborowano amunicję. Zarzucano jej że przekupiła rządowych kontrolerów i sprzedała niespełniające norm karabiny. Wykorzystując fakt że członkowie rodziny Loewe byli Żydami antysemicka prasa określiła karabin Gew 88 jako Judenflinte.
Poza armią niemiecką Gew 88 był używany w Chinach, Turcji, Brazyli, Peru i Ekwadorze. Bojowo były używane podczas wojny chińsko-japońskiej (1894-95) i powstania bokserów (w czasie powstania bokserów karabiny Gew 88 były używane zarówno przez powstańców jak i oddziały niemieckie).
Istniało kilka wersji, w tym wz.88.05 ze zmodyfikowanym magazynkiem. Zamiast ładowników magazynek był ładowany przy pomocy łódki. Wersję tą wytwarzano w Spandau. Pewne ilości broni dostosowano do kalibru 7,92 mm.

Karabin i karabinek Mannlicher w Polsce

Karabiny austriackie konstrukcji Mannlichera trafiły do Polski z magazynów armii austriackiej i oczywiście za pośrednictwem Legionów Polskich, które miały tę broń jako podstawową w czasie całego swojego istnienia. Potwierdza to piosenka Pierwszej Kompanii Kadrowej, umieszczonej w dziale śpiewnik, która idzie w III zwrotce tak:

'3. Kiedy Moskal zdrajca drogę nam zastąpi,
To kul z manlichera nikt mu nie poskąpi.'

Nie wnikając w szczegółowa historię Legionów stwierdzić jedynie mogę, że: 1 pułk strzelców we wrześniu 1914 r. po uzupełnieniu stanu osobowego i uzbrojenia posiadał: 702 kb Mannlicher wz. 1890 i 1895 oraz 60 kbk Mannlicher wz. 1890. Niewielkie ilości karabinów Mannlicher znajdowały się w Galicji przed I wojną światową. Uzbrojony był w nie także Polski Korpus Posiłkowy. Uzbrojenie Wojska Polskiego w 1919 roku składało się w 40% z karabinów austriackich, czyli Mannlichera i Werndl'a (z przewagą tego pierwszego).
W roku 1919 dokonywano też licznych zakupów broni. Między innymi w Austrii 26.000 sz. Mannlicherów oraz 1,5 mln naboi.
Mówi się, że w 1919 roku, obok Mausera wz.1898 najliczniej reprezentowany miał być właśnie Mannlicher w wersji wz.1890. Potężną wadą broni był fakt, iż była ona głównie produkcji wojennej, czyli słabej jakości i nawet KOP skarżył się na jej zawodność!
Karabiny oznaczono jako kb wz.1890 (austriacki M1890), kb wz.1895 (M1895), kbk wz.1890 i kbk 1895. W latach dwudziestych podaje się liczbę trzech wzorów karabinu Mannlicher w WP, co jest spowodowane tym, że kbk wz.1895 zaliczano do tej samej grupy co kbk wz.1890. Sama broń austriacka była wtedy na 4 miejscu w liczebności, a pod koniec lat dwudziestych 17% jednostek wyposażonych było w broń Mannlichera i Werndl'a.
W czerwcu 1920 roku wprowadzono normy uzbrojenia Wojska Polskiego, które miały prowadzić do ujednolicenia broni w jednostkach. Według tego planu karabiny Mannlichera przekazano do 2 Dywizji Górskiej oraz w 4 i 5 Dywizji Piechoty, natomiast karabinki dywizyjnym oddziałom jazdy wymienionych DP. Tak mała ilość oddziałów uzbrojonych w konstrukcję Mannlichera było spowodowane... łatwym rozkalibrowaniem się karabinów i praktycznie zniszczenia setek sztuk broni.
W 1921 roku prowadzono akcję dalszego ujednolicania broni w ramach pułków jako ustalonych, podstawowych jednostek. Szacuje się, ze w tych latach w WP znajdowało się 125.000 karabinów Mannlichera w wersjach austriackich. Karabiny i karabinki Mannlichera używane były od 1921 do 1929 roku w 21, 22, 24 i 26 Dywizjach Piechoty.
Karabiny Mannlicher wz.1895 i wz. 1890 znajdowały się na stanie:
21 DP - 1, 3, 4 p.strz. podhalańskich
22 DP - 2, 5, 6 pp
24 DP - 17, 38, 39 pp
26 DP - 10, 18, 37 pp
W 6 pułkach wycofano je już w 1925 roku, a w pozostałych na przełomie 1928/29, wymieniając je na polskie kb/k wz.98 i 29.
W roku 1925 cały zapas broni ręcznej podzielono na 3 kategorie, w zależności od ich przydatności dla Wojska Polskiego. Austriackie kbk i kb Mannlichera wz.95, wz.1890 i wz.90 znalazły się w I kategorii, czyli jako broń dla jednostek bojowych. Jednak w II kategorii znalazły się austriackie kb Mannlicher;a wz.95 i 90 rozkalibrowane. Znaczyło to, że miały być przekazane do formacji pomocniczych. Akcję przekazywania broni do jednostek pomocniczych prowadzono już od 1921 roku i do 1925 roku przekazano:
- 8.368 szt. kb wz.95 dla Policji Państwowej
- 2.473 szt. kbk wz.95 dla Policji Państwowej
- 5 szt. kb wz.95 dla Osadników 'Kresowych'

Równolegle prowadzono intensywną wymianę broni z zaprzyjaźnionymi armiami, które wymieniały sprzęt z Polską w ramach unifikacji broni. W latach 1925 - 27 dokonano następujących transakcji.
- Z Rumunią: Polska oddała 37.000 kb i kbk wz.98 oraz francuskich wz.86/93,92 i 16 w zamian za 125.800 kb i kbk Mannlichera
- Z Rumunią: Polska oddała 20.250 szt. kb i kbk Mannlichera w zamian za 9.241 kb i kbk wz.98.
- Z Rumunią: Polska oddziała 70.000 szt. kb i kbk Mannlichera oraz 25.000 Mannlichera niekompletnych w zamian za 25.131 kb i kbk francuskich wz.86/93,92 i 16

Z bardziej szczegółowych danych można wskazać, że w roku 1924:
- w 39 pp znajdowało się 629 szt. Kb Mannlicher wz.1890 oraz 366 sztuk kb wz.95
- w 24 DP znajdowało się 1213 sztuk kb wz.1890 i 1098 szt. kb wz.95
- w 5 psp 586 szt. kb wz.1890 i 366 szt. kb wz.95
- w 2 D.Gór. było 2274 kb wz.1890 i 973 kb wz.95

Oddział łączności KOP z kb Mannlicher wz.1895.

W latach dwudziestych rozważano kbk Mannlicher wz.1895 jako opcję w sprawie wyboru zunifikowanej broni palnej dla Wojska Polskiego. Wybór padł jednak na Mausera wz.98. Wybór kalibru 7,92 mm jako standardowego rozpoczynał proces wycofywania 8 mm Mannlichera z WP.
Z dość znacznej liczby kb Mannlichera wz.1895 będącej w WP, przerobiono na kbk. Broń tę przeznaczono dla Policji Państwowej i kawalerii. Po skróceniu broń uzyskała masę większą o ok. 0,1 kg od kbk produkcji austriackiej. Podstawę muszki wykonano oddzielnie oraz celownik karabinowy z nastawami od 300 do 2600 kroków (kbk wz.95 austriacki posiadał 300-2400 kroków). Broń przerabiano w Warsztatach Broni DOG we Lwowie. Brak jest danych ilościowych odnośnie przeróbek, ale jeden egzemplarz znajduje się dziś w MWP w Warszawie.
W latach 1928/29 podaje się, że w austriackie Mannlichery wz.90 i 95 wyposażone były pułki podhalańskie stacjonujące w dawnym zaborze austriackim. Po roku 1929 Mannlichery wycofano całkowicie z piechoty, jednak pozostały nadal w niektórych pułkach kawalerii w wersji kbk wz.1895. Wiadomo iż w 1939 roku było na stanie 21.000 sztuk broni Mannlicher'a. Przydziałów nie udało się ustalić. Prawdopodobnie używano ich do szkolenia, w Obronie Narodowej lub jednostkach pomocniczych.

KOP

W KOP kb i kbk Mannlichera pojawiają się w 1924 roku, gdy z WP przesunięto pewną liczbę dla sformowania batalionów piechoty KOP. Wymienia się tu kb wz.1895 i kbk wz.1895. Kawaleria KOP miała otrzymać kbk wz.1895. Od kwietnia 1926 roku następuje systematyczna wymiana austriackiej broni na francuskie Berthiery. W 1928 roku to samo następuje w kawalerii KOP. Późniejsze spisy nie wymieniają większych ilości kb i kbk Mannlicher'a. Spis z 1 kwietnia 1936 roku podaje 12 sztuk kb i kbk Mannlicher wz.1895.

Karabin i karabinek Mannlicher - konstrukcja

Karabin wz.1890 był indywidualną bronią powtarzalną. Zamek dwutaktowy. Ryglowanie za pomocą rygla wahliwego. Zasilanie ze stałego magazynka pudełkowego ładowanego niesymetrycznymi ładownikami pięcio-nabojowymi. Przyrządy celownicze składały się z trójkątnej muszki i celownika ramieniowego (skalowany w krokach, nastawy 300 - 1800 kroków) i szczerbiny bocznej i muszki bocznej (umieszczonej na bączku pośrednim) (nastawy 1900 - 3000 kroków). Broń była wyposażona w bagnet nożowy M1890 mocowany po lewej stronie lufy przy pomocy rękojeści. Lufa nie posiadała nakładki, aby uniknąć poparzeń w miejscu chwytu dłonią łoże obszywano płótnem żaglowym. Karabinek wz.1890 był krótszą i lżejszą wersją tej broni.
Karabin wz.1895 był indywidualną bronią powtarzalną. Zamek dwutaktowy. Ryglowanie przez obrót tłoka zaporowego (dwa rygle). Obrót tłoka zaporowego wymuszały wycięte na nim bruzdy współpracujące z występami znajdującymi się wewnątrz trzonu zamkowego. Zasilanie ze stałego magazynka pudełkowego ładowanego niesymetrycznymi ładownikami pięcio-nabojowymi. Przyrządy celownicze składały się z trójkątnej muszki i celownika ramkowego (przy nastawie 300 używano stałej szczerbiny umieszczonej na dolnej krawędzi ramki, przy nastawach 600 - 2400 szczerbiny umieszczonej na suwaku, przy nastawie 2600 stałej szczerbiny na szczycie ramki). Broń była wyposażona w bagnet nożowy M1895 mocowany pod lufą przy pomocy rękojeści. Lufa z nakładką drewnianą.
Karabinek wz.1895 był indywidualną bronią powtarzalną. Broń tę przeznaczono dla Policji Państwowej i kawalerii. Po skróceniu broń uzyskała masę większą o ok. 0,1 kg od kbk produkcji austriackiej. Podstawę muszki wykonano oddzielnie oraz celownik karabinowy z nastawami od 300 do 2600 kroków (kbk wz.95 austriacki posiadał 300-2400 kroków).
Amunicja
Produkcję 8 mm naboi dla karabinu typu Mannlicher (8 mm x 56R) uruchomiła Spółka Akcyjna 'Pocisk' już na przełomie roku 1920/21 na urządzeniach i maszynach zakupionych w austriackiej firmie 'Hirtenberger', które stanowiły jednocześnie pierwszy typ amunicji karabinowej produkowanej w kraju po odzyskaniu niepodległości. Pierwowzorem tej amunicji był nabój wz. M/86 przyjęty do armii austro-węgierskiej w 1886 r. wraz z 8 mm kb Mannlicher'a. Nabój ten posiadał pocisk z płaszczem stalowym ze szczytem zaokrąglonym o rdzeniu ołowianym (97% ołowiu i 3% antymonu). Łuskę mosiężną o kształcie butelkowym z kryzą wystającą elaborowano prochem czarnym w ilości 4 g. W 1893 r. Ten nabój zmodernizowano, co polegało na zastąpieniu prochu czarnego prochem bezdymnym (2,7 g), dzięki czemu wzrosła szybkość początkowa z 550 do 620 m/s.
Nowy wzór naboju stosowano do kb i kbk oraz do km typu Schwarzlose. Otrzymał on oznaczenie M/93. Niezależnie od naboi wz. M/93 używano naboi z pociskiem p-panc, zapalającym, smugowym, wartowniczym oraz ślepe i szkolne (obu nie produkowano w Polsce).

Karabin i karabinek Mannlicher - podstawowe dane

Kb wz.1895
Kaliber: 8 mm
Masa: 3,1 kg
Długość broni bez bagnetu: 1005 mm
Długość broni z bagnetem: 1247 mm (???)
Długość lufy: 498 mm
Pojemność magazynka: 5 naboi
Prędkość początkowa pocisku: ok. 610 m/s
Donośność: 2400 m

Kb wz.1890
Kaliber: 8 mm
Masa: 4,5 kg
Długość broni bez bagnetu: 1281 mm
Długość broni z bagnetem: 1523 mm
Długość lufy: 765 mm
Pojemność magazynka: 5 naboi
Prędkość początkowa pocisku: ok. 610 m/s
Donośność: 2400 m

Źródła

'Polskie konstrukcje broni strzeleckiej' Z. Gwódźdź
'Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39' A.Konstankiewicz
'Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939' J.Prochowicz
'1920: wojna Polski z Rosją bolszewicką' Ośrodek Karta 2005

 


 

5
Oceń (2 głosów)

 

 

Karabin i karabinek Mannlicher - opinie i komentarze

MOBMOB
0
czy autor w pierwszej części artykułu pisze o Mannlicherze czy o Gew. 88 bo coś tu nie gra?? (2019-03-08 14:30)

skomentuj ten artykuł