:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
Odznaki wojskowe odznaczenia, Krzyż Zasługi – - zdjęcie, fotografia

Do napisania tego artykułu skłonił mnie częściowo trudny do
uzasadnienia sentyment do tego odznaczenia, częściowo zgromadzone materiały
(choć ten powód wynika bezpośrednio z pierwszego), a częściowo dziwne przypadki
stosowania Krzyży Zasługi  przez rekonstruktorów
dostrzeżone bądź to osobiście, bądź też na zdjęciach. Jako osoba w niewielkim
stopniu zainteresowana poszukiwaniem nowych wariantów i odmian, niewiele
miejsca poświęcę samemu odznaczeniu, bardziej skupiając się na tym, za co mógł
być ów krzyż nadany – zarówno w teorii (opierając się na aktach prawnych) jak i
w praktyce (opierając się na konkretnych przypadkach odznaczeń). Historię
Krzyża zasługi postaram się przedstawić od chwili jego ustanowienia do czasów
współczesnych.



                Krzyż
Zasługi ustanowiono jako odznaczenie trójklasowe na mocy ustawy z dnia 23
czerwca 1923r. Jakkolwiek od początku w polskim systemie odznaczeń postrzegano
krzyże jako osobną względem orderów i medali kategorię odznaczeń, nawet w
oficjalnych dokumentach możemy znaleźć sformułowanie „Order Krzyża Zasługi”.
Chociaż była to nazwa niepoprawna, przewija się w dokumentach przez cały okres
przedwojenny, ale także w czasie wojny. Na terytorium Polski nazwa ta zanikła
wkrótce po wojnie – ostatnimi znanymi mi dokumentami, na których występuje są
zaświadczenia tymczasowe o odznaczeniu z 1946r., w wersji na której widniała
formułka „odznaczony orderem, medalem” najczęściej w przypadku Krzyży Zasługi
wykreślano „medalem”. Choć Krzyż zasługi w różnych formach przetrwał wszelkie
zmiany polityczne i funkcjonuje w polskim systemie odznaczeń nieprzerwanie od
chwili wprowadzenia, zasady nadawania odznaczenia, wynikające z jego otrzymania
przywileje oraz prestiż samego Krzyża zmieniały się kilkukrotnie, w zależności
od sytuacji politycznej.



 



I. OKRES II RZECZYPOSPOLITEJ



                Wspomniana
wcześniej ustawa z 1923r. określała zasady nadawania Krzyża Zasługi. W zamyśle
miało to być odznaczenie prestiżowe, choć zakres zasług za jakie przysługiwał
określony był dość ogólnie – miał być nadawany osobom, które po 1918r.
wyróżniły się, wychodząc poza zakres swych obowiązków – w pracy dla kraju i
społeczeństwa. Mógł być nadany zarówno cywilom, jak i wojskowym. Przewidziany
był głównie jako odznaczenie dla urzędników państwowych, ale nadawano go także
osobom prywatnym za szczególne zasługi. Zgodnie z ustawą, Krzyż mógł być jednej
osobie nadany maksymalnie po 4 razy w każdej klasie, przy czym klasa Krzyża
zależała od posiadanego stopnia lub piastowanego urzędu, toteż trudno byłoby
znaleźć osobę, która została odznaczona kilkoma klasami krzyża, w każdej więcej
niż raz. Wpływ na to miał też fakt, że dana osoba mogła być ponownie odznaczona
Krzyżem dopiero po upływie minimum roku od poprzedniego nadania. Złoty Krzyż
Zasługi nadawany był przez Prezydenta RP na wniosek Prezesa Rady Ministrów, a
Srebrny i Brązowy – przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek poszczególnych
ministrów. Stąd też wnioski odznaczeniowe na krzyż srebrny i brązowy kierowano
do ministerstw, a na złoty – do Premiera. Jak już wspomniano, Krzyż Zasługi
miał być odznaczeniem prestiżowym, toteż w początkowym okresie nadawano je
nader oszczędnie. Podczas pierwszego grupowego odznaczenia w Listopadzie 1923r.
nie przyznano ani jednego Złotego Krzyża Zasługi, Srebrnych nadano mniej niż
30, a Brązowych – 41. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że następna partia odznaczonych
odebrała nadania dopiero w marcu 1924r.,jasnym staje się, że liczba
odznaczonych rosła powoli. Odznaczenie niosło ze sobą pewne przywileje – oprócz
przysługującego w różnych okresach dodatku do emerytury lub pensji, osobom
odznaczonym w Polsce Międzywojennej przysługiwało czynne prawo wyborcze do
Senatu. W wojsku nadanie Krzyża Zasługi zapewniało awans o jeden stopień, o ile
był wolny etat lub nie wiązało się to cze zmianą funkcji żołnierza. Podobny
mechanizm funkcjonował również w przypadku urzędników państwowych, których w
miarę możliwości przesuwano do wyższej kategorii zaszeregowania.



                W 1937
roku doprecyzowano zasady przyznawania Krzyża Zasługi określając ściśle komu
którą klasę można było nadać. I tak np. w wojsku Brązowy Krzyż Zasługi mógł być
nadany nawet szeregowcom i podoficerom, ale już do odznaczenia Srebrnym Krzyżem
mógł być przedstawiony posiadacz stopnia oficerskiego  – oficer młodszy lub major, a do odznaczenia
Złotym Krzyżem Zasługi – co najmniej podpułkownik. Dla urzędników wprowadzono
identyczne ograniczenia  – według stopnia
służbowego odpowiadającego w tabeli. Tylko w przypadku osób prywatnych –
odznaczanych za pracę społeczną lub inne wybitne zasługi niezwiązane ze służbą
państwową pozostawiono dowolność w ocenie należnej klasy odznaczenia.
Obostrzenia te spowodowały wprawdzie zniknięcie wyjątków (gdzie np. sierżantowi
nadano Srebrny Krzyż Zasługi), ale z drugiej strony od tego czasu liczba nadań
Krzyży zasługi wzrosła lawinowo – spośród 151 034 Krzyży Zasługi nadanych
w latach 1923-1939 prawie 110 000 nadań przypada na ostatnie dwa lata
przed wojną. Znane są z tego okresu przypadki przyznawania Krzyża zasługi
wiernym podwładnym na wniosek odchodzących dyrektorów, a nawet przypadki z pogranicza
korupcji - „kupowania” odznaczeń. Pamiętać jednak należy, że w tym czasie  miała miejsce aneksja Zaolzia i towarzyszące
jej działania zarówno wojskowych, jak i pracowników administracji. Także
wówczas toczyła sie stopniowa modernizacja armii, co musiało zaowocować większą
ilością nadanych odznaczeń państwowych. Niewątpliwie jednak umasowienie Krzyża
Zasługi owocowało spadkiem prestiżu tego odznaczenia.



                W
Początkowym okresie starano się nadawać krzyże za osiągnięcia naprawdę wybitne,
przede wszystkim za konkretne dokonania. Stopniowo jednak zwiększała się ilość
nadań „Za całokształt pracy”. Przykładem takiego nadania może być załączony
wniosek na Złoty Krzyż Zasługi z czerwca 1939r. dla byłego „Belniaka”,
dziennikarza i działacza organizacji kombatanckich Henryka Przyborowskiego. W
tym jednak przypadku prawdopodobnie o przedstawieniu do odznaczenia decydowała
także legionowa przeszłość – wszak Legiony były wtedy „na topie”. Wniosek ten
posiada cechę charakterystyczną dla wielu cywilnych odznaczeń „za całokształt”
– zarówno przed jak i po wojnie – właściwie trudno określić za co konkretnie
miał być przyznany ów Krzyż Zasługi, jednak laudacja na cześć przedstawianego
brzmi na tyle dobrze, że kompetentnym władzom nie wypada odmówić (choć z
drugiej strony – w okresach wzmożonych nadań Krzyży zasługi, takich jak koniec
lat 30. czy druga połowa okresu powojennego – prawdopodobnie poza organizacją
wysyłającą wnioski nikt ich dokładnie nie czytał).



                Za
osobne odznaczenie uznać należy ustanowiony rozporządzeniem Prezydenta RP z 7
Marca 1928r. jednoklasowy Krzyż Zasługi za Dzielność. Krzyż ten powstał jako
odznaczenie bojowe dla funkcjonariuszy 
innych niż Wojsko Polskie służb mundurowych – policjantów,
pograniczników czy celników, którzy, mimo dokonywania bohaterskich czynów z
narażeniem życia nie mogli otrzymać większości odznaczeń bojowych (nadawanych
tylko w czasie wojny lub tylko wojskowym).  W 1939r.ideę krzyża nieco zniekształcono,
pozwalając na nadawanie go również żołnierzom Wojska Polskiego. Nadawany był
przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek ministra odpowiedniego dla danej
służby.  Wielu żołnierzom KOP, którym w
latach 1923-1928 przyznano Krzyże Zasługi za czyny, które zasługiwały na
odznaczenie Krzyżem Zasługi za Dzielność, odznaczenia zweryfikowano i zmieniono.
Osobom Odznaczonym tym Krzyżem przysługiwała roczna pensja w wysokości 200 zł.
Do 1939r., łącznie z krzyżami nadanymi żołnierzom WP nadano ponad 370 Krzyży
Zasługi za Dzielność.



                Podsumowując
jeszcze historię nadań Krzyża Zasługi w II RP warto wspomnieć, że tak jak w
przypadku innych odznaczeń, nadanie wiązało się jedynie z przyznaniem dyplomu i
baretki (dla mundurowych), ew. miniaturki odznaczenia – za samą odznakę
należało zapłacić i to niemało. Osoba odznaczona mogła jednak zrezygnować
wykupywania odznaki. Warto też podkreślić, że w tym okresie osoba odznaczona
kilkukrotnie miała prawo nosić tylko jedną odznakę Krzyża Zasługi z nałożonymi
na nią okuciami. Wszystko to razem sprawia, że przedwojenne dokumenty nadania
Krzyża Zasługi są łatwiej dostępne niż same odznaczenia. Tu zwrócić można także
uwagę na fakt, że dyplomy nadania Krzyża Zasługi były odręcznie podpisywane
przez właściwą osobę, toteż wielu kolekcjonerów odznaczeń ma szansę posiadać w
kolekcji nie tylko oryginalny dokument nadania, ale także oryginalny autograf
ostatniego przedwojennego premiera RP, generała Felicjana
Sławoj-Składkowskiego*



II. Rząd Polski na Uchodźstwie



                Rząd
Polski na Uchodźstwie przyznawał Krzyże Zasługi według zasad przedwojennych.
Większość nadanych Krzyży stanowiły odznaczenia dla żołnierzy Polskich Sił
Zbrojnych na Zachodzie. Nie znalazłem nigdzie danych na temat ilości Krzyży
Zasługi nadanych przez władze w Londynie, prawdopodobnie jednak odznaczenie to
nadano tylko kilkaset razy. Z przyczyn dość oczywistych (brak policji, KOP
itp.) Rząd Polski na Uchodźstwie nie nadawał 
Krzyży Zasługi za Dzielność.



                Osobnym
przypadkiem są Krzyże Zasługi z Mieczami. Ustanowione zostały dekretem
Prezydenta RP na Uchodźstwie z dnia 19 października 1942r. jako odznaczenie
wojenne nadawane za odwagę i męstwo okazane niebezpośrednio w walce z wrogiem
oraz szczególne zasługi dla RP i jej obywateli w warunkach niebezpieczeństwa.
Jak łatwo się domyślić, Większość odznaczonych stanowili żołnierze Polskich Sił
Zbrojnych na Zachodzie oraz członkowie szeroko rozumianego Ruchu Oporu (a zatem
zarówno partyzanci jak i konspiratorzy polityczni) w kraju. Znane są także
przypadki nadania Krzyża Zasługi z Mieczami oficerom innych armii
sprzymierzonych. Podobnie jak w przypadku Krzyża Zasługi, Złoty Krzyż Zasługi z
Mieczami nadawany był przez Prezydenta RP, a Srebrny i Brązowy – przez
Premiera, ale zasady te dotyczyły tylko cywilów – wojskowym polskim i
zagranicznym nadawał Wódz Naczelny na wniosek Ministra Obrony, Dowódcy
Marynarki Wojennej, Inspektora Lotnictwa i wyższych dowódców wojskowych
(minimum dowódców brygad). Podobnie jak „cywilny” pierwowzór, Krzyż Zasługi z
Mieczami mógł być nadany danej osobie czterokrotnie w każdej z klas. Krzyże
Zasługi z Mieczami nadano pierwszy raz w marcu 1943r., łącznie nadano ich we
wszystkich klasach około 30 000 (w tym około 24 000 do 1946r.).



                Krzyż
Zasługi z Mieczami nadawano najczęściej w trzech przypadkach – oficerom sztabowym,
żołnierzom służb tyłowych (rzadziej frontowym) za wzorowe, wybitne i pełne
poświęcenia wypełnianie obowiązków (np. mechanik wojskowy, który pracował bez
przerwy 24 godziny, dzięki czemu wszystkie samochody jednostki były sprawne na
czas przed większą operacją), oraz za całokształt działań. Cywilom najczęściej
przyznawano go za działalność w ruchu oporu – udostępnianie lokalu, ukrywanie
partyzantów itp. Nadawano go także oficerom wywiadu.



                Kilka
przykładów wniosków na Krzyże Zasługi z Mieczami prezentuję załączyłem jako
ilustracje do tego artykułu. Wszystkie dotyczą partyzantów AK. Uważny czytelnik
zauważy pewnie dziwne daty na wnioskach. I tu warto poruszyć ciekawą sprawę.
Krzyż Zasługi z Mieczami nie został włączony do systemu odznaczeń powojennej
Polski (dopiero 3RP uznała to odznaczenie, ale o tym później), jednak od lat
60. W ramach ZBoWiD działały komisje weryfikacyjne do spraw byłych żołnierzy
Armii Krajowej. Kierowali nimi często dawni dowódcy AK (np. „Wolski” w
Warszawie czy „Wojan” w dawnym Okręgu Radomsko-Kieleckim). Zadaniem tych
komisji była przede wszystkim weryfikacja odznaczeń przyznanych partyzantom,
ale z takich czy innych przyczyn nie nadanych. Teoretycznie weryfikowani
partyzanci powinni być członkami Związku, ale obecność wniosków o weryfikację
odznaczeń nadanych pośmiertnie wydaje się potwierdzać, że tej reguły nie
trzymano się ściśle. Najciekawszy jest jednak efekt prac tych komisji. Otóż po
weryfikacji odznaczenia, było ono uznawane przez władze PRL, które wydawały do
niego legitymację i odznakę. W przypadku Krzyża Zasługi z Mieczami sytuacja
była o tyle absurdalna, że władze uznawały prawo weterana do noszenia
odznaczenia, którego nie uznawały. Nie jestem pewien, czy Krzyże traktowane
były w tym momencie oficjalnie jako odznaczenie zagraniczne czy organizacyjne,
ale faktem pozostaje, że weterani nosili je zgodnie z „Londyńskimi” zasadami
kolejności. Oczywiście władze PRL wydawały, z braku prawidłowych odznak,
odznaki zwykłego Krzyża Zasługi w odpowiedniej klasie, większość weteranów
przerabiała je jednak lub nabywała kompletne repliki w pracowniach grawerskich.



 



III. Władze tworzone w ZSRR i „Rzeczpospolita 2 i 1/2” 1943-1952



                Krzyż zasługi
został oficjalnie przyjęty do systemu odznaczeń dekretem PKWN z 22 grudnia
1944r. Miał być nadawany za zasługi w pracy zawodowej. Choć nie podano ścisłych
kryteriów nadawania, początkowo starano się go nadawać w miarę zgodnie z
przedwojennymi przepisami. Początkowo nadawano go głównie wojskowym nie
biorącym udziału w bezpośrednich działaniach zbrojnych za wzorowe wykonywanie
obowiązków, lub dokonania wykraczające poza zakres ich obowiązków, przy czym
szeregowym zwykle nadawano za takie zasługi brązowy medal „Zasłużonym na Polu
Chwały”, Krzyże zasługi rezerwując dla podoficerów i oficerów, jako odznaczenie
wyższe, bardziej prestiżowe, choć oczywiście bywały od tej reguły wyjątki. Do
końca 1944 nadano, według różnych źródeł, od 38 do 42 krzyży zasługi wszystkich
klas. Oprócz np. sztabowców i tyłowców, Krzyżami zasługi nader chętnie
odznaczano np. oficerów Głównego Zarządu Informacji WP, co prawdopodobnie było
spowodowane kopiowaniem radzieckiej tendencji do odznaczania oficerów wywiadu i
kontrwywiadu – jako nie biorących udziału w walce zbrojnej – odznaczeniami
cywilnymi. Ogółem, do końca 1945r. nadano ponad 16 700 krzyży zasługi
wszystkich klas, przy czym szacuje się, że ponad połowa tej liczby to
odznaczenia dla wojskowych, w tym również dla oficerów delegowanych z Armii
Czerwonej.



                W
późniejszym okresie nadano sporo Krzyży Zasługi za organizowanie referendum i
wyborów oraz za udział w spisach powszechnych. Choć brzmi to jak zasługi
cywilne, większość odznaczonych stanowili żołnierze WP, WOP i KBW oraz
funkcjonariusze MO i Urzędów Bezpieczeństwa, i to pomimo, że aż do 1946r. było
to jedyne prócz Orderu Odrodzenia Polski odznaczenie cywilne. Pod koniec lat
40. Więcej cywilów zaczęło otrzymywać Krzyże Zasługi, co wiązało się z ponownym
uruchamianiem przemysłu oraz nieusankcjonowanym prawnie nadawaniem odznaczenia
za długoletnią pracę cywilną. Wciąż jednak nadawano je również wojskowym –
głównie dowódcom za wyniki w szkoleniu, sukcesy dowodzonych jednostek, zasługi
niebojowe i wybitną służbę. W tym okresie również zdarzyły się pierwsze nadania
Złotego Krzyża Zasługi zakładom przemysłowym.



                Krzyż
początkowo nadawany był przez Prezydium KRN, następnie zaś przez Prezydenta RP.



                Warto
jeszcze dodać, że tak jak w II Rzeczypospolitej, tak i  w czasie wojny i bezpośrednio po niej władze
miały problem z nazewnictwem, stąd często używane w dokumentach (zwłaszcza w
okresie wojny) określenie „Order Krzyża Zasługi”



 



IV. Polska Rzeczpospolita Ludowa



 



                W
początkowym okresie PRL (tj. 1952-1960) sytuacja Krzyża Zasługi wyglądała
podobnie jak wcześniej – uchwalenie nowej konstytucji i zmiana nazwy państwa
niewiele tu zmieniły, poza wymianą liter „RP” na „PRL” na odznace Krzyża i
przeniesieniem prawa do nadawania na Radę Państwa. Da się jednak zauważyć
pierwsze symptomy dewaluacji odznaczenia – Zdarzały się nadania za długoletnią
pracę w zakładach przemysłowych kluczowych gałęzi przemysłu. Dopiero ustawa z
17. Lutego 1960r. rozpoczęła proces uporządkowania zasad nadawania krzyży.
Według art. 8 tej ustawy, Krzyż Zasługi, dzielący się na 3 stopnie mógł być
nadawany osobom zasłużonym „w pracy zawodowej lub działalności społecznej” oraz
„przedsiębiorstwu, zakładowi, instytucji lub jednostce terytorialnej”, przy czym
ustawa przewidywała, że dwukrotnie mógł być nadany tylko krzyż złoty i srebrny.
Ustawa sygnalizowała też konieczność uporządkowania zasad nadawania odznaczenia
za pracę w niektórych gałęziach przemysłu.



                Już 29.
Lutego wyszła uchwała Rady Państwa w sprawie orderów i odznaczeń. Określiła ona
wygląd odznaczeń oraz kolejność ich noszenia. I tak Złoty Krzyż Zasługi miał
być noszony zaraz po orderach (co czyniło go najwyższym odznaczeniem
„nieorderowym”), a przed Krzyżem Walecznych; srebrny – po Wielkopolskim Krzyżu
Powstańczym a przed srebrnym medalem „Zasłużonym na Polu Chwały”, zaś brązowy –
po srebrnym, a przed brązowym medalem „Zasłużonym na Polu Chwały”.



                Kolejnym
ważnym aktem prawnym była tu uchwała Rady Państwa z 1. Lipca 1960r.,
określająca zasady nadawania odznaczeń za nieprzerwaną i wyróżniającą się pracę
w kluczowych zakładach przemysłowych – w kopalniach, hutach i stoczniach.
Górnikom pracującym pod ziemią w kopalniach „węgla, rud, kruszców, glin
szlachetnych, magnezytów, gipsów i soli kamiennej  przyznawano Brązowy Krzyż Zasługi za 7 lat
nieprzerwanej pracy, Srebrny – za 10, a Złoty – za 15. Za 20 i 25 lat pracy
nadawano Order Sztandaru Pracy I i II klasy, z tym że o ile z tych ostatnich
później się wycofano (w związku przysługującym za nie procentowym dodatkiem do
emerytury – niemałej w przypadku górników), o tyle Krzyże Zasługi pozostawiono.
Te same zasady nadawania uchwała przyznawała również pracownikom
techniczno-inżynieryjnym zatrudnionym „w ruchu kopalń podziemnych” oraz
robotnikom i pracownikom techniczno-inżynieryjnym odkrywkowych kopalni siarki.
Z kolei robotnikom i pracownikom techniczno-inżynieryjnym hutnictwa żelaza,
pracującym przy wielkich piecach, w stalowniach, walcowniach, młotowniach i
prasowniach ustawa przyznawała prawo do odznaczeń za długoletnią i wyróżniającą
pracę: Za 10 lat – Srebrny Krzyż Zasługi; za 15 lat – Złoty Krzyż Zasługi.
Identycznie zasady nadawania Krzyży zasługi rozpisano dla robotników i
pracowników inżynieryjno-technicznych stoczni morskich zatrudnionych w wydziałach  kadłubowych, maszynowych, wyposażeniowych.
Uchwała ta zawierała jednak dwa „haczyki”. 
Po pierwsze, okres pracy liczony był tylko od wyzwolenia, a po drugie
osoba odznaczona za długoletnią wyróżniającą się pracę w przemyśle wcześniej
analogicznym odznaczeniem nie miała prawa otrzymać odznaczenia po raz drugi, a
trzeba wiedzieć, że przed 1960r. zdarzały się odznaczenia Brązowym Krzyżem
Zasługi za 10 lat pracy – osoba odznaczona w ten sposób, nie mogła już liczyć
na Srebrny Krzyż zasługi, mogła otrzymać dopiero złoty po kolejnych pięciu
latach pracy.



                Niewątpliwie
uchwała zadecydowała o tym, że górnicy i hutnicy stanowili większość
odznaczonych Krzyżem Zasługi po 1960r. Taka masowość nadań przedłożyła się na
spadek szacunku, jakim darzono Krzyże Zasługi.



                W
dalszym ciągu jednak nadawano je za osiągnięcia Sportowcom, pracownikom
naukowym czy wojskowym. Najprostszym jednak, prócz pracy w kluczowych gałęziach
gospodarki, sposobem na uzyskanie Krzyża Zasługi było wieloletnie i aktywne
członkostwo w organizacjach społecznych – oprócz bardziej oczywistych, jak
partie polityczne,  również w tych mniej znanych
 – LOK, ZBoWiD, PCK czy nawet ZHP. W
załączeniu zobaczyć można przykłady wniosków tego typu – dla aktywnych
działaczy Towarzystwa Wiedzy Powszechnej. Tak jak przed wojną, tak i w
przypadku wielu powojennych cywilnych wniosków odznaczeniowych „za całokształt”
trudno stwierdzić za co konkretnie nadano odznaczenie.



                Jakkolwiek
przez cały okres powojenny odznaczenie Krzyżem Zasługi nie dawało żadnych
realnych przywilejów, to jednak dopiero od połowy lat 60. – wraz z masowymi
nadaniami za pracę w przemyśle prestiż Krzyża Zasługi zmalał do tego stopnia,
że dziś peerelowskie krzyże można kupić za kilka – kilkanaście złotych. Dość
powiedzieć, że w całym okresie 1944-1992 nadano 3 541 694 Krzyży Zasługi
wszystkich stopni.



 



V. III Rzeczpospolita



                Obecne
zasady nadawania Krzyża Zasługi określa ustawa z 16. października 1992r., która
wbrew deklaracjom stanowiła tylko luźne nawiązanie do zasad przedwojennych.
Nadawany jest przez Prezydenta RP osobom, które wniosły szczególne zasługi dla
Państwa Polskiego lub jego obywateli wykraczając poza zakres obowiązków a także
osobom zasłużonym w działalności publicznej lub charytatywnej. Krzyż w każdym
stopniu może być nadany dwukrotnie, przy czym między dwoma nadaniami powinny
upłynąć minimum trzy lata (wyjątki dopuszczalne są w uzasadnionych
przypadkach). Nie wrócono do przedwojennego podziału na dostępność
poszczególnych stopni dla konkretnych stanowisk 
służbowych bądź rang, nie przywrócono także żadnych przywilejów.  Zdecydowanie jednak ograniczono liczbę nadań
(według ostatnich danych, liczba Krzyży Zasługi nadanych od 1992r. nie
przekroczyła 300 000 sztuk. Wszystko to wskazuje na próby przywrócenia
odznaczeniu statusu, jakim cieszyło się w latach 20., nie wydaje się jednak,
żeby Krzyż Zasługi był nagrodą szczególnie pożądaną.



Warto wspomnieć, że tą samą ustawą do systemu odznaczeń III
RP wprowadzono również Krzyż Zasługi z Mieczami.



 



Krzyż Zasługi a rekonstrukcja drugowojenna



                Kończąc
historię Krzyża Zasługi warto odnieść się do wykorzystania odznaczenia w
rekonstrukcji. Kilkukrotnie zdarzyło mi się np. widzieć osoby odtwarzające
podoficerów i szeregowych WP z jesieni 1939r. ze Złotym lub Srebrnym Krzyżem
Zasługi na piersi. O ile tak sytuacja nie jest całkowicie wykluczona, to jednak
jest bardzo mało prawdopodobna, nawet przy założeniu że to odznaczenie za
zasługi w pracy cywilnej – urzędnik państwowy szczebla odpowiednio wysokiego,
by otrzymać Złoty Krzyż Zasługi albo posiadałby już stopień oficerski, albo w
ogóle nie zostałby zmobilizowany w 1939r. Jeśli nawet rekonstruktor jako osoba
prywatna takie odznaczenie uzyskał, na potrzeby rekonstrukcji powinien
zrezygnować z jego noszenia lub zastąpić je trzecim stopniem, tj. Brązowym Krzyżem
Zasługi, bardziej przystającym do stopnia wojskowego odtwarzanej postaci.



                Podobnie
sytuacja wygląda z Wojskiem Polskim na Wschodzie i wczesnopowojennymi
formacjami wojskowymi (WP, WW/KBW, WOP, MO, etc.) – o ile rekonstruktorzy
1/2AWP chętniej obwieszają się typowo bojowymi odznaczeniami, o tyle na
rekonstrukcjach typu „Rozbicie PUBP” zdarzają się postaci z krzyżami w
zaskakująco wysokich klasach lub, co gorsza, z krzyżami z literami „PRL”. Drugi
przypadek razi, bo niestety na tego typu imprezach odległość od widzów jest
zwykle niewielka, więc takie rzeczy widać na zdjęciach. W pierwszym przypadku
sytuacja jest analogiczna jak przy rekonstrukcji formacji 2RP – w pierwszych
latach powojennych raczej kierowano się przedwojennymi zasadami nadawania i
żaden żołnierz/funkcjonariusz poniżej stopnia podpułkownika raczej Złotego
Krzyża Zasługi mieć nie mógł (a pamiętajmy że komendant powiatowego UBP rzadko
miał stopień wyższy niż porucznik.



                Jeśli
zaś chodzi o PSZ na Zachodzie i formacje partyzanckie wierne Rządowi na
Uchodźstwie, to podkreślić trzeba, że wojskowym nadawano raczej Krzyże Zasługi
z Mieczami. Zatem żołnierz Polskich Sił Zbrojnych mógłby paradować z baretką
takiego krzyża, pozostaje jednak mały „haczyk” – taki żołnierz mógłby być np.
szoferem, ale raczej już nie zwykłym piechurem. Z kolei w AK najwyraźniej
Krzyże Zasługi z Mieczami przyznawano w dużych ilościach, jednak nie było
raczej zbyt wielu partyzantów, którzy w czasie wojny posiadali takowe, nawet
jeżeli otrzymali odpowiednie dokumenty poświadczające nadanie.



                Tak jak
zawsze w przypadku wykorzystywania odznaczeń w rekonstrukcji polecam wierność
zasadzie: nie więcej niż potrzeba. Żołnierz, czy nawet oficer linowy
nieposiadający żadnych odznaczeń nie był czasie wojny niczym niezwykłym.
Przeciwnie, był znacznie częstszym widokiem niż żołnierze obwieszeni medalami
jak choinki.



Jak zawsze czekam na uwagi i poprwki ewentualnych błędów powyższego tekstu.

Zachęcam także do zapoznania się z załączonym materiałem ikonograficznym. 





*Krytyków od razu informuję, że to jedna z dopuszczalnych
form zapisu tego nazwiska.

Reklama

Krzyż Zasługi – z czym to się je? komentarze opinie

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Chcesz coś sprzedać lub kupić, oferujesz usługi, szukasz pracownika lub pracy?

Dodaj swoje drobne ogłoszenie w naszym serwisie. Zapraszamy!

Dodaj ogłoszenie
Reklama
 Reklama

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez dobroni.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

Military Art Sp. z o.o. z siedzibą w Sochaczew 69-500, Warszawska 8

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"