Hełm francuski wz.15 typ czołgowy

/ 7 zdjęć


Hełm francuski wz.15

Pierwszym hełmem broni pancernych używanym w WP był francuski hełm wz.19, który przybył wraz z załogami czołgów FT 17 z 1 Pułku Czołgów Armii gen. Hallera w 1919 roku. Była to modyfikacja hełmu ogólno wojskowego wz. 15 (opis w Departamencie Piechoty), dostosowująca go do specyficznych warunków działania załóg wozów pancernych. Od hełmu ogólno wojskowego różnił się tym, że nie miał przedniego daszka, a na jego miejsce zamocowano amortyzator w postaci pasa skóry, zwężającego się ku końcom. Grzebień był o 40mm krótszy, aby umieszczona na czole hełmu odznaka mieściła się między nim, a pasem skórzanym. Ponadto występowały drobne różnice w wyposażeniu wewnętrznym. Hełm malowano jak hełmy ogólno wojskowe wz. 15, czyli w kolorze niebieskoszarym.
W latach dwudziestych jednostki czołgów, samochodów i pociągów pancernych wyposażone były najczęściej w ogólno wojskowe hełmy francuskie wz.15. Załogi niektórych samochodów pancernych typu Peugeot, które nie były zabezpieczone pancerzem od góry, otrzymały również pewne ilości hełmów niemieckich wz.16. W niektórych jednostkach samochodów pancernych używano też hełmów rosyjsko - fińskich, omówionych w Departamencie Piechoty.
Wszystkie wymienione hełmy, z wyjątkiem niektórych francuskich czołgowych, chroniły głowę przed uderzeniami o pancerz, ale były niewygodne w użyciu wewnątrz pojazdu. Dosyć długie daszki utrudniały obserwację przez szczeliny oraz obsługę przyrządów celowniczych. Zachowała się korespondencja dowódców jednostek broni pancernej domagających się wprowadzenia hełmów bardziej odpowiadającym potrzebom służby. Nie było jednak jednomyślności co do roli hełmu typu czołgowego. Nie określono, czy ma być jedynie nakryciem głowy chroniącym przez uderzeniami o pancerz, czy także hełmem bojowym.
W 1 Pułku Czołgów zaczęto na własną rękę przerabiać Hełm francuski wz.15
na hełm typu czołgowego (opierając się na francuskim wz.19). W kwietniu 1928 roku Departament Uzbrojenia zarządził wycofanie hełmów francuskich wz. 15 ze wszystkich jednostek broni pancernych, zaznaczając jednak 'za wyjątkiem już przerobionych', co sankcjonowało przeróbki.
W jednostkach pociągów pancernych pozostawiono hełmy jedynie dla plutonów szturmowych, po 27 hełmów na pociąg. W w/w rozkazie o wycofaniu hełmów podano: '...bronie pancerne otrzymają specjalne hełmy typu czołgowego i w miarę uzyskiwania tego sprzętu będą one przydzielane. Hełmy piechoty nie nadają się do tego celu...'. Rozkaz ten nie był jednak w pełni i konsekwentnie wykonany, bo np. w 1930 roku dowódca dyonu pociągów pancernych prosi o zmianę normalnych hełmów francuskich na hełmy tego samego typu przewidziane dla czołgów. Natomiast pierwszy i drugi dyon samochodów pancernych proszą o zezwolenie na przeróbkę posiadanych i będących w użytku hełmów francuskich na hełmy typu czołgowego.
Oficjalnie przeróbkę zatwierdzono przez Departament Uzbrojenia 31 lipca 1930 roku. Polegała ona, tak jak w hełmie francuskim wz.19, na obcięciu przedniego daszka i nałożeniu na przednią część pasa amortyzującego uderzenia o pancerz podczas obserwacji terenu przez szczeliny. Pas ten miał szerokość 50mm i grubość 4 mm i mocowany był do czerepu za pomocą 3 nitów.
Hełmy dostosowane do potrzeb broni pancernych miały na ogół wyposażenie wewnętrzne typu polskiego. Przeróbki wykonywały warsztaty rusznikarskie jednostek. Niewielkie ilości hełmów przerobiła Zbrojownia nr 2 w Warszawie. Należy podkreślić, że hełmy przerobione w Polsce w latach trzydziestych z normalnych hełmów wz.15 różnią się od francuskich wz.19 głównie charakterystycznymi, wypukłymi nitami mocującymi wyposażenie wewnętrzne, dłuższym grzebieniem oraz brakiem otworów do mocowania odznaki.
Tak jak w przypadku zmian wyposażenia wewnętrznego w hełmach ogólno wojskowych, tak i w hełmach broni pancernej ze względu na wiele warsztatów dokonujących przeróbek wykazują dość istotne różnice w szczegółach. Najwyraźniej widać to na przykładzie kształtu daszka tylnego w miejscach obcięcia. Również sposoby mocowania wkładki skórzanej i falistych blach aluminiowych między wyposażeniem wewnętrznym a czerepem wykazują różnice. Amortyzujący pas skórzany w niektórych jednostkach miał barwę ciemnobrązową, w innych malowany był na zielono w kolorze hełmu. Zamiast pasa skórzanego stosowany był też amortyzator w postaci wydłużonego wałka skórzanego. Nie jest prawdziwy dość rozpowszechniony pogląd, że amortyzatory w kształcie wałka były stosowane jedynie w hełmach dla oficerów, gdyż na wielu zdjęciach widoczne są również na hełmach szeregowców. Hełmy z amortyzatorem posiadały też załogi niektórych pociągów pancernych.
Druga odmiana hełmu typu czołgowego zwana jest potocznie hełmem broni pancernych z długim nakarczkiem. Charakteryzuje się ona rzeczywiście bardzo długim nakarczkiem. Nie wiadomo, czy rozwiązanie to było pomysłem własnym, nawiązującym do polskiej tradycji, czy inspirowane hełmem czołgowym francuskim wz.31 o podobnej sylwetce.
Prawdopodobnie hełmy te opracowano w Zbrojowni nr 2 w Warszawie w listopadzie 1931 roku. Zachował sie list Departamentu Uzbrojenia polecający przerobienie 350 sztuk francuskich hełmów wz. 15 '...na hełmy czołgowe wg wzoru wykonanego ostatnio przez wspomnianą Zbrojownie w liczbie 50 szt. i zaakceptowanego przez Dowództwo Broni Pancernych.'. Hełmy z krótkim nakarczkiem zostały zatwierdzone w lipcu 1930 roku, więc list ten dotyczy tej drugiej odmiany hełmu. Hełmy obu typów używane były równolegle, choć ten z długim nakarczkiem w mniejszych ilościach.
Hełm z długim nakarczkiem przypuszczalnie był wykonywany też w wersji bez grzebienia.
Czołgiści, prawdopodobnie załogi tankietek TKS w 1939 roku. Żołnierze z hełmach czołgowych wz.15 z długim nakarczkiem.
Może to być jedna z odmian francuskich hełmów z lat trzydziestych. Według głoszonych opinii pewną niewielką ilość takich hełmów zakupiono we Francji. Na potwierdzenie tego warto przypomnieć, iż taki hełm (wz.23) wykopano na pobojowisku pod Tomaszowem i znajduje się dziś w MWP.
Początkowo ilości hełmów czołgowych były niewielkie. Według tabel wyposażenia w 1930 roku batalion czołgów posiadał 60 hełmów. Większe ilości hełmów francuskich wz.15 zaczęły napływać do przeróbek w 1934 roku. W tym czasie skierowano ich do jednostek 2.622 sztuki. Łączna liczba hełmów czołgowych w 1937 roku wynosiła 5.171 sztuk.
Hełmy francuskie z obciętym daszkiem używane były też przez niektóre jednostki motocyklowe.

Źródła

'Hełmy Wojska Polskiego 1917 - 2000' J. Kijak

/PATHE/

Hełm francuski wz.15

 


 

5
Oceń (3 głosów)

 

 

Hełm francuski wz.15 typ czołgowy - opinie i komentarze

skomentuj ten artykuł