:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
Bunkry i fortyfikacje, Twierdza Grudziądz Umocnienia pierścienia wewnętrznego - zdjęcie, fotografia
Marek Gręzicki - blog 02/05/2010 12:02

Twierdza Grudziądz - Twierdzę de Courbier"a rozbrojono na mocy Najwyższego Rozporządzenia Gabinetowego z dnia 24 czerwca 1872 r. Utrzymano ją jednak jako siedzibę garnizonu i jako poligon doświadczalny. W latach 1873-74 dla poprawy warunków bytowych żołnierzy wybito w potężnych murach donżonu okna niszczące bojowy charakter tego obiektu. Po wybudowaniu w latach 1876-79 mostu kolejowo-drogowego przez Wisłę powstała konieczność zabezpieczenia przeprawy. Zbiegło się to z wyraźnym ochłodzeniem stosunków między Rzeszą Niemiecką a Rosją. Od tej pory możemy używać już terminu Festung Graudenz. W odróżnieniu od innych twierdz pruskich, forty grudziądzkie nie miały murowanych stoków ani głębokich obmurowanych fos bronionych kaponierami. Odpowiadało to jednak najnowszym trendom sztuki fortyfikacyjnej. Fosy były suche, otoczone kratą forteczną i były wypełnione gęstą siecią drutu kolczastego. Obrona fosy była czołowa ze stanowisk na wale. Dużą wagę przykładano do maskowania. Forty były praktycznie niewidoczne od przedpola. Były oddalone od 3 do 10 km od rdzenia Twierdzy, który stanowila stara Twierdza i otaczały miasto oraz Twierdzę szerokim półpierścieniem. Głównym typem obiektów były tzw. forty piechoty, zaopatrzone były w duży schron główny i wartownie wbudowane w otaczający wał. Jedynie obiekty Księżych Gór ukształtowano na kształt tzw. fortów rozproszonych, typowych dla niemieckiej szkoły fortyfikacyjnej końca XIX wieku. Kluczową rolę w systemie obrony Twierdzy Grudziądz odgrywały umocnienia na Wielkiej Księżej Górze. Był to zdecydowanie najpotężniejszy fort na wschodnich granicach Cesarstwa Niemiec, zaopatrzony w liczne elementy pancerne. Całość systemu obrony twierdzy uzupełniały baterie artylerii, z których dwie półpancerne były uzbrojone w armaty 105 mm w jednodziałowych wieżach podobnych do wież okrętowych.
I. Stremotzin - Strzemięcin - Fort Kniaziewicza ochraniał skarpę wiślaną oraz dostęp do miasta od strony szosy toruńskiej. Składał się z dużego fortu piechoty, 2 betonowych stanowisk dla przewoźnych armat 53 mm systemu Grussona oraz schronu amunicyjnego. Trzon fortu piechoty stanowił schron piechoty dla 192 żołnierzy, który został wybudowany w latach 1891-92. Miał on strukturę ceglano – betonową. W 1898 roku pod wałem fortu wzniesiono jednokomorową wartownię, a w 1914 roku jeszcze 4 kolejne. Sklepienia w wartowniach były wzmocnione blachą falistą. Fort ma dobrze zachowaną strukturę ziemną. Schron główny został wysadzony w powietrze i jest w tej chwili niebezpieczną ruiną. W wale głównym pośrodku czoła i na lewym skrzydle stoją 2 schrony typ "tobruk" z 1944 roku. W fosie lewego czoła można obejrzeć unikalny zespół ćwiczebnego schronu dla obsługi fortecznych karabinów maszynowych.
II. Bateria południowa (Südbatterie). Bateria półpancerna Strzemięcin wzniesiona w 1898 roku miała 3 armaty 105 mm w wieżach typu okrętowego. Po baterii półpancernej istnieją nieliczne fragmenty murów żelazobetonowych. W miejscu schronu amunicyjnego istnieje betonowe rumowisko.
III. Stadtwald (Neuhof-West) - Miejski Lasek (Nowy Dwór Zachód) - Fort Chłapowskiego. Został on wzniesiony dla ochrony Międzypola dla ochrony międzypola między Fortem Strzemięcińskim, a drogą w kierunku Radzynia Chełmińskiego. Stanowił wspólny system obronny z fortami Gać i Tuszewo. Fort został wzniesiony w latach 1896 – 1898. Na przedpolu znajdował się Las Miejski. Fort miał potężny schron piechoty, o grubości stropu 3 m i był odporny nawet na trafienia najcięższymi pociskami 420 mm. Załogę fortu stanowiło 280 żołnierzy i oficerów. Schron otoczony były spłaszczonym wałem, płytką fosą, zasiekami i kratą forteczną. W wale czołowym umieszczono 3 jednokomorowe wartownie dla 12 żołnierzy, a w 1914 roku wzniesiono 3 dodatkowe wartownie o sklepieniach wzmocnionych blachą falistą.
IV. Gatsch (Neuhof-Ost) - Gać (Nowy Dwór Wschód) - Fort Dembińskiego. Fort Gać miał podobne obiekty i taki sam schron piechoty jak fort Lasek Miejski. Został wybudowany w latach 1896 do 1898. Fort miał na przedpolu podmokły obszar otaczający Rów Hermanna. W 1913 w okolicy fortu wybudowano koszary balonowe, przekształcone później w lotnicze. Po odzyskaniu niepodległości, w latach 1921 -25 mieściła się w tych obiektach Wyższa Szkoła Pilotów, przeniesiona następnie do Dęblina, ale to temat kolejnego opracowania. Do dnia dzisiejszego nie zachowały się żadne relikty tego fortu.
V. Tusch - Tuszewo - Fort Bema. Fort Tuszewo. Fort Tuszewo miał podobne obiekty jak forty Lasek Miejski i Gać. Został on jednak wybudowany nieco później bo w latach 1905 – 1906. Fort Tuszewo został wyburzony i zniwelowany w związku z budową lotniska. Nie zachowały się po nim żadne ślady.
VI. Bateria Leśna (Stadtwald Batterie). W latach 1898-99 na zapolu fortu Gać, na wydmie wybudowano półpancerną baterię Leśny Dwór. Konstrukcyjne była ona taka sama jak bateria na Strzemięcinie. Stanowisko artyleryjskie to obiekt o konstrukcji żelbetowej, wizualnie podobny do obiektów baterii artylerii nadbrzeżnej. Mieściło ono 3 armaty o kalibrze 105 mm w wieżach półpancernych tzn otwartych od zapola. Grubość pancerza czołowego wynosiła 80 mm i bocznego 40 mm. Szybkostrzelność wynosiła 9 strzałów na minutę. Zasięg strzału zwykłym granatem 10,8 km, szrapnelem 8,5 km, a kartaczem 0,6 km. Waga wieży wynosiła 19 ton. Wieże obracały się w zakresie 360 stopni, od strony przedpola były osłonięte betonowym przedpiersiem, płaskim wałem, płytką fosą ze zwojami drutu kolczastym i kratą forteczną. W poprzecznicach umieszczono magazyny amunicyjne. Na prawej flance, w oddzielnym bloku, znajdowało się odkryte betonowe stanowisko obserwacyjne, a na lewej flance stanowisko obserwacyjne w nieruchomej kopule pancernej. Na zapolu, przy obecnej ulicy Żwirki wybudowano potężny schron amunicyjny o grubości stropów 3 m. Obiekty Baterii są bardzo dobrze zachowane. Armaty zostały zdemontowane przed rokiem 1920. W schronie amunicyjnym ma swoją siedzibę klub jeździecki.
VII. Grosser Pfaffenberg - Wielka Księża Góra - Fort Dąbrowskiego. Obiekt został już przeze mnie opisany, link: http://www.dobroni.pl/rekonstrukcje,zespol-warowny-wielkiej-gory-ksiezej,3593
VIII. Kleiner Pfaffenberg - Mała Księża Góra - Fort Łukasińskiego. Księże Góry stanowią dominujące wzniesienie skarpy pradoliny Wisły, miały więc kluczowe znaczenie dla obrony twierdzy i były najbardziej narażone na atak wojsk rosyjskich. Dlatego wzniesiono tu najmocniejsze umocnienia, łącznie z baterią pancerną. Forty stanowiły także osłonę dla linii kolejowych w kierunku Malborka i Jabłonowa. Forty Księżych Gór były wznoszone kilkuetapowo. Ostatecznie przyjęły postać grup warownych, tzw. "fest", unikalnych form niemieckich fortyfikacji, charakterystycznych raczej dla zachodnich granic cesarstwa (Metz, Diedenhofen, Mutzig). W 1892 roku wybudowano schron piechoty przeznaczony dla 90 żołnierzy. Miał on konstrukcję ceglano-betonową. W 1898 roku wzniesiono drugi schron piechoty, tym razem o konstrukcji betonowej, dla 165 żołnierzy. Obok schronów umieszczono ziemne stanowiska dla baterii 6 armat kal. 90 mm i kolejną ziemną baterię dla 6 armat kal. 120 mm. Całość otoczono spłaszczonym wałem z kratą forteczną i gęstą siecią drutu kolczastego. Długość fortu wynosiła ok. 350 m. Dla bezpośredniej ochrony fortu w wale umieszczono 2 wartownie 2-komorowe dla 34 żołnierzy i 3 wartownie dla 17 żołnierzy, a także 4 betonowe stanowiska dla przewoźnych wież armat 53 mm. Około 1905 roku u podnóża Małej Góry Księżej wybudowano około 1905 roku Baterię Kolejową o charakterze ziemnym. Jej zadaniem było blokowanie linii kolejową do Malborka. Bateria posiadała 4 stanowiska ziemne dla armat polowych. Fort Mała Góra Księżą jest bardzo dobrze zachowany. W stanowiskach fahrpanzerów zachowaly się mocowania. W schronach Fortu Małej Góry Księżej zachowały się unikalne dzisiaj dla całej twierdzy - latryny.
IX. Eichenkranz - Dąb (Wieniec Dębowy) - Fort Jabłonowskiego. Fort Dąb stanowił ostatnie wybudowane do wybuchu I wojny światowej dzieło piechoty. Obwałowania wykonano w 1907r., a schron główny wybetonowano ok. 1908-12. Fort Dąb Stanowił wypełnienie luki między Księżymi Górami, a Kępą Forteczną oraz osłonę wjazdu do miasta od strony Olsztyna. Był usytuowany bezpośrednio za jeziorem Tarpno i początkowym odcinkiem kanału Trynka. Schron piechoty o strukturze betonowej był słabszy w porównaniu z pozostałymi schronami. Prostą architekturą nawiązywał już do schronów okresu I wojny światowej. W forcie Dąb zastosowano pionierską dla wschodnich twierdz niemieckich technologię budowy opartą na blasze falistej. Blacha ta stanowiła warstwę przeciwodpryskową i jednocześnie stanowiła szalunek. W wale usytuowano 3 wartownie o sklepieniach wzmocnionych także blachą falistą. W 1944 roku w wale czołowym fortu umieszczono także 2 schrony typu "tobruk". Stan zachowania fortu jest dobry. Fort jest dostępny do zwiedzania. Schron główny w dość dobrym stanie, bez drzwi i okiennic stalowych. Jako jedyny spośród schronów fortów pierścienia wewnętrznego był przystosowany do obrony własnej - przez wystającą przed fasadę schronu małą kaponierę. Strzelnice do ognia czołowego i skośnego ochraniały też podejście do schronu.
X. Tarpen - Tarpno - Fort Sowińskiego. Na wschodnich obrzeżach Kępy Fortecznej wybudowano w latach 1896-98 fort Tarpno dla ochrony strategicznego rozwidlenia dróg do Malborka i Olsztyna. Fort posiadał schron piechoty zabezpieczony potężnym 3-metrowym sklepieniem betonowym. Konstrukcja tego schronu jest taka sama jak schronu w Forcie Lasek Miejski. W wale umieszczono jednokomorową wartownię dla 12 żołnierzy. W 1914 roku wybudowano jeszcze w wale 3 dodatkowe wartownie ze sklepieniem wzmocnionym blachą falistą. Obiekty fortu są dobrze zachowane i są dostępne do zwiedzania. Zachował się jako jedyny w całej Twierdzy fragment kraty fortecznej.
XI. Tannenrode (Neudorf-Ost) - Świerkocin - Fort Prądzyńskiego. Fort Świerkocin wzniesiono w latach 1900-1902. Posiadał w odróżnieniu od pozostałych fortów nieco słabszą konstrukcję schronu głównego Grubość żelbetowych ścian wynosiła 1,75 m. W wale fortu zbudowano po 4 wartownie z czego 3 posiadają sklepienia wzmocnione przeciwodpryskową blachą falistą. W dobrym stanie schron główny (pomieszczenia częściowo zamknięte) i obwałowania. Charakterystycznym elementem jest wał zaplecza w postaci krótkich, owalnych odcinków obwałowań. W wale głównym 4 wartownie, w tym 3 o zachowanym wzmocnieniu sklepienia blachą falistą.
XII. Neudorf-West - Nowa Wieś - Fort Dwernickiego. Podobnie jak fort Świerkocin, fort Nowa Wieś wzniesiono w latach 1900-1902. Również posiadał nieco słabszą konstrukcję schronu głównego o grubości ścian 1,75 m. W wale fortu zbudowano po 4 wartownie z czego 3 posiadają sklepienia wzmocnione przeciwodpryskową blachą falistą. Fort Nowa Wieś jest dostępny do zwiedzania. Dobrze zachowane obwałowania wał zaplecza jest podobny do Fortu Świerkocin z 4 wartowniami. Schron główny częściowo zdewastowany. W maszynowni podstawa do agregatu dieslowskiego. Na ścianach kilka napisów w języku niemieckim. Pomieszczenia i dziedziniec częściowo zamienione w dzikie wysypisko śmieci.
XIII. Parsken - Parski - Fort Czarneckiego. Fort Parski jest najbardziej na północ wysuniętym elementem pierścienia wewnętrznego Twierdzy. W odróżnieniu od pozostałych fortów posiadał 2 schrony piechoty. Schron główny strukturalnie i konstrukcyjnie jest bardzo podobny do schronów w fortach Świerkocin i Nowa Wieś. Fort Parski wybudowano około 1900 roku. Fort jest dostępny do zwiedzania. Schron główny bardzo dobrze zachowany, bez drzwi, okiennic. Ściany wybiałkowane. W wale 3 wartownie, przeważnie z usuniętą ze stropu blachą falistą. Nieco na wschód usytuowany mniejszy schron: tzw. Mały Szaniec. Dobrze zachowany, ale zamknięty. W otaczającym wale znajduje się wartownia z zachowanym wzmocnieniem stropu blachą falistą
XIV. Bateria północna (Nordbatterie). Bateria północna była usytuowana na krawędzi Kępy Fortecznej. Posiadała budowę ziemną. Jedynie wnęki amunicyjne i schrony dla obsługi dział były wykonane z betonu, ale o słabej, 10-centymetrowej ścianie. Baterii towarzyszył potężny 2-komorowy schron amunicyjny,. Dzieło było przeznaczone dla 6 dział kalibru 100 mm. Stanowiło bezpośrednią ochronę linii Wisły. Bateria jest bardzo dobrze zachowana. Obwałowania są kompletne. W poprzecznicach ruiny betonowych schronów dla obsługi. Na prawym skrzydle baterii znajduje się zachowany w dobrym stanie 2 komorowy schron amunicyjny. Na zachodnim skrzydle znajduje się przedpolu baterii, połączony z nią półkolistym okopem - schron obserwacyjny z 3 otworami obserwacyjnymi. Na wschód od drogi do Parsk zachowały się polowe stanowiska artylerii. Na zapolu baterii zachował się schron obserwacyjny o konstrukcji ceglano-betonowej z ruinami wieży i 3 otworami obserwacyjnymi.
Zapraszam na wycieczkę po obiektach pierścienia wewnętrznego Twierdzy z galerią zdjęć. Galeria odpowiada powyższemu opisowi. Rozpoczyna się ona w Forcie Strzemięcin, a kończy się w Baterii Północnej. Mapke dotyczącą rozmmieszczenia poszczególnych fortow znajdziecie na stronie poświęconej Twierdzy Grudziądz.

źródła:
Rocznik Grudziądzki, tom V, VI i X
www.grudziadz.fortyfikacje.pl
Twierdza Grudziądz

Reklama

Twierdza Grudziądz - Umocnienia pierścienia wewnętrznego komentarze opinie

  • Morgane De Backer 2016-05-26 00:00:00

    Dzięki zadaniu na studiach, narzeczony pokazał mi Fort Miejski Lasek. Robi ogromne wrażenie, aż przykro, że to tak zapominane jest powoli. Szukałam informacji właśnie o tym forcie i dzięki Panu mam cenne informacje. Mam nadzieję, że nie będzie miał Pan nic przeciwko jeśli użyje tych informacji aby przedstawić mojemu rokowi prezentacje z tego Fortu. Chciałabym Panu podziękować za poświęcenie sprawie i za napisanie tego artykułu.Mam nadzieję, że dane mi będzie zobaczyć tego więcej i przekazywać historię dalej w czas. :) Pozdrawiam serdecznie

  • Wojciech Sokołowski 2010-05-03 00:00:00

    Bardzo ciekawy artykuł Marku! Tak jak już pisałem wcześniej poproszę kiedyś o przewodnictwo po tych obiektach :)

  • Marek Gręzicki 2010-05-03 00:00:00

    Drodzy Koledzy, ta twierdza wychodzi z zapomnienia dzięki Wam, bo chcecie o niej czytać:)
    Osobiście zapraszam na konkurs modelarski do Grudziądza. Oferuję wtedy oprowadzenie po wszystkich dostępnych obiektach Twierdzy. Zapraszam, tylko dajcie znać ciut wcześniej:)
    Pozdrawiam wszystkich i dziękuję za tak przychylne oceny.

  • Antoni Andrzej Zawiliński 2010-05-03 00:00:00

    Imponująca wiedza na temat tej twierdzy .Warto by bylo chyba przymierzyć się Marku do jakiejś monografii na ten temat. Dobrze ,że takie obiekty wychodzą z zapomnienia dzięki takim pasjonatom jak Ty.Pozdrawiam

  • Rafał Podsiadło 2010-05-03 00:00:00

    Artykuł ciekawy. Szkoda tylko że czas robi swoje i zabiera nam zabytki.
    Marek pisz dalej.
     

  • Wojciech Dąbrowski 2010-05-02 00:00:00

    Marku, fantastyczny artykuł i wspaniały fotoreportaż. Zupełnie jak gdybym chodził z przewodnikiem. Ja też patrzę z żalem na niszczejące obiekty. Pozdrowienia Marku dla Ciebie.

  • Marek Gręzicki 2010-05-02 00:00:00

    Właściciele dwóch największych obiektów już są. Tylko nie wiem o co im chodzi. Marcin pozdrowienia dla twojego Ojca i Ciebie z Festung Graudenz.

  • Marcin Wawrzynkowski 2010-05-02 00:00:00

    Marek, wielki szacun za relacje i zdjęcia. To praktycznie materiał na książkę. Na niektórych z tych obiektów kiedyś byłem, dzieckiem będąc zabrał mnie tam Ojciec, rodowity Grudządzak. Przychylam się do zdania Pawła, że żal patrzeć jak takie perełki niszczeją. Mam nadzieje, że znajdą się zapaleńcy, którzy nie dopuszczą do dalszej dewastacji tego kompleksu. Pozdrawiam. 

  • Redakcja galopuje.pl 2010-05-02 00:00:00

    Ciekawe miejsce, niestety niszczeje i marnuje się jak spora cześć obiektów w naszym kraju...

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Chcesz coś sprzedać lub kupić, oferujesz usługi, szukasz pracownika lub pracy?

Dodaj swoje drobne ogłoszenie w naszym serwisie. Zapraszamy!

Dodaj ogłoszenie
Reklama
 Reklama

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez dobroni.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

Military Art Sp. z o.o. z siedzibą w Sochaczew 69-500, Warszawska 8

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"