:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
Odznaki wojskowe odznaczenia, Sztuka okopowa pamiątki Wielkiej Wojnie tylko - zdjęcie, fotografia
Krzysztof Borda - blog 17/12/2012 10:54

Sztuka okopowa” oraz pamiątki po Wielkiej Wojnie 1914-1918 i nie tylko...


Mało znanym i słabo udokumentowanym przez historyków - lecz bardzo interesującym zjawiskiem, jest tak zwana „sztuka okopowa” lub inaczej „sztuka żołnierska”. Jest to samorodna sztuka, czy chęć zdobienia lub przerabiania przedmiotów związanych z technika wojskową na przedmioty ozdobne, pamiątkowe lub użyteczne w życiu cywilnym. Nie wiadomo jak datować początek takiej formy wypowiedzi artystycznej, bo chyba od zarania dziejów towarzyszyła człowiekowi taka „potrzeba serca”. Znane są zdobienia broni i rynsztunku bojowego występujące już starożytnym Egipcie, Babilonie czy wczesnośredniowiecznej Europie – śmiało moglibyśmy je uznać za prapoczątki idei „sztuki żołnierskiej”. Na pewno zaczątek tego zjawiska, w klasycznej formie - na terenie Europie możemy określić na początek XIX wieku. Prawdziwy rozkwit nastąpił jednak w okopach I Wojny Światowej. Wybuch tej wojny zrewolucjonizował i diametralnie zmienił podejście do taktyki działań bojowych oraz rozwoju techniki wojskowej. Nie spotykana do tej pory masowość produkcji militarnej, oraz wprowadzenie nowoczesnych wynalazków takich jak karabin maszynowy czy czołg ostatecznie zmieniło miejsce człowieka na polu bitwy.. Setki tysięcy żołnierzy zaległo w umocnieniach ziemnych na wszystkich frontach Wielkiej Wojny. Początkowo dla zabicia czasu i frontowej nudy- w chwilach oddechu pomiędzy kolejnymi atakami, a z czasem może dla psychicznej ucieczki od wojennego koszmaru. Tworzono sztukę z tego co było pod ręką- łuski karabinowej czy armatniej, odłamku pocisku, bagnetu, kawałka blachy itp. Wszystko co nadawało się do użycia przez frontowego artystę trafiało do prowizorycznych warsztatów i było przerabiane na prawdziwe dzieła sztuki. Spora część tych przedmiotów prezentuje może sztukę naiwną w swojej formie – lecz niesłychanie autentyczną w wypowiedzi. Spotykamy dosyć powszechnie, prymitywnie „ wydziergane” przy pomocy gwoździa lub ostrza bagnetu okazy manierek , łyżek, misek z podpisami żołnierzy. Znajdujemy na nich także nazwy miejscowości w których walczyli, daty, sentencje, a czasem nawet imiona czy podobizny dziewczyn które na nich czekały w domu. Wszystko to daje nam po latach możliwość dotknięcia i poznania historii zwykłych ludzi, tego co było dla nich ważne, co dawało siłę i nadzieję podczas koszmaru wojny. Choćby było to tylko upamiętnienie swojego imienia - w natłoku masowej anonimowej śmierci..
Inną odmianą sztuki okopowej są przedmioty wykonane przez wysokiej klasy, zawodowych artystów lub rzemieślników. Pamiątki te, często wytwarzane na zamówienie – powstawały już w dużo bardziej profesjonalnych warunkach. Towarzyszące wojsku polowe zakłady remontowe, kużnie czy rusznikarnie, dawały większe możliwości tworzenia przedmiotów bardziej wysublimowanych i precyzyjnych. Sztandarowym przykładem są wszelkiego rodzaju metaloplastyki , np. pięknie zaprojektowane i wykonane wazony z łusek armatnich. Niektóre misternie gięte i wyklepywane w skomplikowane ornamenty rzadko przypominają gilzę i tylko bystre oko może zauważyć z czego zostały wykonane. Oczywiście gama pomysłów na ciekawą wojenną pamiątkę była szeroka i twórcy prześcigali się w zaskakiwaniu odbiorcy - spotykamy popielniczki, zapalniczki, lampki, wszelkiej maści fajki, laski, noże do listów, pudełka na papierosy , ramki do zdjęć itd. Osobną dziedziną – można powiedzieć najwyższą w kunszcie rzemieślniczym , była produkcja biżuterii. Pięknie zdobione srebrne papierośnice z monogramami lub dedykacjami, bransoletki z monet czy broszki wymagały dużego kunsztu twórcy a także dostępu do profesjonalnego warsztatu i materiałów. Takie egzemplarze trafiały jednak już do bogatszego odbiorcy.. Istniało spore zapotrzebowanie na prezenty dla wyższych oficerów, często na pamiątkę wspólnej służby, upamiętnienia ważnej bitwy czy drobiazgu nagrodowego. Oczywiście powracający z wojny oficerowie również pragnęli mieć w domu coś, czym będą mogli się pochwalić - wiec masowo zamawiano wazony, świeczniki, stojaki na szampan i inne ekskluzywne wyroby.
Odrębnym tematem są wyroby tworzone przez jeńców wojennych. Wielka Wojna obfitowała w ofiary śmiertelne jednak część żołnierzy podczas działań bojowych dostawało się w ręce przeciwnika. Dziesiątki tysięcy mężczyzn trafiało do obozów jenieckich aby tam oczekiwać na zakończenie wojny. Przyznać tutaj trzeba że obozy te różniły się z pewnością „standardem” warunków bytowych i ciężko porównywać np. obozy dla jeńców rosyjskich a jeńców francuskich. Szczególnie na froncie zachodnim spotykało się lżejsze traktowanie żołnierzy i dawano im możliwość zabicia obozowej nudy. Pojawiała się możliwość majsterkowania lub wręcz organizowano kursy zawodowe, uczące rzemiosła. Dostarczano proste materiały z których powstawały prawdziwe perełki „sztuki okopowej” choć może już nie powstającej w okopach.. Nie da się ukryć że korzyść z takiego podejścia do sprawy była obopólna – dla jeńców możliwość zabicia czasu, a dla pilnujących możliwość zapanowania nad więźniami i rozładowania emocji w obozie.
Ciekawym, niejako dalszym rozwinięciem idei „sztuki okopowej” są pamiątki, dyplomy i nagrody wydawane żołnierzom podczas I Wojny Światowej i już po jej zakończeniu. Z pewnością dowództwa armii zauważyły popularność różnego rodzaju „gadżetów” związanych z odbytą służba wojskową, przynależnością do jednostek czy udziałem w ważnych bitwach. Było to duże pole do działania - często propagandowego mającego na celu umocnienie więzi zwykłego żołnierza z ,,wyższą sprawą”. Przecież przy okazji obdarowania takim drobiazgiem, można było przypomnieć o wierności cesarzowi, carowi czy obowiązku poświecenia życia dla ojczyzny..
Oczywiście tak duży rynek zbytu nie uszedł także uwadze handlowców. Uruchomiono całe manufaktury produkujące komercyjne „souveniry” dla weteranów. Szczególnie mocno tego typu pamiątki rozwinęły się w Niemczech, Francji czy Wielkiej Brytanii.
Oferowano całą gamę przedmiotów do wyboru. Specjalnie przygotowane obrazki z miejscem na wklejenie fotografii, odlewy żeliwne z płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny bitewne. Praktyczne pudełka na papierosy , kałamarze, fajki z malowanymi motywami militarnymi, chusty z nadrukami patriotycznymi, pocztówki itd. Wszystko co tylko dało się ozdobić i sprzedać , było produkowane w masowych ilościach. Ciekawym tematem socjologicznym jest także obrzędowość tworząca się wokół niektórych przedmiotów np. kufli regimentowych. Po zakończeniu wojny , powracający do domów żołnierze często zawiązywali lokalne koła weteranów. Miały one początkowo na celu wspieranie swoich członków wracających do realiów cywilnego świata. Z czasem jednak ewoluowały w zamknięte organizacje czy kluby w których można było się spotkać z kolegami z wojska i powspominać wojenne czasy przy kufelku piwa. Szczególnie na terenie Niemiec była to dosyć mocno rozpowszechniona forma spędzania wolnego czasu. Specjalnie na potrzeby takich klubów weteranów zaczęto produkować tzw. kufle regimentowe. Były to specjalne kufle na których umieszczano obrazkową historię pułku w którym służył żołnierz, często zamieszczano tam także imię i nazwisko , numer jednostki czy listę oddziału . Kufel był zamykany wieczkiem wykonanym z cynkalu ,na którym umieszczano figurki – w zależności od rodzaju broni- piechura, artylerzysty itd. Dno takiego kufelka stanowiło miła niespodziankę dla pijącego z powodu tzw. prześwitki. Specjalną technologią na porcelanowym dnie umieszczano miły dla oka żołnierskiego obrazek, np. roznegliżowanej damy.. co z pewnością było osłodą kończącego się piwa. Kufle te zazwyczaj wisiały na specjalnym miejscu w ulubionej karczmie weteranów i były używane tylko podczas takich spotkań. Zdarzało się że z czasem któryś ze starych wiarusów umierał i wtedy koledzy żeby uhonorować jego odejście – wybijali w kuflu prześwitkę na dnie. Po czym jego kufel wracał na miejsce na ścianie. W ten sposób nikt poza nim, więcej nie napił się z jego osobistego naczynia.
Okres II Wojny Światowej zasadniczo niewiele różnił się pod względem produkcji sztuki okopowej od czasu Wielkiej Wojny 1914- 1918. Podobnie jak wcześniej, żołnierze starali się na różnoraki sposób ozdobić swoje oporządzenie. Może zmieniła się może trochę skala zjawiska. Pierwsza wojna charakteryzowała się walkami pozycyjnymi, podczas których było więcej czasu na majsterkowanie. Druga wojna przyniosła zmianę dynamiki działań wojennych. Długie marsze, przełamania frontu, częste zmiany miejsc walki nie zawsze dawały czas na dodatkowe zajęcia. Zmieniły się także materiały, powszechny podczas I Wojny Światowej mosiądz, miedz , skóra itp. stały się towarami deficytowymi. Nie oznacza to oczywiście że zarzucono temat. Chęć posiadania unikalnego przedmiotu pamiątkowego jak najbardziej pozostała i tworzono dalej piękne egzemplarze ,,sztuki żołnierskiej”
Można powiedzieć że historia trwa dalej i dopisuje swoje kolejne karty. Idea ,,sztuki okopowej” czy pamiątek po służbie wojskowej nie zaginęła po zakończeniu wojen światowych. Co prawda w warunkach pokojowych, ale nie mniej okazale prezentują się pamiątki po kolejnych rocznikach służących w siłach zbrojnych. Cała gama przedmiotów powstawała i dalej powstaje w koszarach, czy warsztatach wojskowych. Możemy spotkać otwieracze do kapsli z łusek karabinowych, sznury pamiątkowe, grawerowane odznaki czy choćby ręcznie malowane chusty dla rezerwistów. Wszystko to jest brzmieniem starej melodii tradycji wojennej, chęci upamiętnienia i podkreślenia prywatnego udziału zwykłych ludzi w niezwykłych i często bardzo trudnych czasach.
W dalszej części zamieszczam poglądowy materiał zdjęciowy i opisowy z moich prywatnych zbiorów ,,sztuki okopowej” Temat ten, wymaga z pewnością dalszych opracowań i mój skromny artykuł jest zaledwie początkiem do większej pracy na ten temat. Może będzie to jednak jakiś drobny wkład w usystematyzowanie i opisanie zjawiska „sztuki żołnierskiej”


Krzysztof Borda
Spis eksponatów.

Opisy do zdjęć.

1. Trąbka sygnałowa Austro-Węgry okres I Wojna Światowa. Ręcznie wyryty orzeł cesarski, data ,
numer regimentu oraz nazwisko (?) właściciela trąbki.
2. Wazonik z łuski angielskiej okres II Wojna Światowa, delikatny motyw roślinny wybity
punktakiem.
3. Lampka okopowa tzw. ,,koptiłka” wykonana z niemieckiej łuski, okres II Wojna Światowa.
Prymitywna konstrukcja, zbliżona do lampy naftowej. Przez zgniecenie górnej części łuski
osadza się knot, do łuski nalewa się substancji palnej- ropa, benzyna itp. Zbiorniczek zamykany
małą łuską karabinową. Związek Radziecki okres II Wojny Światowej
4. Lampa elektryczna wykonana z pocisku armatniego i fragmentu łuski, rosyjska marynarka
wojenna okres I Wojny Światowej.
5. Piękne przykłady jubilerskiej ,,sztuki okopowej” – broszka patriotyczna wykonana z dwóch
srebrnych monet Austro-Wegry. Druga pozycja to bransoletka wykonana z armatniego
pierścienia wiodącego , wstawiane elementy srebrne , grawerowana miejscowość i dat.
Obydwa eksponaty z okresu I Wojny Światowej.
6. Bardzo ciekawy egzemplarz popielniczki, wykonanej z pierścienia wiodącego pocisku. W środku
dedykacja , związana z pierwszą nagrodą w zawodach. Okres I Wojna Światowa , Niemcy.
7. Kałamarz - pamiątka patriotyczna dla weterana. Wykonany z cynkalu , prezentujący postać
siedzącego żołnierza. Brak klapki zamykającej i zbiorniczka na atrament. Niemcy , okres I Wojna
Światowa lub okres międzywojenny.
8. Kufel porcelanowy tzw. regimentowy – Niemcy okres I Wojna Światowa lub okres
międzywojenny. Widoczne zdobienia prezentujące jednostkę , oznaczenia oddziału , lista
imienna żołnierzy. W dnie prześwitka z scenką rodzajową. Zamykanie cynkalowe.
9. Plakieta pamiątkowa z ciężkim karabinem maszynowym. Niemcy ,okres I Wojna Światowa lub
okres międzywojenny.
10. Zapalnik szrapnelowy osadzony na marmurku. Kraj nieznany ,okres I Wojna Światowa.
11. Popielniczka, wykonana ze zlutowanych pocisków karabinowych. Austro-Węgry okres I Wojna
Światowa.
12. Popielniczka wykonana z łuski armatniej, osadzona na nóżkach z pocisków karabinowych.
Rosja, okres I Wojna Światowa.
13. Zapalniczka stylizowana na pocisk armatni, naniesiony monogram właściciela. Kraj nieznany,
okres I Wojna Światowa.
15. Wazon wykonany z łuski armatniej. Motyw roślinny i podpis Argonne – miejsce
krwawych walk na froncie zachodnim. Francja, okres I Wojna Światowa.
16. Zestaw wazonów tzw. kominkowych – występujących w parach. Wazony wykonane z
łusek armatnich. Na łuskach naniesione daty i miejsca bitew na froncie zachodnim,
Liege i Yser. Francja, okres I Wojna Światowa.
17. Dwie lampy elektryczne wykonane z pocisków moździerzowych oraz fragmentu łuski
armatniej. Polska, okres międzywojenny.
18. Zbiór przedmiotów osobistych wyciągniętych z ziemianki żołnierskiej. Nakrycie
menażki z wyrytymi datami i wizerunkiem Kremla. Chwyty łyżek stołowych z
naniesionymi inicjałami, datami etc. Pudełko na tytoń z motywem roślinnym. Związek
Radziecki okres II Wojny Światowej.
19. Manierki z naniesionymi podpisami i rysunkami. Pierwsza sowiecka z podpisem i
motywem roślinnym, druga natomiast włoska z datą i motywem architektonicznym.
Okres II Wojna Światowa.
20. Lampka okopowa tzw. ,,koptiłka” wykonana z niemieckiej łuski, Związek Radziecki
okres II Wojna Światowa.
21. Popielniczka wykonana z łuski armatniej , Wielka Brytania okres II Wojna Światowa.
22. Obrazek upamiętniający służbę wojskowa podczas I Wojny Światowej. Na gotowym
obrazku, miejsce na wklejenie fotografii twarzy żołnierza . Austro-Węgry.
23. Obraz, dyplom upamiętniający śmierć żołnierza – wysyłany rodzinie jako
podziękowanie za poświecenie syna. Motyw tzw. dobrej śmierci żołnierskiej , anioła
pochylającego się nad poległym. W dolnej części , dane osobowe i faksymile Cesarza.
Niemcy okres I Wojna Światowa.
24. Obraz pamiątka służby wojskowej z gotowym miejscem na fotografię żołnierza.
Niemcy okres przed I Wojna Światową.
25. Możdzierz do przypraw, tzw. pamiątkowy. Naniesione daty z okresu I Wojny
Światowej oraz obrazek stylizowanego ciężkiego moździerza okopowego. Niemcy.
26. Rzeżba prezentująca tzw. dobrą żołnierską śmierć. Nad umierającym żołnierzem
pochyla się Matka Boska. Pamiątka pojawiająca się często po zakończeniu I Wojny
Światowej na terenie Niemiec.
27. Hełm francuski Adrian wz. 26 – egzemplarz ze specjalną pamiątkową blaszką,
tłoczoną z mosiądzu. Blaszki takie były zakupywane prywatnie przez weteranów I
Wojny Światowej i montowane na daszku hełmu. Hełmy tego typu używano podczas
świąt państwowych , parad z okazji zakończenia wojny etc.

Reklama

"Sztuka okopowa" oraz pamiątki po Wielkiej Wojnie 1914-1918 i nie tylko... komentarze opinie

  • Jarek Wroński 2013-01-30 00:00:00

    Tutaj kilka podobnych fantów z lat późniejszych http://forum.dobroni.pl/f,sztuka-okopowa-i-tym-podobne-pamiatki,22585,0.html

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Chcesz coś sprzedać lub kupić, oferujesz usługi, szukasz pracownika lub pracy?

Dodaj swoje drobne ogłoszenie w naszym serwisie. Zapraszamy!

Dodaj ogłoszenie
Reklama
 Reklama

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez dobroni.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

Military Art Sp. z o.o. z siedzibą w Sochaczew 69-500, Warszawska 8

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"