Bir-Hakeim - …libijskie 'Verdun'[1]

/ 4 zdjęć


Posunięcia Brytyjczyków.

Po klęsce w zachodniej Cyrenajce, na początku 1942 roku. Brytyjska 8 armia zmuszona była wycofać się w kierunku wschodnim, w okolice Tobruku. Głównodowodzący 8 armią gen. Neil Ritchie przegrupował siły i postanowił przyjąć pozycje defensywną. w odległości ok 30 mil (48km) na zachód od Tobruku. Przekonany o tym, że główny atak niemiecki skoncentrowany będzie na linii zachód-wschód w kierunku na Tobruk, rozmieścił przeważającą część swojej armii – cztery dywizje i dwie brygady, naprzeciw dwóch dywizji włoskich. Lewą flankę osłaniały tylko dwie dywizje i trzy brygady.
Pas obronny aliantów, rozciągał się z północy, od Morza Śródziemnego (w rejonie Gazalli), na południe, do fortu Bir-Hakeim. Na jego długości, około 70 km zainstalowano liczne pola minowe i zasieki z drutu kolczastego. Podstawę obrony stanowiły tzw. „boksy” czyli dobrze okopane, chronione polami minowymi i zasiekami z drutu kolczastego, zgrupowania piechoty, z bronią przeciwpancerną. Przygotowano 7 stanowisk („boksów”), które w założeniu taktycznym miały się nawzajem wspierać. Pierwsze pięć stanowisk (od strony północnej) spełniało założenia taktyczne. Natomiast „boks” szósty, oddalony był od pozostałych około 10 km na południe, a siódmy około 21 km na południe od szóstego. Utrudniało to, a wręcz uniemożliwiało komunikację pomiędzy tymi stanowiskami, w przypadku skoncentrowanego ataku
Obsadę stanowisk „boksów” (od północnego w kierunku południa) stanowiły formacje:
1...3-cia Brygada Południowo Afrykańska.
2…2-ga Brygada Południowo Afrykańska.
3…1-sza Brygada Południowo Afrykańska.
4…151-sza Brygada Piechoty.
5…69-ta Brygada Piechoty.
6…150-ta Brytyjska Brygada Piechoty.
7…Bir-Hakeim w skład obsady wchodziły:
- 2-gi Batalion z 1-szej Dywizji Wolnych Francuzów ( 13-ta Półbrygada Legii Cudzoziemskiej).
- 3-ci Batalion z 1-szej Dywizji Wolnych Francuzów ( 13-ta Półbrygada Legii Cudzoziemskiej).
- 2-gi Batalion Piechoty płk. Roux.
- 1-szy Batalion du Pacifique.
Załogę Bir-Hakeim stanowiło 3703 żołnierzy (inne źródła-3826) dowódca - gen. Marie-Pierre Koenig.
System obronny stanowiska Bir-Hakeim obejmował kilkukilometrową linię okopów, z punktami gniazd karabinów maszynowych i broni przeciwpancernej, ustawionymi w krytycznych punktach linii obrony. Otoczony wysokimi zasiekami z drutu kolczastego, oraz polami minowymi, pierścieniem wewnętrznym i wysuniętym na przedpole pierścieniem zewnętrznym. Oparty został na bazie pozostałości starego tureckiego fortu. Ruiny tego fortu, wykorzystano do obrony Bir-Hakeim.

Zasoby.

Brytyjska 8 armia dysponowała 100 000 żołnierzy i 994 czołgami. Rommel dysponował 90 000 żołnierzy oraz 575 czołgami. Proporcje przemawiały na korzyść Brytyjczyków. Jednak to żołnierze Afrika Korps posiadali większe doświadczenia w walkach pustynnych, poza tym sprzęt niemiecki pomimo mniejszej ilości, był znacznie lepszy od brytyjskiego. Do tego należy dodać pracę wywiadowczą Abwehry która zainstalowała w Kairze szpiega Johannesa Epplera, złamała brytyjski szyfr dyplomatyczny i zdolna była deszyfrować depesze i prowadzić nasłuch radiowy łączności armii brytyjskiej.

Posunięcia Rommla – atak na pozycje Brytyjczyków.

26 maja 1942r. godz. 21.00
Frontalny atak na pozycje brytyjskie w rejonie Gazali, (położonej nad brzegiem morza kilkadziesiąt kilometrów przed Tobrukiem), przypuściło lewe skrzydło wojsk Osi. Do ataku ruszyły: 10 i 21 korpus włoski w składzie czterech dywizji piechoty „Sabratha”, „Trento”, „Brescia” i „Pavia”, oraz niemiecka 150 dywizja piechoty. W tym samym czasie Rommel skierował swoje prawe skrzydło: 15 i 21 Dywizje pancerną, 90 Dywizję Lekką, oraz włoską dywizję pancerną „Ariete” i zmotoryzowaną „Trieste” na południe, wzdłuż linii frontu. Rozpoczynając duży ruch okrężny, z zamiarem obejścia umocnień, wbicia się klinem w lewą flankę i wzięcia w kleszcze wojska brytyjskie.
27 maja 1942r. godz. 06.00
Prawe skrzydło wojsk Rommla, znajdujące się na południe od Bir-Hakeim (ostatniego bastionu w linii umocnień brytyjskich) zmieniło kierunek marszu i uderzyło na północ. Niemieckie dywizje 15, 21 i 90 uderzyły na brytyjskie jednostki pancerne, które zaskoczone reagowały w sposób improwizowany i niezorganizowany, ponosząc w ataku ciężkie straty. 3 Indyjska Brygada Zmotoryzowana została unicestwiona, a 4 Brygada Zmotoryzowana i 7 Brygada Pancerna, ponosząc ciężkie straty, zmuszone zostały do odwrotu w kierunku Bir-el-Gubi i El-Adem. Tym samym bastion Bir-Hakeim pozostał całkowicie odizolowany od reszty wojsk brytyjskich.
27 maja 1942r. godz. 09.30
Włoska Dywizja Pancerna „Ariete” w skład której wchodziły: 132 Pułk Pancerny, 132 Pułk Artylerii oraz 8 Reggimento Bersaglieri, zaatakowała od południowego wschodu pozycje obronne Bir-Hakeim. Atak przeprowadzono dwukrotnie. Ostry ogień zaporowy francuskiej artylerii, zmusił jednostki włoskie do odwrotu. Sześć czołgów włoskich, przedarło się przez pierścień zewnętrzny pola minowego, jednak zostały zniszczone ogniem z dział 75 mm z bliskiej odległości. Załogi czołgów zostały wzięte do niewoli. Dowódca Dywizji „Ariete” gen. de Stefanis, wydał rozkaz, aby oskrzydlić pozycje obronne i zaatakować od północy. Czołgi włoskie nawiązały kontakt ogniowy, po którym zmuszone zostały do przegrupowania się i wycofania. Dywizja „Ariete” ze swoich 65 czołgów, straciła w tym natarciu 32 maszyny i 91 żołnierzy wziętych do niewoli, wraz z ppół. Pasquale Prestisimone dowódcą 132 Pół. Panc. Straty po stronie francuskiej, to tylko dwóch żołnierzy rannych.
28-29 maja 1942r.
Samoloty Royal Air Force wprowadzone w błąd wrakami włoskich czołgów, zbombardowały Bir-Hakeim i okolice. Gen. Koenig podejmuje decyzję o wysłaniu oddziału pod dowództwem kpt. Lamaze’a w celu zniszczenia wraków, aby uniknąć dalszych pomyłek.
28 maja 1942r.
W kierunku stanowiska 150 Brytyjskiej Brygady Piechoty („boks” 6-ty około 21 km na północ od Bir-Hakeim) wysłano oddział żołnierzy w celu nawiązania łączności. Włoska artyleria zmusiła oddział do zaniechania marszu i powrotu do fortu. W trakcie powrotu oddział niszczy siedem półciężarówek.
29 maja 1942r.
Oddział legionistów pod dowództwem kap. Gabriela de Sairigné niszczy trzy niemieckie czołgi. Dywizje Rommla przechodzą przez pola minowe, około 25 km na północ od Bir-Hakeim. Pierścień wojsk Osi zaciska się wokół fortu i pozycji obronnych Bir-Hakeim.
30 maja 1942r.
Na przedpolu pozycji obronnych legionistów panuje względny spokój, tylko grupa niemieckiego zwiadu wchodzi na pole minowe. Oddział kap. Lamaze’a uszczelnia pole minowe, naruszone przez czołgi. Zaatakowani przez wroga, wycofują się z pomocą 9 kompanii Messmer. Dywizje niemieckie przegrupowują się w okolicach Sidi-Muftah.
31 maja 1942r.
50 ciężarówek zaopatrzeniowych ze 101 Komp. Zmotoryzowanej kapitana Dulau dociera do Bir-Hakeim dostarczając wodę. W drodze powrotnej do alianckich linii zabierają: indyjskich żołnierzy <2>, ciężko rannych i więźniów. Rajd oddziałów Messmer’a, de Roux i de Sairigne, niszczy pięć czołgów i opancerzony warsztat naprawczy pojazdów. Na północ od Bir-Hakeim 150 Brytyjska Brygada kontratakuje i zmusza Niemców do wycofania się. Rommel wieczorem ponawia atak na pozycje 150 Brytyjskiej Brygady i rozbija ją, zamykając 1-go czerwca pierścień wokół Bir-Hakeim.
01.06.1942r.
Luftwaffe dwukrotnie bombarduje Bir-Hakeim. Włoskie oddziały uzupełniono posiłkami z Afrika Korps.

Uzbrojenie obrońców Bir-Hakeim.

26 – Brytyjskich dział przeciwczołgowych 75 mm.
12 – Francuskich dział przeciwczołgowych 47 mm.
6 – Włoskich dział przeciwczołgowych 47 mm.
16 – Dział przeciwpancernych 25 mm Hotchkiss.
16 – Francuskich armat artylerii polowej 75 mm.
18 – Dział przeciwlotniczych 40 mm Bofors
40 – Moździerzy 81 mm.
63 – Brytyjskie gąsienicowe lekkie pojazdy opancerzone Bren.
140 – Karabiny maszynowe.

Szturm i oblężenie fortu. <3>

Wtorek 02.06.1942r. godz. 08.00
Rommel rozpoczyna szturm na pozycje obronne Bir-Hakeim. Od wschodu atakuje włoska dywizja „Ariete” <4>. Od zachodu silna grupa szturmowa „Woltz” w której skład wchodzą: 3 pułki pancerne z Dywizji „Pavia” i 90 Dywizja Lekka. Po zaciekłych walkach Rommel zmuszony jest cofnąć swoje jednostki na pozycje wyjściowe. O godz. 10.30 Włosi wysyłają dwóch żołnierzy z propozycją kapitulacji. Generał Koenig odrzuca propozycję. Od 2 do 10 czerwca Luftwaffe przeprowadziło ponad dwadzieścia nalotów na Bir-Hakeim. Do walki włączają się samoloty RAF-u, wspierając obrońców. Dochodzi (w tym czasie) do licznych pojedynków artyleryjskich.
Czwartek 04.06.1942r.
Niemiecka 90 Dywizja Lekka pod dowództwem gen.bryg (Generalmajor) Kleemanna atakuje fort. Bez większych rezultatów wycofuje się na pozycje wyjściowe.
Piątek 05.06.1942r.
Rommel składa obrońcom propozycję poddania się, z gwarancją poszanowania praw. Gen. Koenig odrzuca propozycje Rommla.
Sobota 06.06.1942r. godz. 11.00
90 Dywizja Lekka przegrupowując jednostki, okrąża fort i zajmuje pozycje w odległości ok. 1,5 km od pozycji obronnych. Przy wsparciu niemieckich pionierów, udaje się w nocy wyczyścić fragment zewnętrznego pasa pola minowego od strony północnej. Grupa bojowe „Hecker” przebija się przez wyczyszczony pas i zajmuje pozycje w odległości ok. 800 m od fortu. Precyzja i intensywność ognia z broni maszynowej, uniemożliwia Niemcom uchwycenie przyczółka. Pomimo okrążenia fortu, brytyjskiej 7 Brygadzie udaje się przebić z zewnątrz i dostarczyć zaopatrzenie.
Niedziela 07.06.1942r.
Samoloty RAF-u wykonały cztery naloty, na zgrupowania wojsk niemieckich w pobliżu pól minowych. Gęsta mgła (tej nocy), umożliwiła grupie chor. Bellac-a przebić się z zaopatrzeniem do fortu. Był to ostatni konwój do Bir-Hakeim. Warunki pogodowe umożliwiły też Rommlowi, przygotowania do ostatecznego ataku. Przegrupowując swoje siły, Rommel w pierwszej linii ustawił ciężkie czołgi z 15 Dywizji Pancernej (z działami 88 mm) i oddział pionierów pułkownika Hacker-a. Rankiem 8-go czerwca grupa osiągnęła gotowość bojową.
Poniedziałek 08.06.1942r.
Gęsta mgła, utrzymująca się cały poranek, uniemożliwiała walkę. <5> Przed południem Rommel podciągnął swoje oddziały jak najbliżej fortu. Samoloty Luftwaffe (130) bombardowały fort, a artyleria niemiecka ostrzeliwała pozycje, ogniem nękającym. Włoski 66 Pułk Piechoty, Dywizji „Trieste” wdał się w potyczkę z oddziałem porucz. Bourgoin. Obrońcy mieli do dyspozycji tylko granaty ręczne. Mimo to Włosi nie potrafili zagrozić bronionym pozycjom. <6>
O godz. 13 samoloty Luftwaffe przeprowadziły zmasowany nalot na północną stronę umocnień. Piechota rozpoczęła atak, wspierana 15 Dywizją Pancerną i ogniem artyleryjskim. Do ataku Rommel wprowadza dodatkowo 1 brygadę „Khiel”. Piechota niemiecka dokonuje wyłomu na linii 9 Kompanii kap. Messmera, wbijając się klinem aż do stanowisk centralnych oddziału chor. Morwana. Sytuacja została opanowana, kontratakiem, przy wsparciu lekkich opancerzonych pojazdów gąsienicowych Bren.<7> Niemcy musieli się wycofać na pozycje wyjściowe. 1 Brygada „Khiel” w starciu tym straciła 6 z 11 czołgów, które miała na stanie. Rommel kontynuował ostrzał artyleryjski fortu do godz. 9 wieczorem. W tym czasie wyprowadził drugi atak, również bez powodzenia. Fort pozostawał nadal w rękach francuskich. <8>
Wtorek 09.06.1942r.
Wieczorem Luftwaffe ponawia naloty na Bir-Hakeim. W kierunku fortu przebijają się oddziały alianckie. Jednostki pancerne zostają powstrzymane przez niemiecki ostrzał artyleryjski. Do fortu udaje się przebić piechocie brytyjskiej i hinduskiej, która wzmacnia załogę. W nocy z 9 na 10 czerwca Niemcom udaje się opanować wzniesienie -186- znajdujące się w obrębie pozycji obronnych, położone około dwa kilometry na północny zachód od fortu.
Gen. Koenig przedstawia plan ewakuacji fortu na 10 czerwca o godz. 23.00. Dowódca 8 Brytyjskiej Armii gen. Ritchie, wyraża zgodę na przebicie się z okrążenia. <9>
Środa 10.06.1942r.
Ranek rozpoczął się od ciężkiego bombardowania pozycji obronnych przez Luftwaffe. Praktycznie wszystkie eskadry, około 100 maszyn. Rommel wyprowadził uderzenie 15-tą Dywizją Pancerną na linii Wolnych Francuzów. Do ataku przyłącza się 115 Pułk Grenadierów Pancernych. <10> Sektor został prawie zdobyty. Kompanie kap. Messmera i kap. Lamaze’a przeprowadziły przeciwnatarcie wspierane lekkimi opancerzonymi pojazdami gąsienicowymi Bren, odpierając atak. Rommel tego dnia przeprowadził jeszcze jeden atak, który również się nie powiódł. Po czym wycofał oddziały. <11>

Wyjście z okrążenia.

W nocy ze środy 10 na czwartek 11 czerwca 1942r.
Obrońcy szykują się do wyjścia, pojazdy i ciężka broń ma być zabrana. Sprzęt którego nie można zabrać zostaje zniszczony, Paliwo z pozostających zbiorników zostało rozlane na piasek. Saperzy rozminowują „korytarz” na kierunku południowo zachodnim (planowana szerokość 200m). 2 Batalion Piechoty jako pierwszy gotowy jest do przełamania linii niemieckich i marsz w kierunku południowo zachodnim, gdzie w odległości około 7 kilometrów ma ich oczekiwać 7 Brytyjska Brygada Zmotoryzowana. 6 Kompania kpt. Wagnera pierwsza opuściła fort o godz. 22.30. Do godz. 0.30, 2 i 3 Batalion Legii zdołał przekroczyć zasieki i umocnienia fortu. W granicach obronnych fortu pozostał jeszcze 2 Bat. Piech. oraz 1 Batalion du Pacifique Niemcy zauważyli ewakuację i oświetlając teren flarami, otworzyli ogień z karabinów maszynowych. Gen. Koenig wydaje decydujący rozkaz masowej ewakuacji, pomimo węższego niż przewidywane 200m „korytarza” w polu minowym. Ostatnie oddziały obrońców Bir-Hakeim ruszyły masowo w kierunku południowo zachodnim. Po drodze wykańczając małe oddziały niemieckie, w trzech kolejnych liniach obrony. W trakcie przebijania się przez pozycje wroga, ginie kap. Lamaze, kap. Bricogne, por. Devey. Dowódca 3 batalionu został pojmany, ale większości z brygady udało się przebić i dotrzeć do Gasr-el-Arid. Pierwsze oddziały pod dowództwem chor. Bellec’a dotarły do „Punktu przejęcia” o godz. 4 rano. Około 8 rano większość brygady dotarła do punktu. W ciągu dnia brytyjskie patrole pancerne, odnajdywały wielu zaginionych. Z okrążonego fortu, przebiło się i ocalało 2000 żołnierzy (inne źródła podają około 2200).
Czwartek 11 czerwca 1942r.
Nalot samolotów Luftwaffe i ogień artyleryjski rozpoczyna kolejny atak na Bir-Hakeim. Po przygotowaniu artyleryjskim, do ataku ruszyła 90 Dywizja Lekka wspierana czołgami. Tym razem Niemcom udało się zdobyć fort, którego broniło ok 500 (inne źródła podają ok. 1000) rannych żołnierzy, mających do dyspozycji ostatnie naboje.

Résumé.

Bitwa trwała 15 dni. Od 27 maja do 11 czerwca.
Bir-Hakeim szturmowały: Włoskie - Dywizja Pancerna „Ariete”, Dywizja Zmotoryzowana „Trieste”, Niemieckie – 90 Dywizja Lekka, 15 Dywizja Pancerna, 33 Dywizja Niszczycieli Czołgów, 3 Dywizjon Rozpoznawczy, 135 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej.
Czyli 45 000 żołnierzy Rommla, przeciwko 3703 żołnierzom gen. Koeniga.
Straty po stronie niemieckiej.
3300 zabitych i rannych. 227 wziętych do niewoli. 50 czołgów, 11 pojazdów opancerzonych, 5 dział, oraz zestrzelonych 7 samolotów.
Straty po stronie francuskiej.
900 zabitych, rannych, zaginionych i wziętych do niewoli (w tym 600 podczas walki w nocy z 10 na 11 czerwca, podczas wyjścia z okrążenia). Ogólnie zniszczono i utracono 40 dział 75mm, 5 dział 47mm, 5 dział przeciwlotniczych Bofors i 250 pojazdów. <12>.
Nad Bir-Hakeim dochodziło do zaciętych pojedynków powietrznych pomiędzy Luftwaffe i RAF-em. Niemcy w tych potyczkach stracili 58 samolotów a Brytyjczycy 76.

Rommel zdobył Bir-Hakeim, lecz jego zwycięstwo było sprawą dyskusyjną. W konsekwencji oblegania fortu stracił dużo czasu, poniósł ogromne straty w ludziach i sprzęcie a co najważniejsze, dopuścił do przełamania okrążenia i pozwolił generałowi Koenigowi wyprowadzić znaczną część swoich żołnierzy.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
15 sierpnia 1942r. statek Nino Bixio przewożący 400 więźniów do włoskiego Brindisi, został storpedowany przez okręt podwodny aliantów. 154 z nich którzy przeżyli apokalipsę pustynną Bir-Hakeim, zginęli na morzu…to jest ironia losu.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Przypisy.
<1> – Reporter Agencji Reutera tak opisywał atak na Bir-Hakeim 10 czerwca, „…byłem zaskoczony, spotykając w tym libijskim Verdun żołnierzy różnych narodowości, którzy przed kilku zaledwie laty połączyli się w jeden legion. Są tu Polacy, Rosjanie, Hiszpanie i Francuzi, którzy walczą obok regularnych wojsk pod dowództwem generała Koeniga.”
<2> – Było to 620 żołnierzy 3 Indyjskiej Brygady Zmotoryzowanej. Zabranych do niewoli, po rozbiciu tej Brygady przez Włoską Dywizje Pancerną „Ariete” 27 maja, a następnie wypuszczonych w środku pustyni. Podczas ataku udało się tym żołnierzom przebić do Bir-Hakeim.
<3> – Z punktu widzenia taktycznego Rommel mógł na tyłach zostawić „boks”. Nie kolidowało to z liniami zaopatrzenia i nie stwarzało większego zagrożenia. Oddziały obrońców nie posiadały jednostek pancernych. Do ataku a w konsekwencji do oblężenia Bir-Hakeim Rommel podszedł ambicjonalnie. Angażując w to duże siły, co dało czas i pozwoliło przegrupować wojska alianckie i przyjąć obronę pod El Alamein.
<4> - Niektóre źródła podają, że była to Włoska Dywizja Zmotoryzowana „Trieste”. Co jest raczej niemożliwe, gdyż „Trieste” od 26 maja podchodziło do linii obronnych od zachodu.
<5> – Wykorzystał to kap. Renard, jego zespół radiowy nawiązał łączność z Brytyjczykami, których samoloty dokonały zrzutu 170 litrów wody, dla broniącego się fortu.
<6> - Inne źródła podają , że była to kompania kap. Wagnera 2-go batalionu Legii.
<7> – Bren – to potoczna nazwa Universal Carrier, zwanego też Bren Carrier Gun, - brytyjskiego gąsienicowego lekkiego pojazdu opancerzonego.
<8> – Po tym ataku gen. Koenig wraz z oficerami przegrupował swoje siły i porzucono stanowiska, których nie można było obronić, a były strategicznie nieistotne.
<9> – Generał Koenig, rozważając perspektywy pozostania w forcie ,lub ewakuacji, brał pod uwagę możliwości zrzutów zaopatrzenia w amunicję, żywność i wodę. Przewidując niemożliwość dostaw zaopatrzenia drogą lądową, jak i nieskuteczność drogą powietrzną, zdecydował wyjście z fortu w nocy z 10 na 11 czerwca. Wiedział o tym, że musi utrzymać fort jeszcze jeden dzień, mając w zapasie tylko 200 szt. amunicji 75mm i 700 szt. amunicji do moździerzy. Brytyjczycy określili „Punkt przejęcia” w kierunku na południowy zachód od Bir-Hakeim.
<10> - Żołnierze tego pułku wzięli do niewoli jeńca, który wyjawił że, obrońcy chcą przełamać pierścień okrążenia i przedostać się do reszty armii.
<11> – Kolejne ataki Rommel odłożył do następnego dnia, nie wiedząc, że obrońcy nie mają już amunicji przeciwpancernej.
<12> – Inne źródła podają o 224 zabitych podczas oblężenia, A podczas przebijania się 41 zabitych żołnierzy, 15 oficerów, 125 rannych i 813 zaginionych.

Źródła.
- „Afryka 1942” Jacek Solarz Militaria Warszawa 2000.
- 'Lisy Pustyni' Paul Carell; Bellona; Warszawa 2004
- http://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Bir_Hakeim
- http://www.france-libre.net/temoignages-documents/temoignages/bir-hakeim-saint-hillier.php

 


 

5
Oceń (11 głosów)

 

 

Bir-Hakeim - …libijskie 'Verdun'[1] - opinie i komentarze

skomentuj ten artykuł