Działania 4 Dywizji Syberyjskiej pod Przasnyszem w lutym 1915 roku.

/ 3 komentarzy / 7 zdjęć


Sytuacja ogólna.

W połowie lutego 1915 r. 12 Armia Rosyjska gen. Plehwego zajmowała front wzdłuż rzek Bóbr i Narew(1) ( Бобр, Нарев ) od twierdzy Osowiec ( Осовец ) do ujścia rzeki Orzyc ( Ожыц ). Jej główne siły były ześrodkowane w rejonie Łomży, Ostrołęki i Pułtuska (Ломжа, Остроленка, Пултуск ). Armia miała wziąć udział w planowanym uderzeniu na Prusy Wschodnie, i koncentrowała przeznaczone do jej składu wojska.
I Korpus Turkiestański zajmował pozycje w rejonie Przasnysz – Ciechanów ( Прасныш - Цеханув ). W rosyjskim froncie na południe od rzeki Omulew ( Омулев ) do Przasnysza znajdowała się luka. Tą lukę wykorzystała grupa gen. Gallwitza, wypełniająca zadanie zabezpieczenia niemieckiej operacji w Prusach Wschodnich. Wojska gen. Gallwitza, uderzające w ogólnym kierunku na południe, osłoniły się od wschodu na linii rzeki Orzyc, a dwoma dywizjami obeszły Przasnysz od północnego wschodu w celu wyjścia na skrzydło i tyły I K. Turk. 21 lutego niemiecka 1 Dywizja Rezerwowa podeszła do umocnionych pozycji rosyjskich na wschód i południowy wschód od Przasnysza, a 36 Dywizja Rezerwowa dotarła do linii rzeki Morawki ( Моравка ). Na pozostałym froncie działała 75 Brygada Piechoty ze składu niemieckiego XX Korpusu Armijnego, a także około ośmiu brygad ze składu korpusów „Graudenz” i „Thorn”.
W tym czasie, decyzją dowództwa rosyjskiego Frontu Północno – Zachodniego, dla wsparcia 12 Armii były skierowane I i II Korpusy Syberyjskie, dotychczas rozlokowane w rejonie Warszawy.

Przeprawa 4 Dywizji Strzelców Syberyjskich przez Orzyc i walki 24 lutego.

20 lutego II Korpus Syberyjski w składzie 4 i 5 Dywizje Syberyjskie wyładował się z transportów na stacji Stok ( Сток ), w pobliżu Ostrowi Mazowieckiej, i otrzymał zadanie przesunąć się w rejon Ostrołęki i zająć pozycje na prawym brzegu Narwi do 22 lutego.
23 lutego rosyjskie dowództwo zorientowało się że Niemcy obchodzą prawe skrzydło I K. Turk. W związku z tym II K. Syb. otrzymał nowe zadanie: uderzyć na Krasnosielc i Podoś ( Красносельц, Подосье ), dla przeciwdziałania postępom wojsk niemieckich obchodzących Przasnysz od wschodu i zajmujących przeprawy na Orzycu.
4 D. Syb. stanowiąca lewą kolumnę korpusu, otrzymała zadanie sforsowania rankiem 24 lutego Orzyca w rejonie m. Podoś, a następnie miała za zadanie nacierać na Przasnysz we współdziałaniu z I K. Syb., uderzającym od południa. 14 pułk strzelców syberyjskich, wsparty baterią lekkich dział, a który posuwał się w awangardzie dywizji, otrzymał rozkaz sforsowania Orzyca i zajęcia Podosia, zajął pozycje frontem w kierunku m. Płoniawy ( Плонявы ). Po wykonaniu tego rozkazu, pułk miał zabezpieczyć forsowanie rzeki przez główne siły dywizji
( 13 i 16 pułki wraz z pięcioma bateriami lekkich dział, 15 pułk w tym czasie stanowił odwód korpusu ), a także zabezpieczyć kierunek na Jaciążek ( Ястенжек ). Zważając na ważność zadania postawionego przed 14 pułkiem, dowódca korpusu ( generał piechoty A. W. Syczewski (2)) przydzielił pułkowi jeszcze jeszcze jedną baterię lekką i baterię haubic, a także kompanię saperów mającą za zadanie wybudować przeprawy przez Orzyc. Pułk otrzymał również kolejne zadanie, przeprowadzenia rozpoznania na kierunku Jaciążek - Kalinowiec ( Калиновец ).

O 3-ej rano 25 lutego nowy rozkaz dowódcy korpusu zmienił nieco kierunek natarcia 4 D. Syb. miała ona teraz, po sforsowaniu Orzyca, nacierać na linię Bartniki ( Бартники ) - Przasnysz, i atakować przeciwnika w kierunku zachodnim i południowym współdziałając z I K. Syb., który atakował z rejonu Młodzianowo – Iłówko ( Млодзяново, Иловко ).
W ciągu nocy żołnierze 14 pułku odbudowali dwa przęsła zniszczonego wcześniej mostu w Podosia, zostało do naprawienia jedno przęsło, najbliższe do przeciwnika. Wraz ze świtem, siły niemieckie, ok. dwóch kompanii piechoty, otworzyły silny ogień z broni ręcznej na przeprawę, nie pozwalając dokończyć prac. Wobec tego dowódca pułku, płk. J. Dowbor – Muśnicki, nakazał sforsować Orzyc na południe od Podosia, żeby wyjść na flankę Niemców. Oddział saperów i grupa ochotników w sile 40 żołnierzy przy użyciu tzw. „popławek Poljańskiego”(3) szybko sforsowała Orzyc, i niespodziewanym atakiem na bagnety zmusili od odwrotu część Niemców, biorąc 25 jeńców. Jednocześnie 10 kompania 14 pułku, pod ogniem przeciwnika dokończyła naprawę mostu, i zaatakowała umocnione pozycje niemieckie. Pod naciskiem Rosjan Niemcy wycofali się na południowo – wschodni skraj lasu położonego na północ od Podosia. Działania te zabezpieczyły przeprawę wszystkich sił dywizji.

Nocny atak 4 Dywizji Syberyjskiej i walki 25 lutego.

W południe 24 lutego dowódca dywizji(4) wydał rozkaz nr 859 o treści następującej:
1) 5 D. Syb. przeszła Orzyc w Krasnosielcu. I K. Syb. uderza na kierunku Szczuki – Krasne – Kurowo ( Щуке Краснэ Курово ).
2) 4 D. Syb. po przeprawie przez Orzyc uderza w ogólnym kierunku na Przasnysz, wobec czego:
a) 13 i 14 pułki wraz z kompanią saperów uderzać na kierunku Przasnysza. Linia rozgraniczenia z prawej – Sulicha, Suche ( Сулиха Сухе ), północny skraj Przasnysza;
z lewej – Podoś, Mruczek ( Мручек ) rzeka Węgierka ( Венгерка ). Zadanie do wykonania najszybciej – opanować skraj lasu na zachód od wsi Suche i Płoniawy.
b ) artyleria – 4 Syberyjska Brygada Artylerii i dwie baterie 2 Syberyjskiego Dywizjonu Haubic(5) wspierać przeprawę piechoty ze wschodniego brzegu, po umocnieniu zachodniego brzegu asystować natarciu piechoty.
c ) rezerwa dywizji – 16 pułk strzelców.”

O 15.15 telefonicznie przekazano rozkaz dowódcy korpusu, który informował, że przeciwnik podciągnął znaczne siły do Łaz, i otworzył silny ogień z broni ręcznej i maszynowej, a także artylerii na skrzydło i tyły 19 pułku, będącego strażą przednią 5 D. Syb. Wobec tego 4 D. Syb. otrzymała zadanie opanowania miejscowości Suche i Płoniawy, wyjść na tyły nieprzyjaciela w Łazach i odciąć mu drogę odwrotu na zachód, i tym działaniem wspierać natarcie 5 D. Syb. W tym czasie 4 D. Syb. jeszcze przeprawiała swoje siły przez Orzyc, ale działania nakazane rozkazem dowódcy korpusu nieprzyjaciel powstrzymywał silnym ogniem zarówno z lasu na północ od Podosia jak i z lasu na południe od Płoniaw.
O 16.20 14 pułk rozwinął się na południowy zachód od Podosia, 13 pułk na południowym skraju miejscowości, frontem ku Płoniawom. Jedna bateria artylerii stała na pozycji u zachodniego skraju Podosia, reszta artylerii jeszcze była na wschodnim brzegu Orzyca. 16 pułk skoncentrował się na zachodnim skraju lasu na zachód od Zawad ( Завады ), a 15 pułk w rezerwie korpusu w Gąsewie ( Гонсово ).
Wobec nieprzerwanego ognia z broni ręcznej i maszynowej Niemców od strony lasów, a także ognia artylerii z rejonu Płoniaw, dowódca 4 D. Syb. polecił nocnym atakiem wyrzucić przeciwnika z lasu na północ od Podosia, osiągnąć rejon Suche – Płoniawy. Zadanie te miały wykonać 13 i 14 pułki. Dla współdziałania z oboma pułkami na zachodni brzeg Orzyca, na północ od Podosia, po zapadnięciu zmroku po lodzie miał się przeprawić I batalion 16 pułku , z zadaniem atakowania Niemców z flanki na linii Sulicha – Podoś.
O 3-ej rano 25 lutego 14 pułk i I/16 pułku niespodziewanym atakiem na bagnety wyrzuciły nieprzyjaciela z jego okopów na północ od Podosia. Do godziny 8-ej rano, 14 pułk, mający na swoim prawym skrzydle batalion 16 pułku, wyszedł na skraj lasu na wschód i południowy wschód od m. Suche, a do godziny 9-ej zajął tą miejscowość. Podczas forsowania Orzyca został ranny dowódca 14 pułku, pułkownik Józef Dowbor – Muśnicki. Jak on sam wspominał: Tam, przy forsowaniu rzeki Orzyc, pod wsią Podosie, trafiłem pod ogień karabinów Maszynowych i dostałem pięc kul w lewą nogę, na szczęście, tylko w mięśnie. Rannego wydostano mnie z pola bitwy i odwieziono do Ostrołeki, skąd dalej pociągiem sanitarnym do Moskwy. Atak jednak się udał – pułk wziął dwie baterie i ośmiuset jeńców”(6) .13 pułk jeszcze nocą zajął Płoniawy.

25 lutego II K. Syb. dostał nowe zadanie – wyjść na linie komunikacyjne Niemców na północ od Przasnysza. 4 D. Syb. wyznaczono pas natarcia ograniczony po prawej linią rozdzielenia z 5 D. Syb.: Suche – Frankowo ( Франково ), a z lewej linią rozdzielenia z 1 D. Syb.: Płoniawy – Karwacz ( Карвач ) - północny skraj Przasnysza.
Nie zważając na to, że Łazy były jeszcze zajęte przez Niemców, oddziały dywizji rozpoczęły natarcie i o godz. 14.45 zajęły pozycje: 14 pułk – pod wsią Załogi ( Залоги ), zajęte przez nieprzyjaciela w sile pułku piechoty i baterii artylerii; 13 pułk – pod wsią Żblicha ( Зблиха ), również obsadzone przez pułk piechoty z artylerią, 16 pułk – w rezerwie dywizji w Suche, a 15 pułk – w rezerwie korpusu w Podosiu.

Walki pod Przasnyszem 24 – 25 lutego 1915 r.

Około godziny 17-ej, po zaciekłym boju, 14 pułk opanował wieś Załogi i kontynuował pościg, odcinając im drogę odwrotu na północ. 13 pułk po walce na bagnety wyrzucił przeciwnika ze Żblichy, podszedł pod Józefowo ( Юзефово ), nie zdołał opanować tej wsi, okopani Niemcy stawili silny opór. O północy z 24 na 25 lutego jeden batalion 14 pułku, ścigając Niemców, sforsował Morawkę pod Karwaczem, pozostałe bataliony zatrzymały się na wschodnim brzegu tej rzeczki. 13 pułk jednym batalionem piechoty zajął wieś Wyrąb Karwacki ( Выромб – Карвацки ), pozostałe bataliony osiągnęły rejon na północny wschód od Józefowa. I batalion 16 pułku także osiągnął Wyrąb Karwacki, reszta sił nadal stała w rejonie Suche. 15 pułk rozlokowany w Podosiu, zgodnie z otrzymanym rozkazem dowódcy korpusu, wysłał jeden batalion wsparty plutonem konnych zwiadowców do Płoniaw dla zabezpieczenia lewego skrzydła korpusu, po otrzymaniu wiadomości, że przeciwnik, naciskany przez I K. Syb., próbuje przerwać się od Wielodroża ( Велиодрож ) na Płoniawy. Przeciwnik, to jest 9 Brygada Landwehry, bronił się zaciekle, jednak w trakcie walk owa brygada została rozbita i zmuszona do odwrotu.

W tym samym czasie sąsiednia dywizja korpusu, po uporczywych walkach podczas przeprawy przez Orzyc, odrzuciła nieprzyjaciela na północny zachód i ok. godz. 15-ej osiągnęła linię Dębiny ( Дембины ) - Frankowo.

Natarcie 4 Dywizji na wieś Bartniki i Przasnysz 26 – 27 lutego.

O godzinie 1:30 w nocy 26 – go lutego, dywizja otrzymała rozkaz działać razem z I Korpusem Syberyjskim, uderzającym na kierunku Dobrzankowo – Cierpigórz i dalej na Przasnysz. Dla wypełnienia tego zadania dywizja miała o godz. 3:00 wznowić natarcie na linię Bartniki – Przasnysz, zostawić osłonę dla kierunków Józefowo, Zblicha, Wyrąb Karwacki i Karwacz. Jednocześnie 5 D.Syb. miała nacierać na kierunku Krępa – Bartniki.

Gdy oddziały 4 D. Syb. przystąpiły do wypełniania otrzymanych zadań, okazało się że Niemcy utrzymują jeszcze wieś Bartniki, las koło wsi Zawadki, wieś Fijałkowo i południową część Józefowa. Rozpoznano również marsz kolumny piechoty z Przasnysza do Bartnik. Dowódca dywizji rozkazał:
– 16 pułk bez jednego batalionu miał sforsować rzeczkę Morawkę i zająć Bartniki, a później zablokować drogi odejścia Niemców z Bartnik w kierunku północnym;
– 14 pułk miał utrzymać Karwacz do nadejścia oddziałów I K. Syb. a później uderzać na kierunku południowe przedmieścia Przasnysza – skrzyżowanie dróg na wieś Polny Młyn;
– 13 pułk z jednym batalionem 16 – go pułku utrzymać linię Wyrąb Karwacki – Zblicha do nadejścia sił z sąsiedniego korpusu, a potem przejść do rezerwy dywizji do wsi Rogowo.

Około 14-ej 13 pułk syberyjski wraz z 3 pułkiem syberyjskim zajęły wsie Fijałkowo i Józefowo, ścigając odchodzącego nieprzyjaciela do rzeki Morawka. ( „13 февраля 1915 г. наши Сибирские стрелки, тесня германцев к юго-западу от Прасныша, атаковали в деревне Юзефово неприятельский полк, выдвинутый из резерва на поддержку опрокинутого нами первого резервного корпуса. Остаток этого полка, оказавшегося 34 фузилерным Померанским полком, сдался нам в плен после горячего боя в числе 12 офицеров и 800 нижних чинов. При этом полк спрятал свое знамя в колодец, где оно и было потом найдено” - 13 lutego ( starego stylu ) nasi strzelcy syberyjscy, naciskając na Niemców na południowy zachód ( powinno być południowy wschód, przyp. tłumacza ) od Przasnysza, zaatakowali we wsi Józefowo pułk nieprzyjaciela, podciągnięty z rezerwy dla wsparcia atakowanego przez nas I Korpusu Rezerwowego. Resztki tego pułku, którym okazał się 34 fizylierski pomorski pułk , poddały się nam do niewoli po zaciekłym boju w sile 12 oficerów i 800 żołnierzy. Podczas walk ów pułk schował swój sztandar w studni, gdzie został później odnaleziony(7)). Niemcy, część sił 36 Dywizji Rezerwowej i pododdziały 3 DP wycofały się zajmując pośpiesznie umocnione pozycje na południe od Przasnysza. Pułk później skoncentrował się w rejonie Wyrębu Karwackiego. W tym samym czasie 16 pułk zajął wzniesienia położone ok. 1 km na wschód od Bartnik i zajął Polny Młyn, zaś 14 pułk zajął Karwacz. Artyleria dywizyjna rozlokowała się w rejonie Rogowa. Nacierająca po sąsiedzku 1 D. Syb. wyszła swoim prawym skrzydłem na wschód od wsi Sierakowo ( Сераково ), nawiązując łączność z 14 pułkiem. Po uporządkowaniu szeregów przyszedł kolejny rozkaz od dowódcy dywizji, nakazujący nocnym atakiem zając Bartniki i Zawadki. Dwa pułki dywizji, 14 i 16, po nocnym boju zajęły część okopów nieprzyjaciela w rejonie Bartnik i Zawadek.
Dowódca korpusu przekazał 15 pułk syberyjski z powrotem pod komendę dowódcy dywizji, nakazując jednocześnie pośpieszny marsz poprzez Sątrzaskę Krępę i Kuskowo dla obejścia Bartnik i zaatakowania wsi od północy. Podczas wypełniania tego zadania pułk został silnie ostrzelany, zdołał jednak wyprzeć Niemców z południowej części Bartnik, i okopał się na wschodnim brzegu rzeczki Morawka. Sąsiednie pułki, to jest 16 i 14 zajęły pozycje wzdłuż linii Bartniki – Polny Młyn – Zawadki, szykując się do natarcia
27-go lutego, ok. 14-ej przystąpiono do natarcia na Bartniki, przy wsparciu sześciu baterii lekkiej artylerii i jednej baterii haubic. Zamarzniętą rzeczkę forsowano po lodzie, przerzuconych drzewach, albo i wpław, po szyję w lodowatej wodzie. Obie strony poniosły ciężkie straty, Niemcy nie wytrzymali jednak natarcia i rozpoczęli odwrót w kierunku Przasnysza i na północ na Patołękę. W tym samym czasie oddziały 5 D. Syb. wyszły na linię Łanięta – Kot Zakocie.
Około 17-ej sztab dywizji otrzymał rozkaz wsparcia uderzenia I K. Syb. i I K. Turk., 4 D. Syb. miała uderzać na linii północne obrzeża Przasnysza – Mchówko. Około 19-ej oddziały 4 D. Syb. wspólnie z oddziałami I K. Syb. zajęły Przasnysz. W trakcie walk pułki syberyjskie wzięły do niewoli ok. 1500 jeńców, 6 karabinów maszynowych i sporą ilość zapasów.

Po zaciekłych walkach do dziś pozostały rozsiane po okolicy Przasnysza cmentarze. Spoczywają na nich zarówno żołnierze niemieccy, jak i rosyjscy, a pośród nich tysiące polaków, którzy w obcych mundurach zmuszeni byli walczyć dla cesarza i cara.

Pisząc powyższe opierałem się na tekście „Действия 4-й сибирской дивизии под Праснышем 24 — 27 февраля 1915 г.”, uzupełniając i poprawiając ewentualne błędy geograficzne i słownictwo. Korzystałem również z następujących pozycji:
Коломиец Максим - "Броня русской армии. Бронеавтомобили и бронепоезда в Первой Мировой войне", ЯУЗА, Стратегия КМ, ЕКСМО, Москва 2008;
Dowbor – Muśnicki Józef - „Moje wspomnienia” Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2013;
Chorzępa Jarosław – Przasnysz luty 1915. Najciekawsza bitwa I Wojny Światowej”, Wyd. Forteca, Przasnysz 2008;
Шунков В.Н - "Русская императорская армия. Организация, униформа, вооружение, боевые операцйи" Хранитель Москва 2008;

Przypisy:
(1) - W nawiasach podano zapis nazwy miejscowości w języku rosyjskim, taki jak w oryginalnym tekście;
(2) - Generał piechoty Arkadij Walentynowicz Syczewski, ros. генерал от инфантерии Аркадий Валентинович Сычевский – przypis tłumacza. A. W. Syczewski, ur. 21.I.1860 r - ?, dowódca II K. Syb. od 8.II.1914 r. do 8.V.1915 r.;
(3) - Popławki Poljańskiego - поплавки Полянского, nadmuchiwany powietrzem worek z podwójnego nagumowanego płótna, używany do budowy przepraw mostowych, konstruowania promów, czy transportu siły żywej i materiałów. Wymiary: ok. 70 x 35 x 35 cm, waga ok. 2 kg, czas przygotowania ok. 4 min., objętość po nadmuchaniu ok. 1 m³, udźwig: ok. 50 kg.
Patrz też: http://ru.wikipedia.org/wiki/Поплавок_Полянского
(4) - Generał porucznik Nikołaj Fiodorowicz Krauze, ros. генерал-лейтенант Николай Фёдорович (Фридрихович) Краузе – przypis tłumacza. N. F. Krauze – ur. 10.VIII.1853 r. - ?, dowódca 4 D. Syb. od 13.XII.1908 r. do 22.IV.1915 r.;
(5) - W oryginalnym zapisie: 2 Сибирский Мортирный Дивизион. W armii rosyjskiej dywizjony artylerii haubicznej określano jako „mортирный”, dosłownie: moździerzy – przypis tłumacza;
(6) - Józef Dowbor – Muśnicki „Moje wspomnienia”, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2013, str. 182 – 183;
(7) - http://mayak-parnasa.livejournal.com/151535.html
Sztandar jest obecnie eksponowany w Ermitażu w Sankt – Petersburgu.

Powyższy artykuł został również opublikowany w czasopiśmie "Taktyka i Strategia" nr 40.

 


 

5
Oceń (7 głosów)

 

 

Działania 4 Dywizji Syberyjskiej pod Przasnyszem w lutym 1915 roku. - opinie i komentarze

al-Muellal-Muell
0
Bardzo ciekawe opracowanie. 5/5 (2015-05-15 00:00)
Darth SimbaDarth Simba
0
W przygotowaniu kolejne tłumaczenie :) A tym co nie pasuje to powiem, że znajomość rosyjskiego się przydaje, można ciekawe rzeczy w sieci znaleźć. (2015-08-28 00:00)
FaZaFaZa
0
No właśnie! Można znaleźć, zwłaszcza ten opis. (2016-02-27 00:00)

skomentuj ten artykuł