Brygada Kawalerii Wołkowysk-część I.

/ 4 komentarzy / 3 zdjęć


Nocą ciemną,świtem szarym.Porankiem wrześniowym.Szli ułani na czołgi z granatem naftowym.

 

Rezerwowa Brygada Kawalerii ,,Wołkowysk”.

Podczas mobilizacji w 1939 roku,zgodnie ze strategicznym planem obrony Polski i rozwinięcia jej Sił Zbrojnych,formowano jednostki rezerwowe.Powstało w ten sposób 9 dywizji piechoty i jedna brygada kawalerii ,,Wołkowysk”.Brygadę formowano w miasteczku i okolicy Wołkowysk.

W koszarach pułków kawalerii,które wyszły na wojnę,powstawały szwadrony marszowe.Do ich zadań należało przekazywanie walczącym jednostkom z nadwyżek mobilizacjnych uzupełnień osobowyh w miejsce ponoszonych strat.W VIII 1939 roku utworzono ośrodki zapasowe (OZ) dla dywizji piechoty i brygad kawalerii.Przyjmowano w nich pozaetatowe ilości ludzi,koni,nadwyżki zapasów mobilizacyjnych sprzętu i uzbrojenia.Z tych nadyżek formowano i szkolono do walki nowe jednostki.W nocy z 23-go na 24-ty VIII 1939 roku w Białymstoku powstał Ośrodek Zapasowy,w którym planowano przyjmować nadwyżki mobilizacyjne dwóch brygad kawalerii Suwalskiej i Podlaskiej.Po 1-szym IX większość formowanych pooddziałów przeszła do wsi położonych w wysokopiennych lasach na wschód od Białegostoku.Dowódcą OZ w Białymstoku został pułkownik w stanie spoczynku Edmund Heldut-Tarnasiewicz.Rozpoczęto formowanie 101 rezerwowego pułku ułanów i 103 rezerwowego pułku szwoleżerów.Podczas formowania występowały trudności z uzbrojeniem,wyposażeniem,umundurowaniem.Żołnierzy było w nadmiarze.Rozpoczęto formowanie dalszych pułków rezerwowych:102 rezwowego pułku ułanów.W Wołkowysku dołączyli do niego ułani z rozbitych i rozproszonych 1 i 4 szwadronu 2 pułku ułanów.W dniu 11-go IX pododdziały te wyruszyły w kierunku Wołkowyska.W Wołkowysku stacjonował 3 pułk strzelców konnych,który wyszedł z koszar na wojnę i 4-go IX skierowany został do Suwalskiej Brygady Kawalerii.W pustych koszarach rozpoczęto formowanie 110 rezerwowego pułku ułanów,który 12-go IX osiągnął stan etatowy.

Koszary w Wołkowysku nie mogły pomieścić wszystkich pułków brygady rezerwowej,dlatego też część szwadronów rozmieszczono w okolicy.Brygada jako zwarta całość funkcjonowała od 13-go IX 1939 roku.W jej skład weszły 4-ry pułki kawalerii:

-101 rezerwowy pułk ułanów pod dowództwem:mjr Stanisława Żukowskiego,

-102 rezerwowy pułk ułanów pod dowództwem: mjr Jerzego Florkowskiego,

-103 rezewowy pułk szwoleżeów pod dowództwem:ppłk w stanie spoczynku Zdzisława Kwiatkowskiego,

-110 rezerwowy pułk ułanów pod dowódzwem:ppłk. w stanie spoczynku Jerzego Dąbrowskiego.

Każdy pułk składał się z 4-ech szwadronów,szwadronu ckm,szwadronu gospodarczego,plutonu kolarzy i lączności.Nie wszystkie pułki posiadały plutony armatek przeciwancernych.Na podstawie relacji podchorążego Stanisława Góry pluton taki był w 101 rezerwowym pułku ułanów.-jedna armatka ppanc 37 mm bez koła.

Do Brygady napływali też liczni ochotnicy,zwłaszcza młodzież.Do 17-ego IX do Wołkowyska przybyły liczne oddziały i szwadrony marszowe:Wileńskiej Brygady Kawalerii,5 dywizjonu artylerii przeciwlotniczej:-kilka armatek przeciwlotniczych Bofors 40 mm.Z 1 pułku ułanów:4-ty szwadron liniowy,dwa plutony szwadronu drugiego,pluton lączności,rozbity dywizjon pancerny Podlaskiej Brygady Kawalerii.

RBK ,,Wołkowysk” miała słabe uzbrojenie i wyposażenie. Ze względu na brak sprzętu nie sformowano dywizjonu artylerii konnej i dywizjonu pancernego,brak było tez karabinów przeciwpancernych kb Ur wz.37,armatek ppanc 37 mm Bofors,braki w broni maszynowej,moździerzach i pojazdach mechanicznych.

Do walki z bronią pancerną szkolono żołnierzy za pomocą butelek z mieszanką benzynową.Konie Brygady pochodziły w większości z mobilzacji.Koni nie starczyło dla wszystkich pułków:-103 rezerwowy pułk szwoleżerów był do końca spieszony.Większość kawalerzystów nie miała hełmów,brakowało butów,onuc,siodeł.Brygada nigdy nie osiągnęła pełnej zdolności bojowej zgodnie z regulminowymi wymogami dla brygady kawalerii.Dowództwo nad jednostkami kawalerii:Zgrupowanie Kawalerii,w tym rejonie przejął generał brygady w stanie spoczynku Wacław Przeździecki

W dniu 17-go IX Wołkowysk został zbombardowany przez samoloty z czerwonymi gwiazdami.Wszystkie jednostki zgrupowane w Wołkowysku i okolicy wyruszyły w kierunku Wilna w celu wzmocnienia obrony miasta.Ruch ten rozpoczął się w godzinach popołudniowych.Brygada płk.Tarnasiewicza wyszła z Wołkowyska i przez Piaski po całonocnym marszu dotarła do miejscowości Mosty,gdzie na 35-tym kilometrze jednostki przeszły na drugą stronę Niemna i udały się na północ.W Mostach napotkano jadącego z Pińska gen.Olszynę-Wilczyńskiego.Szwadrony z kombinowanego pułku rotmistrza Wiszowatego :-maszerujące z rejonu Białegostoku,miały oczyścić teren w rejonie miejscowości:Skidel-Jeziory,a 110 rezpu rozpoznawać w kierunku Pstryna-Nowy Dwór.W dniu 19-go września do kombinowanego pułku rtm.Wiszowatego dołączył Sztab Suwalskiej Brygady Kawalerii z dużym taborem.Rtm.Wiszowaty realizując otrzymany rozkaz ruszył po południu 19-go IX w kierunku Skidla przez Dubno z oddziałem mjr w stanie spoczynku Korczyńskiego.W Dubnie kawaleria została ostrzelana prze bandę zbrojną,rozproszyła ją i dotarła do Skidla,gdzie zatrzymała się w celu zabezpieczenia i oczyszczenia tej miejscowości.W dniu 19-go IX sztab zgrupowania zatrzymał się w folwarku Narosze wkoło Nowego Dworu:na północny wschód od Grodna.Brygada kawalerii,do której dołączył działający samodzielnie 110 rezpu stanął w rejonie Ostyny.Pod Dziembrowem 2 szwadron 101 rezpu zniszczył mały oddział sowiecki.

W dniu 20-go IX gen.w st.spocz.Przeździecki z RBK wyruszył w kierunku Grodna.O świcie oddziały polskie zaatakowane zostały przez bandy komunistyczne w Ostynie,a 110 rezpuł posuwając się w straży przedniej stoczył potyczkę pod miejscowością Jeziory:25 km od Godna,oczyszczając miejscowość i ją zabezpieczając dla przejścia całej Brygady.

Około pólnocy Brygada zbliżyła się do Grodna.Rozmieszczenie jednostek Brygady w dniu 20-ym IX:

-101 rezpu:Zabohoniki i Orechwicze:5 km na wschód od Wiercieliszek,

-102 rezpu dotarł do Grodna,

-103 rezpszwol:Wiercieliszki:10 km na wschód od Grodna.

-110 rezpu zabierając dwa działa zgrupowania odszedł,tocząc walki z wojskami sowieckimi i bandami zbrojnymi w okolicach Grodna,przeszedł przez Pustynki,Zabłocie,Łopewniki,Dubrowo,las Sołochy do drogi Cudowicze-Hoża i dalej do wsi Hoża,gdzie 21-go IX w godzinach porannych nastąpiła przeprawa na zachodni brzeg rzeki.Do pułku dołączył oddział mjr w st.spocz.Korczyńskiego,który w dniu 19-go IX odszedł z rejonu Skidla.W ten sposób 110 rezpu zerwał wszelki kontakt ze zgrupowaniem gen.w st.spocz.Przeździeckiego.

W dniu 20-go września kawaleria z kombinowanego pułku rtm.Wiszowatego ponownie odpierała ataki band zbrojnych w Skidlu.Następnie starła się z pancerno-motorowym oddziałem rozpoznawczym 6-go korpusu kawalerii gen.lejtnanta Andrieja.I.Jermienki.Starcie na przedpolu miasteczka z 14-oma sowieckimi czołgami i plutonem piechoty dzięki użyciu granatów i pomocy samotnego działonu artylerii konnej twało od godziny 10-ej do 16-ej.Obrona załamała się po śmierci dowódcy działonu i dopiero wtedy szwadrony rtm.Wiszowatego rozpoczęły odwrót w kierunku Grodna.Następnie stoczono dwugodzinną walkę w samym Skidlu,niszcząc 4-ry sowieckie wozy pancerne.Straty własne wyniosły:45 poległych z całego kombinowanego pułku.

Po poludniu 18-go IX czołgi sowieckie podeszły na kilkanaście kilometrów do Grodna,ale atak sowiecki nie następował.Rankiem 20-go IX sowiecka koluman pancerna uderzyła z zamiarem zajęcia miasta z marszu.

 

Skróty w tekście:

-stopnie wojskowe:rotmistrz:rtm,mjr:major,ppłk.płk:podpułkownik,pułkownik,gen.:generał,

-rezpu:rezerwowy pułk ułanów,

-rezpszwol:rezerwowy pułk szwoleżerów,

-w.st.spocz.:w stanie spoczynku,

-RBK:rezerwowa brygada kawalerii.

 

Źródła:

1.Wiktor Krzysztof Cygan:,,Kresy w ogniu.Wojna polsko-sowiecka 1939.”; wyd.Warszawa 1990.

2.Czesław Grzelak,Włodzimierz S.Kowalski:,,Kodziowce 1939.”;wyd.Warszawa 1993.

3.Przegląd Kawalerii i Broni Pancernej;wyd.Londyn.

4.Janusz Korczyński:,,Diennik komendanta kwatery głównej Suwalskiej BK w kampanii wrześniowej” w:Przegląd Kawalerii i Broni pancernej,t.VIII nr.58 z 1970,wyd.Londyn.

5.Józef Bisping:,,Relacja z przebiegu działań 110 rezpu we IX 1939 roku oraz :,,O powstaniu O.W.mjr H.Dobrzanskiego”;w:Przegląd Kawalerii i Broni pancernej,t.XIII,nr 107-108 z 1982,wyd.Londyn.

 

 


 

5
Oceń (2 głosów)

 

 

Brygada Kawalerii Wołkowysk-część I. - opinie i komentarze

Maly RomanMaly Roman
0
Z niecierpliwością czekam Arturze na 2 część wpisu. Może doczytam się czegoś, czego nie znałem lub przeoczyłem. Do lat 90 to nie był temat do opracowań. Przez te niewdzięczne czasy zatarły się wspomnienia a nieliczne dokumenty jeszcze się pomniejszyły. No bo jakże w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, pełnej braterstwa z Armią Radziecką było pisać, interesować się walkami polskich żołnierzy września 39 r. z Armią Czerwoną. Znałem kilku uczestników tych walk, którzy bali się do tego przyznać i niechętnie podejmowali ten temat. RBK Wołkowysk istniała tylko 2 tygodnie. Była to zbieranina nieznających się żołnierzy, słabo uzbrojonych, miotających się pomiędzy dwoma agresorami. Bolszewicy za wszelką cenę starali się otoczyć i zniszczyć polskie jednostki, nie dopuścić aby wymknęły się na Litwę. Ale o tym napiszesz zapewne w następnej części. Jako załączniki wklejam zdjęcia pozyskane z publikacji Czesława Grzelaka "Płonące Kresy". (2017-09-26 20:03)
Maly RomanMaly Roman
0
Radzieckie BT-7 (2017-09-26 20:04)
Maly RomanMaly Roman
0
Zapomniane przez historię Kodziowce 1939 (2017-09-26 20:06)
zylkoszylkos
0
Na czerwono miejscowość Płaska.Czerwony krzyżyk m.w.miejsce śmierci 4-ech żołnierzy. (2017-09-26 20:28)

skomentuj ten artykuł