Egzercyrka c. i k. armii cz. 1

/ 2 komentarzy

Odtwarzając armię austro-węgierską musimy zetknąć się ze specyficzną musztrą tej armii, różną od polskiej i niemieckim językiem komendy. Dla wielu, którzy nie uczą się tego języka może wydawać się to przeszkodą nie do pokonania. Ale pamiętajmy, że w podobnej systuacji znajdowało się wielu ówczesnych żołnierzy i podoficerów. W c. i k. armii językiem służbowym (Dienstsprache) i komendy (Kommandosprache) był niemiecki. Mało który, prosty żołnierz z Galicji znał ten język w odpowiednim stopniu aby poprawnie go używać. Stąd posługiwano się tzw. mową koszarową (Kasernsprache), łączącą zwroty polskie i niemieckie. Z racji terytorialnej organizacji armii posługiwano się także tzw. jezykami pułkowymi (Regimentsprache), językami narodowymi (spośród 11 uznawanych w Monarchii), jeżeli w pułku było ponad 19% żołnierzy danej narodowości. Stąd w IR 13 czy IR 20 językiem szkolenia żołnierza był polski. Również regulaminy i podręczniki wojskowe wydawano w tłumaczeniach na języki narodowe, w tym polski. Dzisiaj są to bardzo rzadkie książki, niemniej jednak pomagają w wyszkoleniu c. k. rekonstruktora.

W miarę możliwości postaram się wyłożyć w przystępny sposób c. k. egzercyrkę (czyli musztrę, z niem. Exerzieren), tak aby nasza rekonstrukcja coraz lepiej oddawała realia taktyki Wielkiej Wojny.

Na początku zajmijmy się rozkazodawstwem:
rozkaz - to wyrażenie woli dowódcy
komenda - to rozkaz ustny, który musi być wykonany w postawie zasadniczej, natychmiast, jednocześnie i jednolicie
komenda składa się z zapowiedzi i hasła (to ostatnie akcentuje się podniesieniem głosu)

Wszyscy komendanci powinni pamiętać, że: "komenda musi być spokojna, dobitna, i tylko tak głośna, aby ją słyszał oddział. Jeżeli komenda składa się z kilku wyrazów lub zgłosek, wtedy robi się przerwę między wyrazem początkowym a ostatnim i wymawia się ten ostatni krótko, z naciskiem, głośniej. Podczas tej przerwy nie wolno nic przypominać".

I. Postawa, zworty głowy, obroty i postawy ciała:

Habt - ACHT! (uważajcie) - żołnierz staje w postawie zasadniczej
RUHT! (spocznijcie) - żołnierz przybiera bardziej swobodną postawę, nie ruszając jednak lewego podpiętka

Antreten! (stancie do glidu) - żołnierze stają w szeregu, frontem do komendanta, podług wielkości od prawej ku lewej ręce tak, że naprzód już przeznaczony mitalman (środkowy) stanie 2 kroki przed komendantem. Każdy ma absztand (odstęp), sztelunk (postawa) i rychtunk (krycie) ku mitelmanowi. Fligelszarze (skrzydłowi) idą na swoje miejsca.
Abtreten! (rozstąpcie sie)

Herstellt! (wróć) - komenderuje się, jeśli żołnierz źle wykonał rozkaz

Öffnen [n Schritte Öffnen] (rozstąpić się na n kroków) - mitelman stoi na swym miejscu, a żołnierze po prawej i lewej odstępują w bok i rychtują ku mitelmanowi lub innemu podanemu sztycpunktowi
Schliessen! (zbliżcie się) - żołnierze łączą, przysuwając się znów ku sobie do osiągnięcia przepisowego absztandu

Glied rechts (links) - SCHAAT! (glid, patrz w prawo/ lewo)
Habt - ACHT! (patrz znów na wprost)

Rechts (links) - UM! (obróćcie się w prawo/ lewo)
Links (rechts) - FRONT! (na lewo, prawo do frontu)

Halb - Rechts (links)! (pół obrotu na prawo/ lewo)
Grad - AUS! (na wprost) - żołnierze obracają się do frontu dawnego

Kehrt - EUCH! (obróćcie się w tył)
Rückwärts - FRONT! (do frontu)

Kniet! (klęknijcie) - żołnierz robi halb rechts, klęka na prawe kolano, gwer (karabin) trzyma beim Fuss (przy nodze)
AUF! (wstańcie)

Nieder! (połóżcie się) - żołnierz klęka, później kładzie się na lewym barku, na którym opiera szaft (lufę) karabinu, bacząc szczególnie, aby nie uszkodzić aufzacu (celownika)
AUF! (wstańcie)

II. Gwergryfy czyli robienie bronią

Beim - FUSS! (przy nodze) - stoi gwer po stronie prawej, oparty o biodro, szpicem kolby w równiej linii ze szpicem stopy. Ręka prawa trzyma gwer, naturalnie wyprężając ramię, w ten sposób, że kciuk obejmuje oberszaft (lufę), a reszta palców zwartych leży na łożu z przodu

Schul-TERT! (gwer na ramię) - wisi gwer za pomocą rzemienia (pasa nośnego) na barku prawym; mindunk (wylot lufy) do góry, oberszaft w tył, wedle swej ciężkości. Ręka prawa obejmuje rzemień, między kciukiem a resztą palców tak, że dolne ramię (Vorarm) jest poziomo a przegub ręki nie podany ani na wewnątrz ani na zewnątrz. Należy pamiętać o tym, że stojąc w szergu gwer trzyma się beim Fuss, natomiast Schultert jedynie w marszu lub kiedy się krótko haltuje (stoi krótki czas) - po co męczyć ramiona żołnierza?

In die - BALANCE! (gwer w rękę) - gwer trzymany w swobodnym balansie powyżej aufzacu w szaftmuldach (rowkach chwytowych)

Bajonett - AUF! (bagnet na gwer)
Bajonett - AB! (bagnet zdjąć)

Fällt das - Bajonett! (gwer w poprzek siebie) - gwer trzyma się, opierając go kolbą o biodro, podobnie do ros. "na ruku!"

Zum - Gebet! (do modlitwy) - podnosi się ramię lewe nie wysuwając łokcia za wiele naprzód, swobodnie ku głowie, zwraca się lewą rękę dłonią ku twarzy z boku oka lewego tak, że szpice szlusowanych palców wyciągniętych dotykają daszka nakrycia głowy. Bez gwera podnosi się w ten sposób rękę prawą jak przy zwykłym salutowniu.
Vom - Gebet! (po modlitwie) - spuszcza się rękę do boku

Kniet nieder zum - Gebet! (klęknijcie do modlitwy)
Kappe (Tschako/ Hut) - AB! (zdejmijcie czapkę/ czako/ kapelusz)
Kappe - AUF! (czapka na głowę)
Auf vom - Gebet! (wstańcie po modlitwie)

Zum - SCHWÖREN! (do przysięgi) - z postawy Schultert; ręka lewa zdejmuje szybko czako (czapkę) i trzyma je (ją) przed udem lewym (górnym), mając naturalnie wyciągnięte ramię, tak, że orzeł na lewo zwrócony. Przy czapce: wnętrze jej ku udu, a róża (bączek) na lewo w bok. Rękę prawą zaś podnosi się z boku do wysokości oczu, dłonią naprzód; kciuk, palec wskazujący i średni do góry wyprostowane, reszta zaś ku dłoni zgięte. Za oficerem powtarza się słowa przysięgi w języku narodowym: "W obliczu Boga Wszechmogącego przysięgamy uroczyście, że naszemu Najjaśniejszemu Monarsze i Panu Franciszkowi Józefowi I z Bożej łaski cesarzowi austriackiemu, królowi czeskiemu i apostolskiemu królowi węgierskiemu itd. zachowamy wierność i posłuszeństwo etc. ..."
Kappe - AUF! (czapka na głowę) - a ramię znów chwyta za rzemień.

III. Marsz w ogólności (marsz jest dość skomplikowany, więc w tej części prezentuję tylko najważniejsze informacje)
Istnieją takie kroki:
Schritt - krok zwykły, długości 75 cm, tak 115/min
Schnellschritt - krok przyśpieszony, długości 75 cm ale w takcie 125/min
Laufschritt - bieg, długość 90 cm, takt 160/min
Kurzer Schritt - krok krótki, długość 37,5 cm, takt 115/min

Direktion - dyrekcja, oznaczenie kierunku marszu, np. Direktion - der Wald (dyrekcja - las: żołnierze widzą las i maszerują w tym kierunku)

Mir- Nach! (za mną) - gdy przewodzi komendant

Direktion - Links (Mitte)! (dyrekcja na lewo, środek): przeniesienie dyrekcji z dyrekcyonszarzy prawego skrzydła na lewe lub na mitalmana)

Marschieren- Glied - MARSCH! (maszerować, glid marsz)
Glied - HALT! (glid stać)

kurzer- Schritt! (krok krótki) - żołnierze skracają krok
voller- Schrtt! (krok pełny) - żołnierze znów wydłużają krok

Wechselt- Schritt! (zmieńcie krok) - gdy nie ma kroku równego w oddziale

ohne- Schritt! (bez kroku) - w terenie nierównym, np. po bitwie

gleicher- Schritt! (krok równy) - bez przepisowej długości i taktu ale równy

Glied rückwärts- MARSCH! (glid marsz w tył)
Glied - HALT!

Laufschritt- Glied- MARSCH! (do biegu, glid marsz): na "schritt" bierze się gwer in die Balance
Schritt! (przejście do kroku)
Glied- Halt (nieder/ kniet)! (glid stać, położyć się, klęknąć)

IV. Ładowanie i strzelanie

Laden! (z postawy beim Fuss, ręka lewa otwiera patrontasz czyli ładownicę lewą)
La- DET! (ładuj)

Schiessen! (strzelać, awizo podobne jak "laden" częściej używane w polu)

Schiessen- halbrechts/ grad aus/... - infanterya/ kawalerya/ artylerya/ - 2gi oddział na prawo od domu - 10 set : strzelać, później określa się kierunek i rodzaj celu, dalej celpunkt i stawkę aufzacu (celownika)

Fertig! (gotów)
An! (celujcie)

Setz- AB! (gwer na dół): przestać celować

Feuer- Einstellen! (przestańcie strzelać)
Weiterfeuern! (dalej strzelać, przy tym samym celpunkcie i stawce aufzacu)
Feuer-Einstellen- Aufsatz- NORMAL! (przestańcie strzelać, aufac normalny)
Patronen Versorgen! (patrony z gwera do patrontaszów)
Visiterung des - GEWEHRS! (broń do sprawdzenia)

Einzelfeuer! (ogień pojedynczy)
Salvenfeuer! (ogień salowy): w polu raczej nie używany, chyba że do oznaczenia celpunktu

Generaldecharge! (do salwy honorowej): otwiera się patrontasz lewy
FERTIG! (ładuj, gotów): żołnierz ładuje broń
Hoch- AN! (cel): żołnierz anszlaguje (celuje) ukośnie wysoko
FEUER! (pal): po wystrzale żołnierz spuszcza gwer do położenia Ledet, zamyka szperklapę (zamek), bierze szultert, zamyka patrontasz. Po deszarzy generalnej komenderuje się zwrot głowy i herszteluje się.


Literatura:
Regulamin egzercyrki dla piechoty. Exerzierreglement für k. u. k. Fusstruppen, Miarian Ritt. v. Jasiński, Lwów 1904
Regulamin musztry dla ces. król. piechoty. Podług urzędowego wydania z r. 1889 dla użytku podoficerów i żołnierzy, Rajmund Baczyński c. i k. kapitan, Rzeszów 1890
Regulamin instrukcyjny cesarsko-królewskiej piechoty austriackiej. Z ostatniego wydania niemieckiego z roku 1868 i znowej instrukcji do strzelania z roku 1869, cz. II, Kraków 1870
S. Kułacz, Germanizmy w języku polskich żołnierzy armii austro-węgierskiej [w:] Front Wschodni I wojny światowej. Studia z dziejów militarnych i polityczno-społecznych, pod red. M. Baczkowskiego i K. Ruszały, Kraków 2013, s. 119-135.

Więcej na ten temat będzie można znaleźć na Wiernopoddańczym Blogu Galicyjskim GRH Galizisches IR 13 "Krakowskie Dzieci"





 


 

5
Oceń (8 głosów)

 

 

Egzercyrka c. i k. armii cz. 1 - opinie i komentarze

blue savageblue savage
0
Brawo za temat. Mam nadzieję, że kiedyś zobaczę jego wykonanie w realu :) (2014-12-22 00:00)
Stary KojotStary Kojot
0
Pięknie sie to czyta. Trochę trąci Tuwimem z jego "droserklapą tandetnie blindowaną, co ryksztosuje..." :) (2016-08-25 08:50)

skomentuj ten artykuł