Karabin i karabinek Werndl-Holub wz.1873/77

/ 3 zdjęć


Karabin i karabinek Werndl-Holub wz.1873/77 - powstanie

Karabiny Werndl wz.1867/77 i wz.1873/77 były konstrukcją austro-węgierską. Był to jeden ze słynnych XIX wiecznych karabinów jednostrzałowych, skonstruowany przez Josefa Werndla. Karabin Werndla zastępował od 1867 roku karabin Wänzl M1866, czyli karabiny odprzodowe Lorenza przebudowane na broń odtylcową. Jednocześnie z karabinem piechoty do uzbrojenia wprowadzono karabinek przeznaczony dla jazdy. Jako konstrukcja karabin i karabinem z 1873 roku były modyfikacją karabinu Werndla z 1967 roku. Zastąpił go w uzbrojeniu armii austro-węgierskiej i został oznaczony jako M1873. Modyfikacja polegała na kilku drobnych zmianach, w tym na przekonstruowaniu zamka i wylotu lufy. Karabin dla piechoty był jednocześnie wprowadzany z karabinkiem dla kawalerii. Wersje M1867 i M1873 strzelały nabojami bocznego zapłonu M1867 kalibru 11,15 x 42 mm R.
W roku 1877 Do uzbrojenia wprowadzono nowe naboje centralnego zapłony 11,15 x 58 mm R elabrowany 5 g czarnego prochu i dla karabinków 11,15 x 36 mm R elabrowany 2,4 g prochu czarnego. Rozpoczęto przerabianie masowe karabinów na nową amunicję. Oznaczono je wtedy jako M1873/77. Produkcja odbywała się w Zakładach Steyer.
W roku 1885 pojawiła się koncepcja zastąpienia broni Werndla w armii austro-węgierskiej karabinami Mannlichera M1885. Nie znaczy, to, że Werndl'a wycofano całkowicie. Przetrwał on w magazynach i jednostkach paramilitarnych do I wojny światowej. Brał w niej udział, ponieważ wyposażono w niego jednostki pomocnicze i tyłowe. Po I wojnie światowej karabiny Werndl'a znalazły się na wyposażeniu kilku krajów, szczególnie tych powstałych po rozpadzie cesarstwa, min. Polski, Austrii, Węgier, Czechosłowacji.
W Polsce
Po powstaniu niepodległej II Rzeczypospolitej w Polsce znajdowały się 3 wzory karabinu Werndl. Oznaczono je jako kbk wz.1867/77 (czyli pierwsza wersja Werndl'a przerobiona na nową amunicję) oraz kb wz.1873/77 i kbk wz.1873/77. Ilościowo i jakościowo najistotniejsze są te dwa ostatnie.
Karabiny i karabinki Werndl'a pochodziły z 2 zasadniczych źródeł. Po pierwsze organizacje powstające na pocz. XX w., takie jak Związki Strzeleckie, Polskie Drużyny Strzeleckie, Drużyny Bartoszowe uzbrojenie zdobywały z zakupów dokonywanych za środki własne związków, pochodzących ze składek członkowskich. Przed wybuchem I wojny światowej na stanie było:
- W Związkach Strzeleckich - 511 szt.
- W Polskich Drużynach Strzeleckich - 500 szt.
- W Drużynie Strzeleckiej 'Sokół' - 99 sztuk
- W Drużynach Bartoszowych - 30 sztuk

Daje to łączną liczbę 1140 sztuk w polskich organizacjach militarnych. Drużyny dały początek kompaniom i pułkom Legionów Polskich tworzonych na początku w 1914 r. na początku wojny. Była to broń będąca na stanie wszystkich jednostek, prócz Kompanii Kadrowej. I tak na przykład 1 pułk strzelców w 1914 roku posiadał 2207 kb Werndl wz. 1873/77 oraz 81 Kbk Werndl wz.73 (po wojnie już nie figurują w spisach).
Drugim źródłem tej broni w Polsce były magazyny zaborcze oraz pochodzące z rozbrajania oddziałów. Pewnych ilości tych karabinów używano w powstaniach śląskich i właśnie w 1921 roku pewne ilość zasiliły magazyny WP.
W 1919 roku karabiny Mannlicher i Werndl łącznie stanowiły 40% uzbrojenia Wojska Polskiego. Karabinki wz.67/77 i 73/77 uznawane były za jeden rodzaj karabinu i w spisach ilościowych występowały jako jeden karabin, dlatego źródła podają, że w Polsce był jeden wzór karabinka (wz.67/77 i 73/77) i jeden karabinu (73/77). Pod koniec 1920 roku w WP broń austriacka stanowiła już 17% uzbrojenia. W czasie wojny polsko - bolszewickiej w karabiny Werndl uzbrajano raczej jednostki ochotnicze i tyłowe. Było to szczególnie spowodowane faktem iż karabin był jednostrzałowy!
W czasie wojny broń austriacka była na stanie 4 DP i Dywizji Górskiej, ale niewiadomo ile z tego było Mannlicherów, a ile Werndlów (drugich na pewno zdecydowanie mniej).
W 1922 roku w WP było 80.000 broni typów innych niż Mauser , Berthier, Lebel, Mannlicher, Mosin, Enfield. W tej puli najbardziej liczebny miał być właśnie Werndl. Wynika z tego, że ilości w magazynach musiały być liczone w kilku tysiącach. W 1924 roku Werndl wz.1873/77 był na uzbrojeniu 24 DP w ilości 569 sztuk (przy 6973 sztuk ogólnego stanu Dywizji).
W 1925 roku przeprowadzono klasyfikację broni palnej w WP. Karabiny Werndl znalazły się w III grupie i miały być przekazane poza wojsko. I tak do 1925 roku przekazano:
- 1 sztukę do Izby Skarbowej
- 8 sztuk Poczcie Państwowej
Zastanawiające jest czemu przekazano ich tak mało przy dosyć dużych ilościach w magazynach. Prawdopodobnie po prostu były małe zapotrzebowania tych formacji paramilitarnych.
W roku 1932 rozpoczęto generalne czyszczenie magazynów poprzez wyprzedaż broni nietypowej, tj. starszych wzorów, zwykle jednostrzałowych. Niewiadomo ile Werndl'ów sprzedano.
W okresie międzywojennym dokonywano dwóch zasadniczych przeróbek karabinu Werndl. Pierwsza obejmowała adaptowanie kbk do strzelania amunicją z gazem łzawiącym, przeznaczonym do ćwiczeń w komorach gazowych. Amunicję gazową do tej broni sprowadzano z Francji, gdzie była produkowana na zamówienie. Na początku lat dwudziestych broń wycofywano z użycia.
Druga przeróbka obejmowała dostosowanie broni jako pistolet sygnałowych. Adaptacja odbyła się w latach 1919 - 21. Z kb Werndl'a zbudowano pistolet sygnałowy kolbowy wz 1919 26 mm z zamkiem blokująco-kranowym.
W roku 1939 jeśli pewne ilości karabinów Werndl'a były w magazynach, to zapewne były to pojedyncze egzemplarze. Z całą stanowczością można stwierdzić, że nie został użyty w czasie wojny obronnej 1939 roku, nawet w formacjach pomocniczych. Już w czasie I wojny światowej była to broń przestarzała zarówno w koncepcji jak i w wykonaniu.

Bagnet do Karabin i karabinek Werndl-Holub wz.1873/77

Do broni używano bagnetów wz.67 i bagnetu 73/77, który był zmodyfikowana wersją tego pierwszego, o długości głowni 485 mm.

Konstrukcja

Karabin Werndla posiadał zamek obrotowy i kurek zewnętrzny. Po częściowym napięciu kurka należało obrócić zamek o 120° przy pomocy skrzydełka. Obrót powodował odsłonięcie wlotu komory nabojowej, a jeśli w komorze nabojowej znajdowała się łuska była ona lekko wysuwana. Po wsunięciu naboju i zamknięciu zamka należało napiąć kurek do końca. Po zwolnieniu spustu kurek uderzał w iglicę i powodował wystrzał. Koniec zwolnionego kurka wchodząc w wycięcie zamka ryglował go uniemożliwiając obrót.
Łoże karabinu wykonano z drewna orzechowego. Lufa była gwintowana - 6 bruzd lewoskrętnych. Karabin strzelał nabojem 11x 58R.Werndl. M1873 strzelały nabojami bocznego zapłonu M1867 kalibru 11,15 x 42 mm R.

Karabin i karabinek Werndl-Holub wz.1873/77 - podstawowe dane

Kaliber: 11 mm
Długość lufy: 838 mm
Masa karabinu: 3,9 kg
Długość karabinu: 1283 mm
Prędkość początkowa pocisku: 411m/s
Donośność: 2500 m
Celownik nastawny: do 1600 m
Pojemność magazynka: 1 nabój

Źródła

'Polskie konstrukcje broni strzeleckiej' Z. Gwódźdź
'Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39' A.Konstankiewicz
'Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939' J.Prochowicz
'1920: wojna Polski z Rosją bolszewicką' Ośrodek Karta 2005

 


 

5
Oceń (1 głosów)

 

 

Karabin i karabinek Werndl-Holub wz.1873/77 - opinie i komentarze

skomentuj ten artykuł